II CZ 79/10

Sygn. akt II CZ 79/10 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 14 stycznia 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) 
SSN Mirosław Bączyk 
SSN Marta Romańska (sprawozdawca) 
 
 
w sprawie z powództwa Piotra B. 
przeciwko Witoldowi P. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 14 stycznia 2011 r., 
zażalenia pozwanego  
na postanowienie o kosztach zawarte  
w wyroku Sądu Apelacyjnego  
z dnia 29 grudnia 2009 r.,  
 
 
oddala zażalenie. 
 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
Wyrokiem z 29 grudnia 2009 r. Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony 
apelacjami obu stron wyrok Sądu Okręgowego z 17 grudnia 2009 r. w ten sposób, 
że zasądził od pozwanego na rzecz powoda 80.854,38 zł z ustawowymi odsetkami, 
a w pozostałej części powództwo oddalił i rozstrzygnął o kosztach postępowania 
pierwszoinstancyjnego (pkt I), oddalił apelację powoda (pkt II) i w pozostałej części 
apelację pozwanego (pkt III), wzajemnie zniósł między stronami koszty 
postępowania apelacyjnego (pkt IV) oraz nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa 
od powoda kwotę 187 zł (pkt V), a od pozwanego 6.892 zł (pkt VI) tytułem kosztów 
sądowych. Uzasadniając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego 
Sąd wskazał, że zostało ono wydane na podstawie art. 100 k.p.c., co wiązało się z 
obciążeniem stron po połowie wydatkami poczynionymi w sprawie i na podstawie 
art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (u.k.s.c), przy 
uwzględnieniu wysokości zaliczek wpłaconych przez obie strony na koszty dowodu 
z opinii biegłego, orzekł o obowiązku zwrotu do budżetu wynagrodzenia 
wypłaconego biegłego 
Rozstrzygnięcie zawarte w pkt VI wyroku Sądu Apelacyjnego z 29 grudnia 
2009 r., zobowiązujące go do zapłacenia na rzecz Skarbu Państwa wypłaconej 
części 
wynagrodzenia 
biegłego, 
zaskarżył 
pozwany. 
Pozwany 
zarzucił, 
że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem art. 98 k.p.c. i art. 102 
k.p.c. poprzez przyznanie biegłemu wynagrodzenia w wysokości nieodpowiadającej 
nakładowi pracy i jakości sporządzonej opinii w związku z treścią postanowienia 
dowodowego z 4 września 2008 r. Skarżący zarzucił też, że opinia biegłych nie była 
rzetelna, wymagała szerokiego uzupełnienia na rozprawie w formie ustnej. 
Sąd Apelacyjny mimo to przyznał biegłym wynagrodzenie w żądanej przez nich 
wysokości, 
a 
brak 
uzasadnienia 
tego 
rozstrzygnięcia 
uniemożliwia 
jego 
skontrolowanie. Pozwany zarzucił nadto, że w świetle poglądu ustalonego uchwałą 
Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 1997 r., III CZP 11/97, do kosztów 
przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego w postępowaniu cywilnym nie wlicza się 
podatku od towarów i usług, tymczasem Sąd przyznał Zespołowi Rzeczoznawców 
wynagrodzenie obejmujące także ten podatek.  

 
3 
Z powołaniem się na zarzuty streszczone wyżej, pozwany wniósł o zmianę 
zaskarżonego postanowienia i odstąpienie od obciążania go kosztami sądowymi 
należnymi z tytułu wypłacenia biegłemu wynagrodzenia za sporządzoną 
w postępowaniu apelacyjnym opinię oraz o zasądzenie od powoda na jego rzecz 
kosztów postępowania zażaleniowego.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
1. Z akt sprawy wynika, że w postępowaniu apelacyjnym z inicjatywy obu 
stron (k. 1223-1224) Sąd dopuścił dowód z uzupełniającej opinii biegłego, 
a sporządzenie opinii zlecił Zespołowi Rzeczoznawców Polskiego Związku 
Inżynierów i Techników Budownictwa w G. (k. 1289). Opinię  opracowało dwóch 
biegłych zrzeszonych w Zespole Rzeczoznawców i postanowieniem z 5 
października 2009 r. Sąd Apelacyjny przyznał Zespołowi wynagrodzenie w kwocie 
21.408,93 zł (k. 1401). Podstawą orzeczenia o wynagrodzeniu była zweryfikowana 
rachunkowo faktura VAT nr 132/2009 (k. 1413) na kwotę 21.560 zł. Po 
skorygowaniu błędnie zastosowanego mnożnika, Sąd przyznał Zespołowi 
wynagrodzenie w wysokości określonej netto na 17.548,30 zł, i brutto – wraz z 
kwotą 3.860,63 zł podatku od towarów – na 21.408,93 zł (k. 1412). Następnie 
Przewodniczący wezwał strony o uzupełnienie wpłaconych uprzednio zaliczek na 
koszty opinii biegłego (po 4.000 zł), kwotami po 6.705 zł. Powód uzupełnił wpłatę 
(k. 1410). Zarzuty stron do złożonej opinii były przez Sąd badane na rozprawie 17 
grudnia 2009 r., zaś biegłemu, który uczestniczył w tej rozprawie i odpowiadał na 
pytania dotyczące opracowanej opinii, za co złożył rachunek na kwotę 502,38 zł (k. 
1461), przyznane zostało wynagrodzenie w wysokości 375,04 zł, w tym 
odprowadzony podatek od wynagrodzenia w wysokości 54 zł (k. 1454).  
2. Stosownie do art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c., zażalenie do Sądu Najwyższego 
przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji co do kosztów procesu, które 
nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Z przepisu tego 
niewątpliwie wynika, że rozstrzygnięcie o kosztach postępowania powstałych przed 
sądem pierwszej instancji nie może być przedmiotem zaskarżenia do Sądu 
Najwyższego.  

 
4 
Na koszty postępowania drugoinstancyjnego podlegające rozliczeniu między 
stronami w niniejszej sprawie składały się opłaty od apelacji, wynagrodzenia 
pełnomocników oraz wydatek pokrywający koszty dowodu z opinii biegłego. 
Sąd Apelacyjny uznał, że wynik postępowania uzasadnia zastosowanie w sprawie 
art. 100 k.p.c. i stosownie do reguły ustalonej w tym przepisie zniósł wzajemnie 
między stronami koszty postępowania apelacyjnego. Pozwany w zażaleniu zgłosił 
zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 98 § 1 k.p.c. i art. 102 k.p.c., nie zaś 
naruszenia art. 100 k.p.c., ale nie wskazał na jakąkolwiek okoliczność, która 
by mogła uzasadniać ustalenie właściwej reguły dla rozstrzygnięcia o kosztach 
postępowania apelacyjnego według art. 98 § 1 k.p.c. Pozwany nie przytoczył też 
takich okoliczności, które by mogły uzasadniać odstąpienie od obciążania go 
kosztami postępowania w całości lub w części, stosownie do art. 102 k.p.c. 
Wynik postępowania w pełni usprawiedliwiał wzajemnie zniesienie między stronami 
jego kosztów. Argumentacja, którą przytoczył żalący się wskazuje na to, że nie 
godzi się on nie tyle z zasadą, według której Sąd Apelacyjny orzekł o kosztach 
postępowania apelacyjnego, co z wysokością kosztów, które ostatecznie obciążyły 
obie strony postępowania, a w części nieuiszczonej w toku postępowania mają 
podlegać ściągnięciu od nich, na podstawie art. 113 ust. 1 u.k.s.c. Pozwany 
kwestionuje wysokość w zasadzie jednej tylko pozycji, która złożyła się na koszty 
postępowania apelacyjnego, a mianowicie wynagrodzenia przyznanego biegłym 
w części z zaliczek wpłaconych przez strony, a w części ze środków budżetowych.  
Zgodnie z art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c., zażalenie przysługuje na postanowienie 
sądu pierwszej instancji, którego przedmiotem jest wynagrodzenie biegłego. 
Dowód z uzupełniającej opinii biegłego w niniejszej sprawie został dopuszczony 
przez Sąd drugiej instancji, a wydane na podstawie art. 288 k.p.c. postanowienie 
o przyznaniu biegłym wynagrodzenia, jako niezaskarżalne samodzielnie, zostało 
doręczone bez uzasadnienia. Strony nie miały zatem możliwości zakwestionowania 
tego rozstrzygnięcia, choć niewątpliwie dotyczyło ono znaczącej pozycji kosztów 
postępowania apelacyjnego. W przypadku, gdy orzeczenie wydane w toku 
postępowania, nie jest z woli ustawodawcy zaskarżalne samodzielnie, lecz jego 
treść wpływa i kształtuje rozstrzygnięcie w innej kwestii merytorycznej czy 
procesowej, to w związku z zaskarżeniem kolejnego rozstrzygnięcia możliwa jest 

 
5 
kontrola orzeczenia, które zaważyło na jego treści. Z art. 380 k.p.c. wynika, że sąd 
drugiej instancji, na wniosek strony, rozpoznaje również te postanowienia sądu 
pierwszej instancji, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały 
wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Skoro do postępowania zażaleniowego stosuje 
się odpowiednio przepisy o postępowaniu apelacyjnym (art. 397 § 1 zdanie 
pierwsze k.p.c.), to wypada przyjąć, że Sąd Najwyższy w postępowaniu 
zażaleniowym, dotyczącym kosztów postępowania, które nie były przedmiotem 
rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji, może – na wniosek strony – zbadać 
te postanowienia wydawane w toku postępowania drugoinstancyjnego, które 
zadecydowały o ostatecznej wysokości kosztów tego postępowania, a nie były 
samodzielnie zaskarżalne zażaleniem. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa, 
rozpoznanie w postępowaniu apelacyjnym tych postanowień, które nie były 
przedmiotem 
samodzielnego 
zaskarżenia, 
wymaga 
wyraźnego 
wniosku 
skarżącego, oznaczenia postanowienia zapadłego w toku postępowania, którego 
kontroli domaga się skarżący i sformułowania zarzutów przeciwko temu 
rozstrzygnięciu, przy wskazaniu, w jaki sposób jego treść wpłynęła na orzeczenie 
zaskarżone samodzielnie. 
Pozwany w zażaleniu nie spełnił wszystkich oznaczonych wymagań 
warunkujących spowodowanie w trybie art. 380 k.p.c. w zw. z art. 397 § 1 zdanie 
pierwsze k.p.c. kontroli postanowienia o przyznaniu biegłemu wynagrodzenia. 
Przy formalnym wskazaniu, że zażalenie dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach 
zamieszczonego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie, ograniczył się 
tylko do przytoczenia takich zarzutów, które wskazują na zakwestionowanie 
wysokości wynagrodzenia przyznanego biegłym i rozliczonego w orzeczeniu 
kończącym postępowanie, bez zgłoszenia formalnego wniosku o objęcie kontrolą 
postanowienia z 5 października 2009 r. Skoro jednak wymagania formalne 
zażalenia są liberalniejsze niż wymagania stawiane apelacji, to Sąd Najwyższy 
rozważył zarzuty zgłoszone przez żalącego się w odniesieniu do rozstrzygnięcia 
o kosztach postępowania w związku z wysokością przyznanego biegłemu 
wynagrodzenia. Ocenę tych zarzutów trzeba zacząć od wskazania, że biegły ma 
prawo do wynagrodzenia za sporządzoną opinię, a wysokość wynagrodzenia jest 
ustalana przez sąd stosownie do stopnia skomplikowania opinii, kwalifikacji 

 
6 
biegłego i nakładu pracy potrzebnego dla opracowania problemu, według stawek 
oznaczonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 18 grudnia 1975 r. 
w sprawie kosztów przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych w postępowaniu 
sądowym (Dz. U. Nr 49, poz. 445 ze zm.). Rachunek złożony przez Zespół 
Rzeczoznawców został zweryfikowany i stosownie skorygowany, a o merytorycznej 
wartości opinii świadczy okoliczność, że została ona wykorzystana przy 
rozstrzyganiu o istocie sprawy i wydany z jej uwzględnieniem wyrok uprawomocnił 
się. Nie sposób jest podważać wartość opracowania z tej przyczyny, że po 
zgłoszeniu uwag i pytań do opinii jeden z jej autorów na rozprawie, ustnie 
dopowiadał na pytania i odnosił się do zarzutów zgłoszonych do opinii.  
Trafnie natomiast pozwany zwrócił uwagę na to, że w uchwale z 22 kwietnia 
1999 r., III CZP 11/97, OSNC 1997, nr 8, poz. 102 oraz z 21 grudnia 2006 r., 
III CZP 127/06, OSNC 2007, poz. 10, poz. 150, Sąd Najwyższy wyjaśnił, iż sąd 
przyznaje biegłemu będącemu podatnikiem w zakresie podatku od towarów i usług 
wynagrodzenie bez uwzględnienia tego podatku. W motywach obu uchwał Sąd 
Najwyższy wskazał, że przepis § 1 rozporządzenia 18 grudnia 1975 r. stanowi, 
że  do kosztów przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych należy wynagrodzenie 
za wykonaną pracę, koszty zużycia materiałów oraz inne wydatki niezbędne do 
wydania opinii. Do kategorii „inne wydatki” nie można zaliczyć podatku od towarów 
i usług i przyznając wynagrodzenie biegłemu, sąd nie ma podstawy do 
uwzględnienia tego podatku. Sytuację tę Sąd ocenił jako niekorzystną dla biegłych, 
podkreślając, że jej zmiana może być dokonana tylko przez zmianę obowiązującej 
regulacji prawnej, dotyczącej wynagrodzenia biegłych. Taka zmiana regulacji 
prawnej nastąpiła na podstawie art. 1 ustawy z 5 listopada 2009 r. o zmianie 
dekretu o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym, 
Dz. U. Nr 221, poz. 1739. Przepisem tym ustawodawca w art. 10 dekretu z 26 
października 1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu 
sądowym, Dz. U. Nr 49, poz. 445 ze zm. dodał ust. 2a w brzmieniu: 
„Wynagrodzenie biegłego, będącego podatnikiem podatku od towarów i usług, 
podwyższa się o stawkę podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu 
orzekania o tym wynagrodzeniu”. Podstawą do ostatecznego określenia wysokości 
wynagrodzenia należnego biegłemu może być tylko prawomocne postanowienie 

 
7 
o  przyznaniu 
wynagrodzenia, 
wydane 
na 
podstawie 
art. 
288 
k.p.c. 
Skoro postanowienie sądu drugiej instancji o przyznaniu biegłemu wynagrodzenia, 
wydane w związku z prowadzeniem postępowania dowodowego przed tym sądem, 
nie jest samodzielnie zaskarżalne, a zatem kontrola jego zasadności jest możliwa 
tylko na podstawie art. 380 k.p.c. przy okazji rozpoznawania zażalenia na 
rozstrzygnięcie o kosztach postępowania drugoinstancyjnego (art. 3941 § 1 pkt 2 
k.p.c.), to do ich uprawomocnienia się może dojść według zasad oznaczonych 
w art. 363 § 2 k.p.c. Zmiana stanu prawnego w zakresie podstaw do przyznania 
Zespołowi Rzeczoznawców wynagrodzenia uwzględniającego należny od tej 
jednostki organizacyjnej podatek od towarów i usług nastąpiła zatem przed 
uprawomocnieniem się rozstrzygnięcia określającego ostateczną wysokość tego 
wynagrodzenia i z tej przyczyny trzeba przyjąć, że postanowienie Sądu 
Apelacyjnego z 5 października 2009 r. odpowiada prawu. Rozliczenie pomiędzy 
stronami wynagrodzenia należnego biegłym nastąpiło zgodnie z art. 100 k.p.c., 
a nakazanie ściągnięcia od pozwanego brakującej części zaliczki na pokrycie 
wynagrodzenia biegłego znajduje podstawę w art. 113 k.p.c.  
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 38814 k.p.c. w zw. z art. 3941 
§ 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.