V CZ 60/12

Sygn. akt V CZ 60/12 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 29 listopada 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Marian Kocon (przewodniczący) 
SSN Anna Kozłowska 
SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca) 
 
w sprawie z powództwa A. P. 
przeciwko Firmie Handlowej "J." B. B., J. G. spółce jawnej  
o zwolnienie zajętego przedmiotu spod egzekucji, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 
w Izbie Cywilnej w dniu 29 listopada 2012 r., 
zażalenia strony pozwanej na postanowienie o kosztach procesu  
zawarte w punkcie 2 wyroku Sądu Apelacyjnego  
z dnia 2 lutego 2012 r.,  
 
 
1) 
zmienia 
zaskarżone 
postanowienie 
w 
ten 
sposób, 
że zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 7700 
(siedem 
tysięcy 
siedemset) 
zł 
tytułem 
kosztów 
postępowania apelacyjnego; 
2) 
 zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 680 
(sześćset osiemdziesiąt) zł tytułem kosztów postępowania 
zażaleniowego. 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
Powód A. P. wniósł przeciwko pozwanej Firmie Handlowej „J.” B. B., J. G. 
Sp. J. powództwo ekscydencyjne o zwolnienie od zajęcia wierzytelności w 
wysokości 140 000 zł z tytułu zbycia lokalu użytkowego w Z., R. 16. Wierzytelność 
ta została zajęta przez komornika w dniu 1 czerwca 2010 r. w wykonaniu wniosku 
egzekucyjnego pozwanej z dnia 19 lutego 2010 r., zawierającego m. in. żądanie 
objęcia egzekucją „innego majątku dłużnika ustalonego w toku postępowania”. 
Pozwana nie została zawiadomiona przez komornika o konieczności uzyskania 
klauzuli wykonalności także przeciwko powodowi, aby możliwa była egzekucja z tej 
wierzytelności, mimo że sprzedana nieruchomość należała do majątku wspólnego 
małżonków A. i B. P., a pozwana dostarczyła komornikowi tylko tytuł wykonawczy 
przeciwko B. P. Powód nie wezwał pozwanej do dobrowolnej rezygnacji z 
prowadzenia egzekucji z wierzytelności. Pozwana dopiero 14 czerwca 2011 r. 
skierowała do komornika wniosek o zwolnienie wierzytelności od egzekucji. Sąd 
Okręgowy w L. wyrokiem z dnia 30 czerwca 2011 r. uwzględnił powództwo po 
ustaleniu, że wniosek pozwanej nie dotarł do komornika, wobec czego 
postępowanie egzekucyjne nie zostało umorzone. Sąd wskazał, że pozwana nie 
dysponowała tytułem uprawniającym do egzekucji ze składników majątku 
wspólnego małżonków P.  
Sąd Apelacyjny, który rozpoznał sprawę na skutek apelacji pozwanej 
wyrokiem z dnia 2 lutego 2012 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że 
oddalił powództwo odstępując od obciążenia powoda kosztami postępowania za 
obie instancje oraz obowiązkiem uiszczenia na rzecz Skarbu Państwa brakujących 
kosztów sądowych. Rozstrzygniecie było konsekwencją ustalenia nowego faktu - że 
w dniu 30 czerwca 2011 r. komornik umorzył postępowanie egzekucyjne do spornej 
wierzytelności na skutek wniosku pozwanej. Pozostałych zarzutów podniesionych w 
apelacji Sąd nie podzielił. Orzeczenie o kosztach procesu Sąd Apelacyjny 
uzasadnił wystąpieniem szczególnie uzasadnionego wypadku w rozumieniu art. 
102 k.p.c., za który uznał niewłaściwe zachowanie pozwanej w toku procesu, 
polegające na tym, że pozwana pomimo uzyskanej najpóźniej w chwili otrzymania 
odpisu pozwu wiedzy, że w toku egzekucji zajęta została wierzytelność ze 
sprzedaży lokalu stanowiącego przedmiot wspólności małżeńskiej dłużnika i 

 
3 
powoda wnosiła o oddalenie powództwa, a wniosek o zwolnienie tej wierzytelności 
od egzekucji złożyła dopiero po roku prowadzenia postępowania, tuż przed 
wyznaczeniem ostatniej rozprawy. Opieszałość pozwanej spowodowała, zdaniem 
Sądu, 
że 
umorzenie 
postępowania 
egzekucyjnego 
skierowanego 
do 
tej 
wierzytelności nastąpiło już po wydaniu wyroku przez Sąd Okręgowy i powstała 
potrzeba wniesienia apelacji.  
Pozwana  wniosła zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego 
orzekające o kosztach postępowania apelacyjnego. Zarzuciła naruszenie przepisów 
postępowania - art. 98 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. i § 13 ust. 1 pkt 2 w zw. 
z § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. 
w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa 
kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 
1348 ze zm.) oraz naruszenie art. 102 k.p.c. poprzez jego zastosowanie jako 
podstawy rozstrzygnięcia o odstąpieniu od obciążania strony powodowej kosztami 
postępowania. We wnioskach domagała się zmiany tego postanowienia poprzez 
zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego 
w wysokości 7 700 zł oraz kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów 
zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie uchylenia 
zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania 
Sądowi Apelacyjnemu. 
 
 
 
 
 
 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Sąd 
Apelacyjny 
za 
podstawę 
orzeczenia 
o 
kosztach 
procesu 
w postępowaniu apelacyjnym przyjął art. 102 k.p.c. (w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.), 
który pozwala w wypadkach szczególnie uzasadnionych na zasądzenie od strony 
przegrywającej jedynie części kosztów procesu albo na nie obciążanie jej kosztami 
w ogóle. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że o nieobciążaniu 
strony przegrywającej kosztami procesu Sąd orzeka na podstawie okoliczności 
konkretnej sprawy zasługujących na miano wyjątkowych (np. postanowienie z dnia 
13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07, nie publ.). Ustalenie czy w danym przypadku 
zachodzą „wypadki szczególnie uzasadnione”, prawodawca pozostawił do 
swobodnej oceny sądu, która następuje niezależnie od weryfikacji przesłanek do 

 
4 
zwolnienia strony od kosztów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego 
z dnia 26 stycznia 2007 r., V CSK 292/06, niepubl.). Przepis nie egzemplifikuje 
rodzaju okoliczności, które mogą być uznane za wyjątkowe. W orzecznictwie 
wykształciły się pewne kryteria ocenne, odwołujące się do okoliczności 
podmiotowych, wynikających z trudnego położenia materialnego strony, jej sytuacji 
życiowej, ale także nawiązujące do przebiegu procesu, charakteru sprawy 
(w szczególności kiedy cel prawny może być osiągnięty wyłącznie na drodze 
sądowej). Nie jest to jednak zestaw zamknięty, podstawowym punktem odniesienia 
pozostaje bowiem sędziowskie poczucie słuszności oparte na obowiązujących 
w społeczeństwie 
przesłankach 
etycznych 
(np. 
postanowienia 
Sądu 
Najwyższego z dnia 9 lutego 2011 r., V CZ 98/10; z dnia 11 lutego 2011 r., I CZ 
38/10 czy z dnia 22 lutego 2011 r., II PZ 1/11, wszystkie nie publ.).  
Mimo  pozostawionej sądowi swobody, nie może być ona rozumiana jako 
dowolność, wobec czego zagadnienie, czy określone okoliczności umożliwiają 
zastosowanie art. 102 k.p.c. podlega kontroli. 
W rozpoznawanej sprawie pozwana słusznie wskazuje, że argumentacja 
przytoczona przez Sąd drugiej instancji nie daje podstaw do odstąpienia od zasady 
z art. 98 k.p.c. w odniesieniu do zaskarżonych kosztów postępowania 
apelacyjnego. Jak wynika z uzasadnienia za nieprawidłowe postępowanie 
pozwanej, które spowodowało zastosowanie art. 102 k.p.c. na etapie postępowania 
apelacyjnego, Sąd Apelacyjny uznał opieszałość działań pozwanej, która 
ostatecznie doprowadziła do umorzenia postępowania egzekucyjnego dopiero 
po wydaniu 
wyroku 
przez 
Sąd 
pierwszej 
instancji. 
Wnioskowanie 
Sądu 
Apelacyjnego opiera się na sprzecznym wewnętrznie założeniu, że pozwana 
dysponowała wiedzą o zajęciu wierzytelności wchodzącej w skład majątku 
wspólnego od chwili, kiedy doręczony jej został odpis pozwu, a jednocześnie, 
że nieprawidłowości działania komornika polegające na nieudzielaniu pozwanej 
informacji o przebiegu egzekucji powinny ją skłonić do większej aktywności 
w uzyskaniu wiedzy o przebiegu postępowania egzekucyjnego. Zasadności 
pierwszego poglądu przeczy ustalenie, że komornik nie poinformował pozwanej 
o konieczności przedłożenia tytułu opatrzonego klauzulą wykonalności przeciwko 
małżonkowi dłużniczki, kiedy zawiadamiał ją o zajęciu spornej wierzytelności, 

 
5 
a także, że nie zareagował na pisemna prośbę pozwanej o informacje 
o podejmowanych działaniach. Nieprawidłowe postępowanie komornika nie może 
obciążać pozwanej, zwłaszcza jeśli podejmuje on decyzję o skierowaniu egzekucji 
do określonych przedmiotów majątkowych w oparciu o ogólne upoważnienie do 
prowadzenia egzekucji z innych ustalonych przez siebie składników majątku 
dłużnika, a nie tylko z przedmiotów wskazanych przez pozwaną.  Stanowisko Sądu, 
że pozwana powinna podjąć aktywniejsze działania w stosunku do komornika, aby 
ustalić status zajętej wierzytelności, nie jest uzasadnione, jeśli zważyć, że to na 
powodzie spoczywał ciężar udowodnienia, że egzekucja dotknęła jego praw. Kiedy 
fakt ten został wykazany w toku postępowania – pozwana wystąpiła do komornika 
o umorzenie egzekucji. Okoliczność, że Sąd Okręgowy wydał wyrok bazując na 
uzyskanej od komornika w dniu orzekania informacji, że wniosek do niego nie dotarł 
i nie został przez niego załatwiony również nie może obciążać pozwanej, skoro 
zgodność z rzeczywistością oświadczenia komornika budzi poważne wątpliwości, 
jeśli zważyć, że postanowienie o umorzeniu postępowania wydane zostało przez 
niego w tym samym dniu, w którym zeznawał, że jeszcze wniosku nie otrzymał. 
Sekwencja wydarzeń nie uprawnia do postawienia wniosku, że to pozwana 
„zawiniła”,  wydanie wyroku, który nie przystawał do stanu postępowania 
egzekucyjnego 
spowodowanego 
podjętymi 
przez 
nią 
wobec 
komornika 
i zakomunikowanymi sądowi czynnościami. W rezultacie złożenie apelacji było 
jedyną procesową reakcją pozwanej, która mogła spowodować korektę orzeczenia 
i dostosowanie go do rzeczywistego stanu rzeczy. Skorzystanie z tej drogi nie 
stanowiło przejawu niewłaściwego postepowania procesowego, uzasadniające 
odstąpienie od reguły ponoszenia kosztów przez stronę przegrywającą sprawę 
i odmowę zasądzenia na rzecz pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego 
od powoda.   
W konsekwencji zażalenie okazało się uzasadnione, co spowodowało 
konieczność 
zmiany 
zaskarżonego 
postanowienia 
o 
kosztach 
procesu 
na podstawie art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 2 maja 
2012 r. – art. 9 ust. 6 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks 
postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. Nr 233, poz. 1381) 
oraz art. 98 § 1 i 3, art. 3941 § 3 w zw. z art. 39816 k.p.c. 

 
6 
Orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego uzasadnia art. 3941 § 3 
k.p.c. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 2 maja 2012 r.) w zw. z art. 39821 k.p.c. 
i art. 391 § 1 k.p.c. oraz § 2, § 6 pkt. 4, § 13 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności 
adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy 
prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
jw