II CZ 151/04

Sygn. akt II CZ 151/04 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 17 grudnia 2004 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Helena Ciepła (przewodniczący) 
SSN Józef Frąckowiak 
SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca) 
 
 
w sprawie z powództwa A.H. 
przeciwko P. - Spółce Akcyjnej 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 17 grudnia 2004 r., 
zażalenia powoda  
na postanowienie Sądu Okręgowego w S. 
z dnia 28 lutego 2003 r., sygn. akt [...], 
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie. 
 
 
 
 
 
 

 
 
2 
Uzasadnienie 
 
 
 
 
Sąd drugiej instancji postanowieniem wydanym na podstawie art. 3935 k.p.c. 
odrzucił kasację powoda, uznając ją za niedopuszczalną z mocy art. 3921 § 1 k.p.c. 
 
Sąd ten przyjął, że sprawa niniejsza jest sprawą gospodarczą wobec 
spełnienia przesłanek z art. 4791 k.p.c., a podana w kasacji wartość przedmiotu 
zaskarżenia na kwotę 16.824,66 zł skutkuje niedopuszczalnością tej kasacji z mocy 
art. 3921 § 1 k.p.c. 
 
W zażaleniu na to postanowienie powód zarzucił naruszenie przepisu art. 
4791 k.p.c. wskutek jego niewłaściwej wykładni i błędnego zastosowania, 
domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia. 
 
Zdaniem powoda, niniejsza sprawa choć zawisła między przedsiębiorcami to 
jednak nie jest sprawą ze stosunku cywilnego w zakresie prowadzonej przez 
powoda działalności gospodarczej, bowiem powód domaga się zapłaty od 
pozwanego ubezpieczyciela wywodząc obowiązek jego świadczenia z umowy 
obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, łączącej 
pozwanego z osobą trzecią. W ocenie żalącego, dla zakwalifikowania sprawy jako 
sprawy gospodarczej nie wystarcza by jej strony były przedsiębiorcami, ale 
niezbędne jest nadto stwierdzenie, że stosunek cywilny pozostaje w związku 
przyczynowym z ich działalnością gospodarczą. Tymczasem strony niniejszego 
sporu nie były związane umową ubezpieczenia, a stosunek cywilny między nimi nie 
wynika z prowadzonej przez nie działalności gospodarczej, bowiem szkodę 
wyrządziła powodowi osoba fizyczna nie będąca przedsiębiorcą, którą łączyła z 
pozwanym umowa ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, 
wywodzi powód. 
 
Zdaniem żalącego, sprawa nie nabrała charakteru sprawy gospodarczej 
wskutek jej rozpatrzenia przez Sąd Gospodarczy pomimo braku przesłanek z art. 
4791 k.p.c., a o dopuszczalności kasacji decyduje prawidłowa kwalifikacja sprawy, 
a nie stan, który powstał w wyniku błędnego nadania sprawie biegu. 

 
 
3 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
 
Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie. 
 
Rację ma żalący, że fakt rozpoznania niniejszej sprawy w obu instancjach 
przez Sądy gospodarcze nie jest okolicznością przesądzającą o tym, że sprawa ta 
jest sprawą gospodarczą w rozumieniu art. 4791 § 1 k.p.c. W piśmiennictwie 
wyrażono trafny pogląd, że Sąd z urzędu i na każdym etapie postępowania 
powinien badać prawidłowość przyjętej dotychczas kwalifikacji sprawy i obowiązany 
jest dostosować sposób rozpoznania sprawy do wyników tych ustaleń, a strony 
mogą 
podnosić 
zarzut 
wadliwej 
kwalifikacji 
sprawy 
na 
każdym 
etapie 
postępowania. 
Oznacza 
to, 
że 
także 
Sąd 
drugiej 
instancji 
oceniający 
dopuszczalność kasacji nie jest związany wcześniejszą kwalifikacją sprawy lecz 
powinien także na tym etapie dokonać własnych samodzielnych ustaleń 
w  przedmiocie zarówno statusu prawnego stron, jak też związku sprawy 
z zakresem ich działalności gospodarczej. Również w orzecznictwie zaczyna 
dominować pogląd, że o dopuszczalności kasacji z punktu widzenia wartości 
przedmiotu zaskarżenia związanej z charakterem sprawy (art. 3921 § 1 k.p.c.) 
decyduje prawidłowa kwalifikacja sprawy, a nie stan, który powstał w wyniku 
błędnego nadania biegu sprawie (postanowienie SN z dnia 12 maja 2000 r., V CKN 
48/00, LEX nr 52691, postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2001 r., III CKN 655/00, 
LEX nr 53311). Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę 
podziela to stanowisko, natomiast nie podziela poglądu wyrażonego wcześniej 
w  uzasadnieniu postanowienia SN z dnia 26 sierpnia 1998 r., II CZ 74/98 (OSNC 
1999/2/36 wraz z krytycznymi glosami), że kasacja wniesiona w sprawie 
rozpoznanej przez Sąd gospodarczy jest kasacją „w sprawie gospodarczej”, nawet 
w razie zakwalifikowania zwykłej sprawy cywilnej jako sprawy gospodarczej.  
 
Bezspornym jest, że dla przyjęcia, iż sprawa ma charakter sprawy 
gospodarczej niezbędne jest kumulatywne wystąpienie trzech przesłanek 
wynikających z art. 4791 § 1 k.p.c. (postanowienie SN z dnia 6 lipca 2000 r., V CKN 
1266/00, LEX nr 52390). Oznacza to, że nawet w sytuacji gdy obie strony sporu są 
przedsiębiorcami, ale przedmiot sprawy nie pozostaje w bezpośrednim związku 
z zakresem prowadzonej działalności gospodarczej przez którąkolwiek z nich, to 

 
 
4 
sprawa nie przestaje być sprawą cywilną, ani nie nabiera charakteru sprawy 
gospodarczej wskutek rozpoznania jej przez Sąd gospodarczy.  
 
Rację ma żalący, że niniejsza sprawa nie pozostaje w związku z zakresem 
prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Przedmiotem sporu jest 
bowiem skierowane bezpośrednio przeciwko ubezpieczycielowi żądanie zapłaty 
odszkodowania za szkodę wyrządzoną powodowi przez osobę trzecią związaną 
z pozwanym umową ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Żądanie powoda 
wiąże się więc z faktem wyrządzenia mu szkody w mieniu przez osobę trzecią, za 
którą wobec poszkodowanego odpowiada ubezpieczyciel z tytułu umowy 
ubezpieczenia OC (art. 822 k.c.), o ile oczywiście spełnione zostały przesłanki 
powstania tej odpowiedzialności. Tak ukształtowana podstawa faktyczna i prawna 
powództwa nie pozwala na aprobatę stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu 
zaskarżonego postanowienia, że żądanie powoda pozostaje w zakresie 
prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. O istnieniu takiego związku 
żądania powoda z zakresem prowadzonej przez niego działalności gospodarczej 
nie 
może 
przesądzać 
okoliczność, 
że 
uszkodzony 
pojazd 
powoda 
był 
wykorzystywany w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej 
w postaci świadczenia usług transportowych. Przedmiotem sporu w niniejszej 
sprawie jest bowiem żądanie zapłaty będące następstwem skutków zachowania się 
osoby trzeciej za które odpowiada pozwany, a takie żądanie nie wiąże się 
z jakimikolwiek przejawami aktywności powoda mieszczącymi się w zakresie 
przedmiotu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej.  
 
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji, działając na 
podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. i art. 39318 § 3 k.p.c.