II CZ 149/12

Sygn. akt II CZ 149/12 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 16 stycznia 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Jan Górowski (przewodniczący) 
SSN Grzegorz Misiurek 
SSN Anna Owczarek (sprawozdawca) 
 
 
w sprawie z wniosku M. C. 
przy uczestnictwie T. Z. 
o podział majątku wspólnego, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym  
w Izbie Cywilnej w dniu 16 stycznia 2013 r., 
zażalenia uczestniczki postępowania 
na postanowienie Sądu Okręgowego  
z dnia 2 maja 2012 r.,  
 
 
oddala zażalenie. 
 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 24 maja 2011 r. oddalił apelację 
uczestniczki postępowania T. Z. oraz zasądził od niej na rzecz wnioskodawcy M. C. 
kwotę 1.800 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej 
wnioskodawcy z urzędu. Sąd Najwyższy po rozpoznaniu zażalenia uczestniczki 
postanowieniem z dnia 10 lutego 2012 r. uchylił powyższe postanowienie w części 
dotyczącej kosztów i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do 
ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy wskazał, że  jeżeli w sprawie 
rozpoznawanej w trybie nieprocesowym sąd zamierza odstąpić od zasady 
ponoszenia przez każdego uczestnika kosztów związanych z własnym udziałem w 
sprawie (art. 520 § 1 k.p.c.), powinien uzasadnić takie rozstrzygnięcie szerzej 
aniżeli odwołaniem się do wyniku sprawy. Stwierdził ponadto, że nie znajduje 
uzasadnienia 
obciążenie 
uczestniczki 
postępowania 
wynagrodzeniem 
powiększonym o podatek VAT, gdyż dolicza się go do wynagrodzenia jedynie w 
wypadku, gdy koszty pomocy prawnej są zasądzane od Skarbu Państwa. 
Sąd Okręgowy kolejnym postanowieniem z dnia 2 maja 2012 r. zasądził od 
uczestniczki postępowania na rzecz wnioskodawcy kwotę 1800 zł tytułem zwrotu 
kosztów postępowania apelacyjnego. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał art. 
520 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. podnosząc, że 
skoro apelację złożyła uczestniczka, a wnioskodawca wnosił o jej oddalenie należy 
uznać, że w postępowaniu odwoławczym interesy stron były sprzeczne. Uzasadnia 
to zasądzenie od skarżącej kosztów zastępstwa procesowego wnioskodawcy. 
Przyznanie należności od Skarbu Państwa mogłoby nastąpić tylko wówczas, gdyby 
środek odwoławczy został uwzględniony. Sąd stwierdził ponadto, że brak podstaw 
do odstąpienia od obciążenia uczestniczki kosztami postępowania na podstawie 
art. 102 k.p.c., gdyż jej rodzina osiąga przychód rzędu 5.000 zł miesięcznie, 
ponadto w następstwie podziału uzyskała ona prawo do lokalu wartości 170.000 zł. 
Co do podatku VAT wskazał, że związany jest stanowiskiem Sądu Najwyższego.  
Uczestniczka postępowania złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, 
wnosząc o jego uchylenie, ewentualnie zmianę poprzez zasądzenie kosztów 
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej wnioskodawcy z urzędu w postępowaniu 
apelacyjnym od Skarbu Państwa i wskazując, że orzeczenie narusza art. 520 § 1 – 

 
3 
3 k.p.c. w zw. z art. 102 k.p.c. Odwołując się do złej sytuacji majątkowej podniosła, 
że Sąd powinien odstąpić od obciążenia jej obowiązkiem zwrotu kosztów 
zastępstwa procesowego przeciwnika.  
Sąd Najwyższy zważył: 
Zasadą jest, że w postępowaniu nieprocesowym każdy uczestnik ponosi 
koszty związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 520 § 1 k.p.c.). Wyjątki od niej 
przewidziane są w art. 520 § 2 k.p.c. - zgodnie z którym, jeżeli uczestnicy są 
w różnym stopniu zainteresowani w wyniku postępowania lub interesy ich są 
sprzeczne, sąd może stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów lub włożyć 
go na jednego z uczestników w całości oraz w art. 520 § 3 k.p.c. - w myśl którego 
jeżeli interesy uczestników są sprzeczne, sąd może włożyć na uczestnika którego 
wnioski zostały oddalone lub odrzucone, obowiązek zwrotu kosztów postępowania 
poniesionych przez innego uczestnika, przy czym przepis powyższy stosuje się 
odpowiednio, 
jeżeli 
uczestnik 
postępował 
niesumiennie 
lub 
oczywiście 
niewłaściwie. W tzw. sprawach działowych, do jakich należą sprawy o podział 
majątku wspólnego, nie zachodzi sprzeczność interesów, niezależnie od tego jaki 
dana strona zgłasza  wniosek co do sposobu podziału i jakie stanowisko zajmuje 
w sprawie. W takich postępowaniach strony są również w równym stopniu 
zainteresowane wynikiem postępowania, a ich interesy w zasadzie są wspólne, 
gdyż polegają na wyjściu ze stanu wspólności (por. postanowienia Sądu 
Najwyższego z dnia 19 listopada  2011 r., III CZ 46/10, OSNC 2011, nr 7-8, 
poz. 88, z dnia 19 listopada 2011 r., III CZ 47/11, nie publ., z dnia 16 września 
2011 r., IV CZ 40/11, nie publ. i in.). Jeżeli zatem Sąd odstępuje od zasady z art. 
520 § 1 k.p.c. powinien przedstawić okoliczności umożliwiające dokonanie takiej 
oceny. Zgodzić się należy z Sądem odwoławczym, że w okolicznościach sprawy 
zachodzą podstawy do przyjęcia, że w postępowaniu odwoławczym interesy 
apelującej uczestniczki T. Z. były na tyle sprzeczne z interesami wnioskodawcy M. 
C., żaden z podniesionych przez nią zarzutów nie okazał się uzasadniony, 
poniesione przez uczestnika koszty były relatywnie wysokie iż istniały dostatecznie 
usprawiedliwione przyczyny dla oparcia rozstrzygnięcia na wyjątku przewidzianym w  
art. 520 § 2 k.p.c.  

 
4 
Do orzeczeń wydanych w trybie nieprocesowym znajduje odpowiednie 
zastosowanie również art. 102 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 
19 lutego 1973 r., II CZ 29/73, OSNCP 1973, Nr 12, poz. 223, postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 2 marca 2012 r., II CZ 170/11, nie publ.). Zgodnie z tym 
przepisem, w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony 
przegrywającej tylko część kosztów procesu albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. 
Orzecznictwo Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje, że odstąpienie od obciążania 
kosztami postępowania powinno mieć miejsce wyjątkowo, gdy w okolicznościach 
danej sprawy obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu byłoby rażąco 
niezgodne z zasadami słuszności (por. m.in. postanowienia z dnia  13 października 
1976 r., IV PZ 61/76, z dnia 26 stycznia 2007 r., V CSK 292/06, z dnia 12 stycznia 
2012 r., IV CZ 117/11, z dnia 22 marca 2012 r., sygn. akt V CZ 155/11- niepubl.). 
Ocena sądu, czy zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony ma charakter 
dyskrecjonalny, w związku z czym w zasadzie nie podlega kontroli instancyjnej 
i może być podważona przez sąd wyższej instancji tylko wówczas, gdy jest rażąco 
nietrafna  (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2006 r., V CSK 
292/06, nie publ., postanowienia Sądu Najwyższego z dnia  13 grudnia 2007 r., I CZ 
110/07, nie publ., z dnia 11 lutego 2010 r., I CZ 112/09, nie publ., z dnia 13 lipca 
2011 r., III CZ 32/11, nie publ., z dnia 23 maja 2012 r., sygn. akt III CZ 25/12, nie 
publ.). Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia przez Sąd Odwoławczy art. 
102 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Uczestniczka w oświadczeniu o swoim stanie 
majątkowym wskazała, że miesięczny dochód jej i małżonka wynosi 4948 zł, ponadto 
jest współwłaścicielką dwóch lokali mieszkalnych. W tym stanie rzeczy nie można 
przyjąć, że w sprawie występuje szczególnie uzasadniony wypadek uzasadniający 
nieobciążenie uczestniczki kosztami postępowania apelacyjnego, a rozstrzygnięcie 
Sądu Okręgowego było rażąco nieprawidłowe. 
W tym stanie rzeczy zażalenie jako bezzasadne podlega oddaleniu (art. 3941 § 3 
k.p.c. w zw. z art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).