II CZ 215/11

Sygn. akt II CZ 215/11 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 21 czerwca 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Marta Romańska (przewodniczący) 
SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) 
SSN Maria Szulc 
 
w sprawie I As 1/11 na skutek wniosku D. A. 
o wyłączenie sędziów Sądu Apelacyjnego orzekających w Wydziale  
Cywilnym w osobach: M. K. i innych, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym  
w Izbie Cywilnej w dniu 21 czerwca 2012 r., 
zażalenia wnioskodawczyni  
na postanowienie Sądu Apelacyjnego  
z dnia 5 maja 2011 r.,  
 
 
1) oddala zażalenie; 
2) zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego na rzecz 
adw. A. B. wynagrodzenie w  kwocie 5400 (pięć tysięcy 
czterysta) zł - podwyższone o  stawkę podatku od towarów 
i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w 
przepisach o podatku od towarów i usług - tytułem 
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej D. A. w 
postępowaniu zażaleniowym. 
 
 
Uzasadnienie 
 
 
D. A. złożyła skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w 
postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki w sprawie toczącej się przed 
Sądem Okręgowym (sygn. akt X GC 172/09). Po jej przekazaniu do rozpoznania 
Sądowi Apelacyjnemu wniosła o wyłączenie od jej rozpoznania wszystkich sędziów 

 
2 
orzekających w Wydziale Cywilnym tego Sądu. Postanowieniem z dnia 5 maja 
2011 r. Sąd Apelacyjny odrzucił wniosek, co do sędziego A. B. (pkt 1) oraz oddalił 
wniosek w pozostałej części (pkt 2). Odrzucenie wniosku w odniesieniu do 
sędziego A. B. nastąpiło na podstawie art. 531 k.p.c., gdyż sędzia ten nie jest 
sędzią Sądu Apelacyjnego. W odniesieniu do pozostałych sędziów wniosek został 
oddalony z tej przyczyny, że nie zachodziły przesłanki do jego uwzględnienia 
przewidziane w art. 48 k.p.c. ani tego rodzaju okoliczności, które mogłyby 
wywoływać wątpliwości co do bezstronności sędziów (art. 49 k.p.c.). 
Postanowienie Sądu Apelacyjnego, w części oddalającej wniosek (pkt 2 
postanowienia), zostało zaskarżone zażaleniem przez D. A., która wniosła o jego 
uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W pierwszej kolejności należało rozstrzygnąć o dopuszczalności zażalenia. 
Zgodnie ze stanem prawnym obowiązującym w chwili wniesienia zażalenia, 
w  szczególności z treści art. 3941 k.p.c., nie wynikało prawo wniesienia zażalenia 
do Sądu Najwyższego na postanowienie sądu drugiej instancji oddalające wniosek 
strony o wyłączenie sędziego. Możliwość wniesienia takiego zażalenia, ale do 
innego równorzędnego składu sądu drugiej instancji (art. 3942 § 1 pkt 1 k.p.c.), 
wprowadzono, z dniem 20 lipca 2011 r., ustawą z dnia 28 kwietnia 2011 r. 
o  zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 138, poz. 806). 
Z  tej przyczyny, według części orzeczeń Sądu Najwyższego, do chwili dodania art. 
3942 § 1 pkt 1 k.p.c., nie było dopuszczalne wniesienie zażalenia do Sądu 
Najwyższego na postanowienie sądu drugiej instancji oddalające wniosek 
o  wyłączenie sędziego (por. postanowienia: z dnia 15 grudnia 2010 r., II PZ 44/10, 
Lex nr 784928, z dnia 24 maja 2011 r., II PZ 8/11, Lex nr 1119589). Należy jednak 
mieć na uwadze, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca 2010 r., 
SK 38/09 (Dz.U. 2010 r. Nr 109, poz. 724) uznano, że art. 3941 § 2 k.p.c., 
w  zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości zaskarżenia postanowienia sądu 
drugiej 
instancji 
oddalającego 
wniosek 
o 
wyłączenie 
sędziego 
złożony 
w  postępowaniu przed sądem drugiej instancji, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 
Konstytucji. Uwzględniając skutki tego wyroku, Sąd Najwyższy w postanowieniu 

 
3 
z  dnia 11 marca 2011 r., II CZ 194/10 (Lex nr 785879) wyjaśnił, że sam wyrok 
Trybunału Konstytucyjnego nie uzasadnia jeszcze dopuszczalności zażalenia na 
postanowienie sądu drugiej instancji, gdyż obliguje on jedynie ustawodawcę do 
podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych zapewniających zgodność regulacji 
w  dziedzinie postępowania cywilnego z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Do tego czasu 
istnieje luka, która może zostać wypełniona przez zastosowanie w drodze analogii 
do zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji oddalającego wniosek 
o  wyłączenie sędziego, art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c., dopuszczającego zażalenie do 
Sądu Najwyższego na postanowienie sądu drugiej instancji „co do kosztów 
procesu”, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. 
Chodzi tu bowiem o przypadki podobne. W razie zajęcia odmiennego stanowiska 
i  odrzucenia zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji oddalające wniosek 
o wyłączenie sędziego, rozstrzygnięcie takie byłoby orzeczeniem niezgodnym 
z  Konstytucją z wszystkimi tego konsekwencjami. Podzielając stanowisko 
wyrażone w postanowieniu z dnia 11 marca 2011 r., II CZ 194/10, Sąd Najwyższy 
w składzie rozpoznającym wniesione zażalenie, przyjął jego dopuszczalność. 
Zażalenie to nie było zasadne, bowiem Sąd Apelacyjny prawidłowo przyjął, 
że w odniesieniu do sędziów, których dotyczył wniosek o wyłączenie, nie zachodziły 
przesłanki określone w art. 49 k.p.c. uzasadniające uwzględnienie wniosku. 
W  szczególności nie uzasadnia wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy 
okoliczność, że brał on już udział w rozpoznaniu innych spraw z udziałem tej samej 
strony, chociażby „tematycznie” (według określenia skarżącej) związanych ze 
sprawą, w której złożono wniosek o jego wyłączenie. Nie jest również podstawą do 
wyłączenia sędziego jedynie subiektywne przekonanie strony, że w poprzednich 
sprawach z jej udziałem zachowanie sędziego miało cechy stronniczości. Z tych 
względów zażalenie podlegało oddaleniu na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 
§ 3 k.p.c. 
O 
kosztach 
nieopłaconej 
pomocy 
prawnej 
udzielonej 
skarżącej 
w  postępowaniu zażaleniowym przed Sądem Najwyższym orzeczono na 
podstawie przepisów § 19 w zw. z § 13 ust. 2 pkt 2, § 6 pkt 7 i § 2 ust. 2 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie 
opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów 

 
4 
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 
ze zm.).