II CZ 69/10

Sygn. akt II CZ 69/10 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
 
Dnia 8 września 2010 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz 
SSN Marian Kocon 
 
w sprawie z powództwa J. S. 
przeciwko R. M. i S. K. 
o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 8 września 2010 r., 
zażalenia pozwanej R. M. 
na postanowienie o kosztach 
zawarte w wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 5 marca 2010 r., sygn. akt III Ca (…), 
 
odrzuca zażalenie. 
 
Uzasadnienie 
 
Zaskarżonym postanowieniem zawartym w punkcie drugim wyroku z dnia 5 
marca 2010 r. Sąd Okręgowy w Ł. zasądził od powoda J. S. na rzecz pozwanej R. M. 
kwotę 300 zł tytułem „zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu 
apelacyjnym”. 
W zażaleniu pełnomocnik pozwanej R. M. podniósł, że Sąd Okręgowy naruszył 
„przepisy prawa materialnego” przez przyjęcie innej, niż wskazana przez strony wartości 
przedmiotu zaskarżenia i w konsekwencji niezasadnie zasądził na rzecz pozwanej tylko 
kwotę 300 zł. W konkluzji wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez 

 
2 
przyznanie przez podwyższenie zasądzonej kwoty 300 zł do kwoty 3 600 zł netto (4392 
zł brutto) tytułem „kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu” oraz 
zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Rozpoznając zażalenie należało przede wszystkim ustalić jakiego rodzaju koszty 
zasądzone zostały w zaskarżonym postanowieniu. Sąd Okręgowy zasądzoną od 
powoda na rzecz pozwanej kwotę 300 zł określił jako „koszty zastępstwa procesowego 
w postępowaniu 
apelacyjnym”. Pozwana 
zastępowana 
była 
przez 
adwokata 
ustanowionego przez Sąd. Takiemu adwokatowi - zgodnie z § 19 – 21 rozporządzenia 
Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności 
adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy 
prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.1348 ze zm.) - przysługują od Skarbu 
Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, z zastrzeżeniem że 
w sprawie cywilnej, w której kosztami procesu został obciążony przeciwnik strony 
korzystającej z pomocy udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, koszty 
nieopłaconej pomocy prawnej sąd przyznaje po wykazaniu „bezskuteczności ich 
egzekucji”. Oznacza to, że wspomniane koszty - gdy przeciwnik strony korzystającej z 
pomocy prawnej udzielonej z urzędu obciążany jest kosztami procesu - sąd zasądza od 
tego przeciwnika, a dopiero w razie wykazania „bezskuteczności ich egzekucji” 
przyznaje je adwokatowi od Skarbu Państwa. Przyjąć zatem należało, że w 
zaskarżonym postanowieniu zasądzone zostały od powoda na rzecz pozwanej koszty 
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym, które 
Sąd Okręgowy określił jako „koszty zastępstwa procesowego w postępowaniu 
apelacyjnym”. 
W orzecznictwie Sądu Najwyższego za utrwalony uznać należy pogląd, że 
postanowienie sądu drugiej instancji w przedmiocie nieopłaconych kosztów pomocy 
prawnej udzielonej z urzędu przez adwokata, nie podlega zaskarżeniu na podstawie 
art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c., gdy strona nie została nimi obciążona, a więc w sytuacji, gdy 
koszty te sąd przyznał od Skarbu Państwa (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 
listopada 2009 r., III CZ 53/09, OSNC 2010, nr 5, poz.79, uzasadnienie uchwały Sądu 
Najwyższego z dnia 25 czerwca 2009 r., III CZP 36/09, OSNC 2010, nr 2, poz. 24). W 
zaskarżonym postanowieniu nie nastąpiło przyznanie kosztów od Skarbu Państwa, lecz 
zasądzone 
zostały 
od 
przeciwnika 
strony 
reprezentowanej 
przez 
adwokata 
ustanowionego przez sąd. Są to więc koszty rozliczone między stronami, należy je 

 
3 
zatem kwalifikować jako składnik „kosztów procesu” w rozumieniu art. 3941 pkt 2 k.p.c., 
co oznacza, że na takie postanowienie zażalenie przysługuje.  
W nauce prawa postępowania cywilnego przyjmuje się, że dopuszczalność środka 
odwoławczego uzależniona jest m.in. od istnienia substratu zaskarżenia (istnienie 
rozstrzygnięcia podlegającego zaskarżeniu). W praktyce sądowej warunek ten nie jest 
spełniony z reguły wtedy, gdy strona – mimo że sąd nie rozstrzygnął o całości żądania – 
objęła zaskarżeniem tę część żądania, o której sąd nie orzekł (nie oddalił w pozostałej 
części powództwa lub wniosku). W przypadku zażalenia Sąd Najwyższy w uchwale z 
dnia 11 lipca 1972 r., III PZP 14/72 (OSNCP 1972, nr 12, poz. 215) uznał, że każde 
rozstrzygnięcie o kosztach procesu, choćby nie uwzględniało w całości zgłoszonego 
wniosku, 
zawiera 
w 
sobie 
domniemanie 
oddalenia 
nieuwzględnionej 
części. 
Uzasadniając to stanowisko, które notabene ukształtowało wieloletnią praktykę sądową, 
Sąd Najwyższy wskazał na samodzielność aktu rozstrzygania o kosztach procesu, 
wynikającą z możliwości odrębnego zaskarżenia orzeczenia o kosztach procesu (art. 
394 § 1 pkt 9 k.p.c.) a także uzupełnienia orzeczenia w części dotyczącej kosztów 
niezależnie od tego, czy jednocześnie ma miejsce również uzupełnienie wyroku co do 
zgłoszonych roszczeń. 
W doktrynie wyrażony został pogląd, że uchwała ta straciła na aktualności po 
nadaniu art.108 § 1 k.p.c. nowego brzmienia oraz dodaniu art.1081 k.p.c., który stanowi, 
że „jeżeli w toku postępowania sąd nie orzekł o obowiązku poniesienia kosztów 
sądowych lub orzeczeniem nie objął całej kwoty należnej z tego tytułu, postanowienie w 
tym przedmiocie wydaje na posiedzeniu niejawnym sąd, przed którym sprawa toczyła 
się w pierwszej instancji” (art.126 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w 
sprawach cywilnych, Dz. U. Nr 167, poz.1398). Zgłaszając zastrzeżenia do takiego 
zapatrywania podnieść należy, że art.1081 k.p.c. dotyczy wyłącznie kosztów sądowych, 
uregulowanie przyjęte w tym przepisie nie może zatem mieć znaczenia dla oceny 
zasadności poglądu wyrażonego w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 1972 r., 
która dotyczy kosztów procesu. Przyjąć zatem należało, że wspomniana uchwała 
zachowała aktualność. 
Wobec tego, że pełnomocnik pozwanej wnosił o „zasądzenie kosztów 
postępowania za obie instancje w wysokości 4 322 zł” [protokół rozprawy – k. (…)], a 
zaskarżeniem do Sądu Najwyższego mogą być objęte tylko koszty postępowania 
apelacyjnego, przyjąć należało, że w zawarte w zaskarżonym postanowieniu 

 
4 
rozstrzygnięcie zawiera implicite oddalenie żądania z tytułu kosztów postępowania 
apelacyjnego w zakresie ponad zasądzoną kwotę 300 zł. 
W zażaleniu pełnomocnik pozwanej określił zakres zaskarżenia przez 
„zaskarżenie wyroku... w części dotyczącej postanowienia o kosztach nieopłaconej 
pomocy prawnej wyznaczonej z urzędu”, wnosząc o „zmianę zaskarżonego 
postanowienia w części dotyczącej przyznania kosztów”. Oznacza to, że skarżąca nie 
zaskarżyła postanowienia w części oddalającej wniosek o zasądzenie kosztów, a tylko w 
takim zakresie miała interes prawny w zaskarżeniu postanowienia. Warunkiem 
dopuszczalności zaskarżenia orzeczenia jest interes prawny skarżącego (tzw. 
gravamen) w zaskarżeniu orzeczenia. Stwierdzając jego brak należało zażalenie 
odrzucić (art. 373 w zw. z art. 370 oraz art. 3941 § 3 w zw. z art. 39821 k.p.c.).