II CZ 24/17

Sygn. akt II CZ 24/17
POSTANOWIENIE
Dnia 27 czerwca 2017 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Anna Owczarek (przewodniczący)
‎
SSN Roman Trzaskowski (sprawozdawca)
‎
SSA Bogusław Dobrowolski
w sprawie z powództwa A.S. i K. S.
‎
przeciwko Przedsiębiorstwu Wielobranżowemu H. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W.
‎
o zniesienie służebności,
‎
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 27 czerwca 2017 r.,
‎
zażalenia strony pozwanej
na wyrok Sądu Okręgowego w S.
‎
z dnia 28 grudnia 2016 r., sygn. akt I Ca …/16,
oddala zażalenie i pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego sądowi, który wyda orzeczenie kończące postępowanie w sprawie.
UZASADNIENIE
W pozwie z dnia 9 czerwca 2016 r. skierowanym do Sądu Rejonowego w  W. przeciwko pozwanemu Przedsiębiorstwu Wielobranżowemu H. Spółce z o.o. w W., powodowie K.S. i A. S. domagali się zniesienia służebności gruntowej ustanowionej na nieruchomości położonej w W. oznaczonej numerem działki 36/10, dla której w Sądzie Rejonowym w W. V Wydziale Ksiąg Wieczystych prowadzona jest księga wieczysta nr […].
Na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2016 r. Sąd wydał postanowienie, w którym zawiadomił o toczącym się procesie Gminę W., z pouczeniem, że w terminie 2  tygodni od doręczenia zawiadomienia może przystąpić do sprawy w charakterze powoda. W wyznaczonym terminie Gmina W. nie złożyła oświadczenia w tym przedmiocie.
Wyrokiem z dnia 19 października 2016 r. Sąd Rejonowy w W. oddalił powództwo, stwierdzając brak legitymacji procesowej czynnej, gdyż – zdaniem Sądu – w charakterze powoda mógł występować jedynie właściciel nieruchomości obciążonej.
Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dni 28 grudnia 2016 r. uchylił wyrok Sądu Rejonowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
W sprawie zostało ustalone, że
powodowie są użytkownikami wieczystymi działki gruntu oznaczonej numerem 36/10, dla której w Sądzie Rejonowym   V Wydziale Ksiąg Wieczystych prowadzona jest księga wieczysta nr […]. Pozwana jest użytkownikiem wieczystym działki gruntu oznaczonej numerem 36/1, dla której w Sądzie Rejonowym w W. V Wydziale Ksiąg Wieczystych prowadzona jest księga wieczysta nr […]. Właścicielem przedmiotowych działek jest Gmina W. Prawomocnym wyrokiem z dnia 20 października 2015 r. (sygn. akt I C …/14) Sąd Rejonowy w W. w punkcie 1 uzgodnił treść księgi wieczystej  0, prowadzonej przez ten Sąd V Wydział Ksiąg Wieczystych dla nieruchomości położonej w W., oznaczonej numerem działki 36/1 z rzeczywistym stanem prawnym, w ten sposób, że nakazał w dziale I Sp w/w księgi wieczystej wpisać prawo dla każdoczesnego właściciela do nieodpłatnej służebności gruntowej polegającej na prawie przejazdu i przechodu przez nieruchomość - działkę gruntu oznaczoną numerem 36/10 objętej księgą wieczystą nr […]
prowadzoną przez Sąd Rejonowy W. V Wydział Ksiąg Wieczystych - stanowiącą drogę dojazdową dla przedmiotowej nieruchomości od strony ulicy Przemysłowej, a w punkcie 2 uzgodnił treść księgi wieczystej nr […], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w W. V Wydział Ksiąg Wieczystych dla nieruchomości położonej w W., oznaczonej numerem działki 36/10 z rzeczywistym stanem prawnym, w ten sposób, że nakazał w dziale III w/w księgi wpisać ograniczenie polegające na tym, iż każdoczesny właściciel działki nr 36/10 objętej w/w księgą wieczystą zobowiązany jest do nieodpłatnej służebności gruntowej polegającej na zapewnieniu prawa przejazdu i przechodu przez nią dla każdoczesnego właściciela nieruchomości działki gruntu oznaczonej numerem 36/1 objętej księgą wieczystą nr […] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w W. V Wydział Ksiąg Wieczystych. Apelacja występujących w opisywanej sprawie w charakterze pozwanych K. S. i A. S. została oddalona wyrokiem Sądu Okręgowego w S. z 4 lutego 2016 r. (sygn. akt I Ca …/16).
Sąd Okręgowy wskazał, że obciążenie nieruchomości służebnością gruntową nastąpiło już po oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste, a podmiotem obciążającym był użytkownik wieczysty - Spółdzielnia Handlowo - Produkcyjna Hurt – P. w W., nie zaś właściciel - Gmina W. W ocenie Sądu Okręgowego oznacza to, że w zapadłym w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym wyroku, w którym w pkt 2 jest mowa o tym, że to każdoczesny właściciel działki nr 36/10 zobowiązany jest do nieodpłatnej służebności gruntowej, mamy do czynienia z oczywistą niedokładnością. Wskazane ustalenia nie były bowiem sporne między stronami, a przedmiotem wymagającym rozstrzygnięcia nie była kwestia zakresu podmiotowego obciążenia, a jego istnienie w kontekście treści art. 293 § 1 k.c.
Sąd drugiej instancji podkreślił, że nie można ustanowić służebności drogi koniecznej na nieruchomości obciążonej prawem użytkowania wieczystego nawet za zgodą właściciela, chyba że odmiennie postanowiły strony umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste.
Zdaniem Sądu Okręgowego, Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, iż służebność drogi koniecznej obciąża każdoczesnego właściciela działki nr 36/10. W okolicznościach przedmiotowej sprawy właściwe jest natomiast przyjęcie, że obciążenie dotyczy prawa użytkowania wieczystego, a użytkownik wieczysty posiada samodzielną legitymację do wystąpienia z powództwem opartym na art. 294 lub 295 k.c.
W ocenie Sądu drugiej instancji,
Sąd Rejonowy
n
ieprawidłowo założył, że po stronie powodów zachodzi brak czynnej legitymacji procesowej, a nie rozstrzygając o zasadności żądania w kontekście brzmienia art. 295 k.c., nie rozpoznał istoty sprawy.
W zażaleniu na to postanowienie pozwany zarzucił naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. poprzez jego bezzasadne zastosowanie w następstwie błędnego przyjęcia, że doszło do nierozpoznania istoty sprawy przez Sąd Rejonowy w W..
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie strony pozwanej należy oddalić.
Nierozpoznanie istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji następuje w razie zaniechania zbadania przez ten sąd materialnej przesłanki żądania powoda, zazwyczaj na skutek bezpodstawnego stwierdzenia braku pozytywnej przesłanki jurysdykcyjnej - np. legitymacji procesowej strony - lub przyjęcia istnienia tzw.  negatywnej przesłanki jurysdykcyjnej - np. przedawnienia dochodzonego roszczenia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 2013 r., I CSK 156/13).
W sprawie wystąpiło nierozpoznanie istoty sprawy w przedstawionym wyżej znaczeniu, Sąd Okręgowy stwierdził bowiem brak pozytywnej przesłanki jurysdykcyjnej w postaci legitymacji procesowej strony powodowej, a Sąd Okręgowy ocenił to stwierdzenie za pozbawione podstaw. Zasadność tej oceny nie podlega kontroli Sądu Najwyższego w toku rozpoznawania zażalenia wniesionego na podstawie art. 394
1
§ 1
1
k.p.c. (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12; 5 grudnia 2012 r., I CZ 168/12; 19 grudnia 2012 r., II CZ 141/12;).
W konsekwencji zażalenie strony pozwanej należało oddalić (art. 398
14
w związku z art. 394
1
§ 3 k.p.c.). Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego pozostawiono,
zgodnie z 108 § 2 w związku art. 398
21
i art. 394
1
§ 3 k.p.c.,
Sądowi wydającemu orzeczenie kończące postępowanie w sprawie.
kc
aj