II CZ 68/12

Sygn. akt II CZ 68/12 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
 
Dnia 20 lipca 2012 r. 
 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) 
SSN Anna Owczarek 
SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca) 
 
 
 
w sprawie ze skargi K. K. 
o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia   
Sądu Apelacyjnego  
z dnia 29 października 2007 r.,  
wydanego w sprawie z powództwa K. K. 
przeciwko "HDI Asekuracja" - Spółce z ograniczoną  
odpowiedzialnością  
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 20 lipca 2012 r., 
zażalenia powoda (skarżącego) 
na postanowienie Sądu Apelacyjnego  
z dnia 23 stycznia 2012 r.,  
 
 
 
 
odrzuca zażalenie. 
 
Uzasadnienie 

 
 
2 
 
 
Powód K. K. wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem 
prawomocnego postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 29 października 2007 r. 
Skarga ta została odrzucona, po czym skarżący wniósł o zwrot uiszczonej od niej 
opłaty. Jego wniosek został oddalony. Zażalenie na postanowienie oddalające 
wniosek Sąd Apelacyjny odrzucił postanowieniem z dnia 23 stycznia 2012 r. 
uznając, że zostało ono sporządzone przez osobę nie mającą uprawnień 
wymaganych przez art. 871 § 1 k.p.c., ponieważ jego autorem był adwokat – 
emeryt, nie wykonujący zawodu, tymczasem, zdaniem Sądu Apelacyjnego, 
wykładnia celowościowa art. 87 § 1 k.p.c. , art. 4 ust. 1 i art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 
26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (tekst. jedn. Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz. 
1188 ze zm.) prowadzi do wniosku, że pełnomocnikiem strony może być jedynie 
adwokat czynny zawodowo, wykonujący swój zawód w kancelarii adwokackiej, w 
zespole adwokackim lub w spółce. 
Skarżący, nadal reprezentowany przez emerytowanego adwokata K. K. 
wniósł zażalenie na powyższe postanowienie o odrzuceniu zażalenia, zarzucając 
naruszenie art. 4 b prawa o adwokaturze poprzez jego pominięcie oraz naruszenie 
art. 871 § 2 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie. Wyjaśnił,   że  pełnomocnik   jest   
jego   ojcem.   Podniósł   też,   że art. 4 b prawa o adwokaturze nie zabrania 
adwokatom – emerytom wykonywania zawodu, nie wyłącza też prawa 
wykonywania zawodu w wypadku, kiedy adwokat nie ma kancelarii, nie pracuje w 
spółce, ani w zespole adwokackim. Ponadto postępowanie dotyczy   zwolnienia   
od   kosztów,   nie   wymagającego   fachowej  reprezentacji w postepowaniu przed 
Sądem Najwyższym. 
W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozpoznanie 
jego zażalenia z dnia 19 grudnia 2012 r. oraz o zasądzenie kosztów procesu od 
obydwu zażaleń w kwocie 126 zł.  
 
 
 
 
 
 
 
Sąd Najwyższy zważył co następuje: 
Zagadnienie wymagań formalnych, jakie musi spełnić adwokat, aby mógł być 
pełnomocnikiem   strony   w postępowaniu cywilnym, w tym mógł ją reprezentować 
w   postępowaniu   przed   Sądem   Najwyższym,   było   wielokrotnie    rozważane 
w orzecznictwie Sądu Najwyższego, głównie na tle postanowień uchylonego art. 

 
 
3 
3932 k.p.c., zastąpionego obecnie przez art. 871 k.p.c. Co do zasady ukształtowało 
się   stanowisko,   zgodnie  z  którym   pełnomocnikiem   strony może być adwokat 
o  statusie   wyznaczonym   przez   przepisy ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo 
o adwokaturze (Dz. U. Nr 16, poz. 124 ze zm.), a zatem wpisany na listę 
adwokatów (art. 65-69a pr. adw.) i wykonujący zawód w formach wskazanych przez 
ustawę  w  art. 4a (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 1996 r., 
I CRN  34/96,   OSNC 1996/7-8/109; postanowienie z dnia 17 października 1997 r., 
I CZ 107/97, nie publ. oraz z dnia 28 lutego 2008 r., III CSK 245/07, OSNC 
2009/5/73). Stanowisko powyższe nie uchybia treści art. 4 b prawa o adwokaturze, 
który   określa   przypadki   uniemożliwiające   adwokatowi   wykonywanie zawodu 
w jakiejkolwiek formie organizacyjnej, a więc reguluje inną materię, niż art. 4 a tej 
ustawy 
i 
nie 
uzasadnia 
odstąpienia 
od 
ograniczonego 
katalogu 
form 
organizacyjnych praktyki adwokackiej. Złagodzenie tego wymagania – w zakresie 
reglamentowanym w art. 871 § 2 k.p.c.  przyjęto jedynie w przypadku, kiedy 
adwokat (radca prawny) występuje we własnej sprawie. W takim wypadku 
dopuszczono osobiste wniesienie kasacji także wtedy, kiedy wnoszący był już 
nieczynny zawodowo z uwagi na przejście na emeryturę (por. wyrok Sądu 
Najwyższego z dnia 24 listopada 1997 r., II CKN 270/97, OSNC 1998/5/82). 
Przyjęcie tego kierunku wykładni – wobec treści art. 871 § 2 k.p.c. – nie może 
jednak być rozszerzone na wypadki występowania przez emerytowanego adwokata 
w roli pełnomocnika, nawet jeżeli reprezentuje w ramach umocowania członka 
najbliższej rodziny.  
Postępowanie, wbrew przekonaniu skarżącego, nie dotyczy też zwolnienia 
od 
kosztów 
sądowych, 
ponieważ 
przedmiotem 
zaskarżenia 
odrzuconym 
zażaleniem była odmowa zwrotu opłaty sądowej, a nie zwolnienie od obowiązku jej 
uiszczenia. Ponadto w wypadku, gdyby przedmiotem postępowania wpadkowego 
było zwolnienie od kosztów sądowych, zażalenie podlegałoby odrzuceniu już z tego 
powodu, że było niedopuszczalne. Zwolnienie od kosztów sądowych nie mieści się 
w pojęciu „kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu 
pierwszej   instancji”.   Nie   należy   też do   orzeczeń   kończących postępowanie 
w sprawie. 

 
 
4 
Również orzeczenie dotyczące zwrotu kosztów sądowych nie należy do 
postanowień dotyczących kosztów procesu ani kończących postepowanie, lecz 
odnosi się do unormowanej w  ustawie z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych 
w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) problematyki kosztów 
sądowych, mających charakter publicznoprawny (por. m. in. postanowienia Sądu 
Najwyższego z dnia 12 grudnia 2007 r, V CZ 74/07, OSNC 2009/2/31, czy z dnia 
30 października 2011 r., II CZ 45/11, Lex nr 1129101). 
Z przytoczonych względów zażalenie należało odrzucić na podstawie art. 
3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 373 oraz art. 370 k.p.c. w brzmieniu sprzed 
zmian wprowadzonych ustawą z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy – 
kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 233, 
poz. 1381), z uwagi na postanowienie zawarte w art. 9 pkt 6 tej ostatniej ustawy.