II CZ 17/14

Sygn. akt II CZ 17/14
POSTANOWIENIE
Dnia 15 maja 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący)
‎
SSN Iwona Koper
‎
SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa S. K.
‎
przeciwko T. W. – K.
‎
o rozwód,
‎
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 15 maja 2014 r.,
‎
zażalenia pozwanej
na wyrok Sądu Apelacyjnego
‎
z dnia 24 października 2013 r.
oddala zażalenie.
UZASADNIENIE
S. K. wytoczył przeciwko T.
W.
-K. powództwo o rozwiązanie związku małżeńskiego stron
przez
rozwód bez orzekania o winie
.
P
ozwana wniosła o oddalenie powództwa, podając, że w jej ocenie istnieją realne
szanse
na ratowanie tego małżeństwa, ponieważ strony znajdują się w dobrym
kon
takcie.
W
piśmie z
dnia
19 kwietnia 2010 r
.
powód wniósł o rozwiązanie
ma
łżeństwa stron z wyłącznej winy pozwanej
.
Sąd Okręgowy w S.
w
yrokiem z dnia 25 września 2012
r.
oddalił
po
wództwo i zasądził od powoda na rzecz pozwanej 360 złotych tytułem zwrotu
kosz
tów zastępstwa procesowego.
U
stal
ił
, że strony zawarły
zw
iązek małżeński
dnia
26 listopada 2004
r.
i nie mają wspólnych dzieci. Każd
y
z
ma
łżonków m
a
dwoje dzieci z poprzednich związków. Dla obu stron był to drugi formalny związek, przy czym powód przed z
a
warciem związku małżeńskiego z pozwaną żył w konkubinacie z E. K., z którą ma syna.
P
rzed zawarciem związku małżeńskiego strony umową notarialną z dnia 3 września 2004
r.
wyłączyły ustawową wspólność
m
ałżeńską.
W tym czasie
sytuacja
e
konomiczna pozwanej była bardzo dobra, powód zaś kończył współpracę z E. K., z którą prowadził spółkę zajmującą się handlem artykułami spożywczymi. Pozwana wiedziała, że powód ma liczne zobowiązania finansowe. Małżonkowie zajmowali się wynajmem nieruchomości
,
bowiem pozwana jest właścicielką dwóch nieruchomości
zabu
dowanych domami mieszalnymi, które znajdują się w D
.
W każdym z domów jest 10 pokoi sypialnych, przeznaczonych pod
wyn
ajem w sezonie letnim.
S
trony wynajmowały także w sezonie letnim dom
w
Portugalii, którego były współwłaścicielami
.
Powód i pozwana
uchodzili za udane małżeństwo
. Chociaż
powód często drwił sobie z żony w obecności innych osób, stroił niesmaczne żarty, to ta nadal akceptowała męża i przyznawała się do uczuć względem
niego. Pozwana nie zrezygnowała z małżeństwa nawet wówczas, kiedy otrzymała
i
nformację o rzekomej zdradzie, jakiej dopuścił się jej mąż
.
P
owód
temu
zaprzeczał, jednak uchodził za mężczyznę, który ma słabość do innych kobiet.
J
esieni
ą
2008
r.
między małżonkami pojawiały się nieporozumienia, głównie na tle finansowym, związane w szczególności z zarządzaniem nieruchomością położoną na terenie Portugalii. We wrześniu 2009
r.
powód wyprowadził się od pozwanej i
zam
ieszkał w mieszkaniu syna M. K., w którym mieszka także
pie
rwsza
żona powoda – L. K., która
nadal uważa
pow
oda za swojego męża, co uzasadnia m
.
in. swoimi przekonaniami religijnymi.
P
omimo wyprowadzki powoda, małżonkowie
wy
jeżdżali razem do Portugalii. Pozwana deklaruje, że w czasie wspólnych pobytów Portugalii, kiedy sprawa rozwodowa była już w toku
,
strony współżyły ze sobą,
os
tatni raz w czerwcu 2012
r.
Powód zaprzeczył, aby współżył z
p
ozwaną.
P
owód ma 65 lat
i
j
est na emeryturze
.
Nadal mieszka z pierwszą
żo
ną
, ale
twierdzi, że nie żyją
jak
para.
Powód de
klaruje, że nie łączy go z pozwaną więź emocjonalna
.
Pozwana
ma 58 lat,
mieszka w jednym z
do
mów nad morzem i nadal jeździ do Portugalii.
Deklaruje, że nadal
kocha
męża,
wybaczyła wszystko mężowi i jest
go
towa ponownie z
nim
zamieszkać
oraz
c
hce utrzymać małżeństwo.
Sąd Okręgowy przyjął, że małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego od września 2009 r.
P
omiędzy małżonkami ustała również więź
emo
cjonalna.
S
twierdził, że mimo zupełności i rozkładu pożycia stron nie można uznać, że rozkład tego pożycia jest trwały
,
zwłaszcza, że strony mają możliwość przebywania ze sobą poza granicami kraju, a pozwana deklaruje chęć ponownego zamieszkania z mężem.
S
ą zatem realne szanse na reaktywowanie związku małżeńskiego stron mimo tego, że powód domaga się rozwodu. Zdaniem Sądu Okręgowego, nie potwierdziły się zarzuty powoda wobec pozwanej, że zależy jej wyłącznie na korzyściach finansowych
,
a nie na osobie powoda. Okoliczności sprawy jasno wskazują na to, że od początku trwania
małżeń
stwa pozwana znajdowała się w lepszej sytuacji ekonomicznej i to
ona po
trafiła
zadbać o wspólne finanse.
Pon
adto powód nie wykazał, aby
po
zwana w jakikolwiek sposób zawiniła rozkładowi pożycia.
Powód wniósł apelację od wyroku Sądu Okręgowego.
Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 24 października 2013 r. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego.
U
znał za konieczne uchylenie zaskarżonego wyroku, bowiem na dzień orzekania przez Sąd Apelacyjny rozpad wszystkich trzech więzi łączących małżonków, a charakteryzujących związek małżeński
,
jest już bez wątpienia utrwalony. Wobec
t
ego pogłębienia wymagają ustalenia Sądu
Okręgowego co do
istnienia
negatywn
ych
przesłan
e
k orzeczenia rozwodu
przewidzianych w
art. 56 § 3 k.r.o.
Wyjaśni
enia wymaga też - zdaniem Sądu Apelacyjnego -
jakie były przyczyny rozkładu pożycia małżonków,
co
jest
n
iezbędne przede wszystkim d
o
oceny istnienia winy w rozkładzie pożycia każdego z małżonków
,
a
z
właszcza małżonka żądającego rozwodu. Tymczasem
,
wobec oceny, że roz
kł
ad
pożycia nie jest
trwał
y
,
S
ąd
Okręgowy
nie przeprowadził szczegółowego postępowania dowodowego
w kwestii
zachowa
ń
i okoliczności, które należy oceniać w kategoriach winy każdego z
małżonków
. W konsekwencji Sąd Okręgowy pobieżnie ocenił negatywn
ą
przesłankę orzekania rozwodu
,
przyjmując w sposób dorozumiany, że zawinienie leży po stronie powoda.
Pozwana wniosła zażalenie na wyrok Sądu Apelacyjnego, nie wskazując jednak przepisów postępowania, których naruszenie zarzuca.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że w postępowaniu toczącym się w wyniku zażalenia złożonego na podstawie art. 394
1
§ 1
1
k.p.c. na orzeczenie kasatoryjne Sądu drugiej instancji, Sąd Najwyższy bada tylko, czy wystąpiły wskazane przez Sąd drugiej instancji przesłanki uchylenia zaskarżonego wyroku, którymi są: nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji, nierozpoznanie przez ten sąd istoty sprawy oraz sytuacja, gdy wydanie wyroku przez sąd drugiej instancji wymagałoby przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. przedmiotem oceny Sądu Najwyższego w postępowaniu wywołanym wniesieniem zażalenia na podstawie art. 394
1
§ 1
1
k.p.c. nie mogą być żadne inne kwestie, w szczególności dotyczące oceny zasadności roszczenia ani merytorycznego badania stanowiska prawnego sądu drugiej instancji, jak również badania prawidłowości zastosowania przepisów prawa procesowego, które nie odnoszą się ściśle do wskazanych przez sąd drugiej instancji podstaw uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji. Omawiane zażalenie nie jest bowiem środkiem prawnym służącym kontroli materialnoprawnej podstawy wyroku ani prawidłowości zastosowania przez sąd drugiej instancji przepisów prawa procesowego niezwiązanych z podstawami kasatoryjnymi, lecz zażalenie to jest skierowane przeciwko uchyleniu wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, a więc ocenie może być poddany jedynie ewentualny błąd sądu odwoławczego przy kwalifikowaniu określonej sytuacji procesowej, jako odpowiadającej powołanej podstawie kasatoryjnej (zob. m.in. postanowienia z dnia 12 grudnia 2013 r.,
V CZ 75/13, niepubl.,
z dnia 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, OSNC 2013 r., nr 3, poz. 41, z dnia 16 maja 2013 r., IV CZ 31/13, niepubl. i z dnia 21 czerwca 2013 r., I CZ 48/13, niepubl.).
W niniejszej sprawie przyczyną uchylenia przez Sąd Apelacyjny wyroku Sądu Okręgowego było nierozpoznanie istoty sprawy (art. 386 § 4 k.p.c.). W szczególności Sąd Apelacyjny
uznał, że Sąd Okręgowy nie poczynił ustaleń odnośnie pozytywnych i negatywnych przesłanek rozwodowych.
Oceniając zasadność tego rozstrzygnięcia Sąd Najwyższy bada więc jedynie, czy Sąd odwoławczy prawidłowo rozumiał pojęcie nierozpoznania istoty sprawy oraz czy jego merytoryczne stanowisko uzasadniało taką ocenę postępowania sądu pierwszej instancji. Do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi m.in. wówczas, gdy sąd nie zbadał materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony, bezpodstawnie, przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie. W orzecznictwie przyjmuje się także, że niezbadanie podstawy merytorycznej dochodzonego roszczenia wiąże się z tym, iż rozstrzygnięcie zawarte w orzeczeniu sądu nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2010 r. I CSK 123/10, niepubl.; z dnia 16 czerwca 2011 r., I UK 15/11, niepubl., a także postanowienia z dnia 9 listopada 2012 r., IV CZ 156/12, niepubl., z dnia 26 listopada 2012 r., III SZ 3/12, niepubl.; z dnia 15 lutego 2013 r., I CZ 186/12, niepubl.; z dnia 28 maja 2013 r., V CZ 17/13, niepubl.) albo rozstrzygnięcie przez sąd pierwszej instancji o żądaniu powoda opiera się na innej podstawie faktycznej i prawnej niż zgłoszona w pozwie (por. wyrok SN z dnia 9 stycznia 2001 r., I PKN 642/00, OSNAPiUS 2002, nr 17, poz. 409). Nierozpoznanie przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy może również polegać, jak w niniejszej sprawie, na niedokonaniu jakichkolwiek ustaleń faktycznych, które umożliwiałyby ocenę istnienia
pozytywnych i negatywnych przesłanek rozwodowych.
Z przedstawionych powodów orzeczono, jak w sentencji (art. 398
14
w związku z art. 394
1
§ 1
1
i § 3 k.p.c.).