II CZ 143/11
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy oddalił zażalenie pozwanej, potwierdzając niedopuszczalność skargi kasacyjnej w części dotyczącej roszczenia o zachowek o wartości poniżej 50 000 zł, ze względu na współuczestnictwo formalne powódek.
Sąd Najwyższy rozpoznał zażalenie pozwanej na postanowienie Sądu Okręgowego o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Sprawa dotyczyła roszczenia o zachowek, gdzie pierwotnie zasądzono kwoty od pozwanej na rzecz dwóch powódek. Sąd Okręgowy obniżył jedną z kwot, a następnie odrzucił skargę kasacyjną pozwanej w części dotyczącej niższej kwoty, uznając ją za niedopuszczalną ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia poniżej 50 000 zł. Pozwana argumentowała, że współuczestnictwo powódek miało charakter materialny. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie, potwierdzając, że przy współuczestnictwie formalnym wartość przedmiotu zaskarżenia dla skargi kasacyjnej określa się odrębnie dla każdego ze współuczestników.
Sąd Najwyższy w składzie orzekającym rozpoznał zażalenie pozwanej Joanny S. na postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 30 czerwca 2011 r., które odrzuciło skargę kasacyjną pozwanej w części dotyczącej orzeczenia z powództwa Andżeliki S. o zapłatę zachowku. W pierwszej instancji Sąd Rejonowy zasądził od pozwanej na rzecz każdej z powódek (Grażyny O. i Andżeliki S.) po 51.683,33 zł tytułem zachowku. Sąd Okręgowy wyrokiem z 31 stycznia 2011 r. zmienił częściowo wyrok, obniżając kwotę zachowku dla Andżeliki S. do 25.581,66 zł. Następnie Sąd Okręgowy postanowieniem z 30 czerwca 2011 r. odrzucił skargę kasacyjną pozwanej w części dotyczącej Andżeliki S., wskazując, że niedopuszczalność skargi kasacyjnej w przypadku współuczestnictwa formalnego nie zależy od łącznej wartości przedmiotu zaskarżenia, lecz od wartości każdego z osobna, a kwota 25.581,66 zł nie przekraczała progu 50 000 zł określonego w art. 398^2 § 1 k.p.c. Pozwana w zażaleniu wniosła o uchylenie postanowienia, twierdząc, że współuczestnictwo powódek miało charakter materialny. Sąd Najwyższy, rozpatrując sprawę, przypomniał, że zachowek jest formą zastępczą dziedziczenia, a roszczenie o jego zapłatę ma charakter indywidualny. Podkreślił, że między uprawnionymi do zachowku nie zachodzi więź materialnoprawna, a w tej sprawie występowało współuczestnictwo formalne, gdzie roszczenia są oparte na tej samej podstawie faktycznej i prawnej, ale mają charakter indywidualny. Sąd Najwyższy przywołał utrwalone stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym przy współuczestnictwie formalnym wartość przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną określa się odrębnie dla każdego ze współuczestników, a nie sumuje się ich wartości. Ponieważ wartość przedmiotu zaskarżenia w odniesieniu do Andżeliki S. była niższa od ustawowego progu 50 000 zł, skarga kasacyjna w tej części była niedopuszczalna. W związku z tym Sąd Najwyższy oddalił zażalenie jako bezzasadne na podstawie art. 398^14 k.p.c. w zw. z art. 394^1 § 3 k.p.c.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
W przypadku współuczestnictwa formalnego, wartość przedmiotu zaskarżenia dla skargi kasacyjnej określa się odrębnie w stosunku do każdego ze współuczestników.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołując się na utrwalone orzecznictwo wskazał, że przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji stron w zakresie możliwości wniesienia skargi kasacyjnej. Wartość przedmiotu zaskarżenia nie decyduje suma poszczególnych przedmiotów, ale wartość każdego z nich z osobna.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalenie zażalenia
Strona wygrywająca
pozwana (w zakresie oddalenia zażalenia)
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Grażyna O. | osoba_fizyczna | powódka |
| Andżelika S. | osoba_fizyczna | powódka |
| Joanna S. | osoba_fizyczna | pozwana |
Przepisy (4)
Główne
k.p.c. art. 398^2 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych.
k.p.c. art. 398^14
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy oddala zażalenie, jeżeli było ono bezzasadne.
Pomocnicze
k.p.c. art. 394^1 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Do zażaleń na postanowienia sądu drugiej instancji stosuje się odpowiednio przepisy o zażaleniu na postanowienie sądu pierwszej instancji.
k.p.c. art. 72 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Współuczestnictwo formalne może wystąpić, gdy występują roszczenia lub zobowiązania jednego rodzaju, oparte na jednakowej podstawie faktycznej i prawnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Współuczestnictwo formalne powódek w sprawie o zachowek. Wartość przedmiotu zaskarżenia w odniesieniu do każdego z powódek z osobna jest niższa niż próg ustawowy dla skargi kasacyjnej. Utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące określania wartości przedmiotu zaskarżenia przy współuczestnictwie formalnym.
Odrzucone argumenty
Współuczestnictwo powódek miało charakter materialny, a nie formalny.
Godne uwagi sformułowania
Zachowek jest formą zastępczą dziedziczenia Między poszczególnymi uprawnionymi nie zachodzi więź o charakterze materialnoprawnym. Przy współuczestnictwie formalnym wartość przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną określa się odrębnie w stosunku do każdego ze współuczestników.
Skład orzekający
Antoni Górski
przewodniczący-sprawozdawca
Irena Gromska-Szuster
członek
Katarzyna Tyczka-Rote
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Określanie dopuszczalności skargi kasacyjnej w sprawach z elementem współuczestnictwa formalnego, zwłaszcza w kontekście wartości przedmiotu zaskarżenia."
Ograniczenia: Dotyczy wyłącznie spraw, w których występuje współuczestnictwo formalne i wartość przedmiotu zaskarżenia jest kluczowa dla dopuszczalności skargi kasacyjnej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Orzeczenie wyjaśnia istotną kwestię proceduralną dotyczącą dopuszczalności skargi kasacyjnej w sprawach z wieloma stronami, co jest kluczowe dla praktyków prawa spadkowego i procesowego.
“Kiedy skarga kasacyjna jest niedopuszczalna? Sąd Najwyższy wyjaśnia zasady przy współuczestnictwie formalnym.”
Dane finansowe
WPS: 25 581,66 PLN
zachowek: 51 683,33 PLN
zachowek: 51 683,33 PLN
zachowek: 25 581,66 PLN
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt II CZ 143/11 POSTANOWIENIE Dnia 18 stycznia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Katarzyna Tyczka-Rote w sprawie z powództwa Grażyny O. i Andżeliki S. przeciwko Joannie S. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 18 stycznia 2012 r., zażalenia pozwanej na postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 30 czerwca 2011 r., oddala zażalenie. 2 Uzasadnienie Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 7 maja 2010 r. zasądził od pozwanej Joanny S. na rzecz każdej z powódek Grażyny O. i Andżeliki S. kwoty po 51.683,33 zł z tytułu zachowku po zmarłej spadkodawczyni Zofii S. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 31 stycznia 2011 r. zmienił częściowo wyrok sądu pierwszej instancji w ten sposób, że obniżył sumę zachowku na rzecz Andżeliki S. do kwoty 25.581,66 zł. Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2011 r. Sąd Okręgowy odrzucił skargę kasacyjną pozwanej Joanny S. w części dotyczącej orzeczenia z powództwa Andżeliki S. Sąd wskazał, że o dopuszczalności skargi kasacyjnej w przypadku występowania współuczestnictwa formalnego nie decyduje łączna wartość przedmiotu zaskarżenia, lecz wartość przedmiotu zaskarżenia każdego z formalnie połączonych powództw. Stwierdzono, że skarga kasacyjna zakresie rozstrzygnięcia dotyczącego Andżeliki S., tj. w kwocie 25.581,66 zł, jest niedopuszczalna ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia, która nie przekracza progu określonego w art. 3982 § 1 k.p.c. W zażaleniu pozwana wnosiła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości wskazując, że łączące powódki współuczestnictwo ma charakter materialny. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Prawo spadkowe zapewnia członkom najbliższej rodziny spadkodawcy, zaliczonym do kręgu uprawnionych do zachowku, uzyskanie określonej korzyści ze spadku niezależnie od woli spadkodawcy. Zachowek jest formą zastępczą dziedziczenia, ma bowiem zapewnić członkom najbliższej rodziny spadkodawcy korzyści związane ze spadkobraniem. Uprawniony może otrzymać należny mu zachowek przede wszystkim w postaci powołania do spadku, zapisu lub uczynionej przez spadkodawcę na jego rzecz darowizny. Gdy jednak to nie nastąpi, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia (roszczenie o zachowek). Innymi słowy, o powstaniu na rzecz uprawnionego do zachowku roszczenia przeciwko spadkobiercy o pokrycie lub uzupełnienie w pieniądzu 3 zachowku rozstrzyga to, czy otrzymał on w całości należny mu zachowek w postaci powołania do spadku, zapisu lub uczynionej przez spadkodawcę na jego rzecz darowizny. Możliwe jest wystąpienie sytuacji, w której kilka osób występuje równolegle z roszczeniami o zachowek, należy jednak podkreślić, że ich mają wówczas charakter indywidualny. Między poszczególnymi uprawnionymi nie zachodzi więź o charakterze materialnoprawnym. Między powodami zachodzi współuczestnictwo formalne. Występują bowiem roszczenia lub zobowiązania jednego rodzaju, oparte na jednakowej podstawie faktycznej i prawnej. Przy spełnieniu wymagania dotyczącego właściwości sądu, o którym mowa w art. 72 § 1 pkt 2 k.p.c., uprawnieni mogą wspólnie wystąpić jako strony jednej sprawy cywilnej. Wbrew twierdzeniu skarżącej roszczenie każdego z uprawnionych nie oparte jest wówczas na tej samej, lecz na takiej samej podstawie faktycznej i prawnej. Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia funkcjonującym w głównej mierze w interesie publicznym. Przysługuje od wydanego przez sąd drugiej instancji prawomocnego wyroku lub postanowienia w przedmiocie odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania kończących postępowanie w sprawie. Zgodnie z art. 3982 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, że przy współuczestnictwie formalnym wartość przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną określa się odrębnie w stosunku do każdego ze współuczestników. O wartości przedmiotu zaskarżenia nie decyduje suma poszczególnych przedmiotów zaskarżenia, ale wartość każdego z nich z osobna. Przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji stron w zakresie możliwości wniesienia skargi kasacyjnej w zależności od tego, czy wytoczono powództwo samodzielnie, czy też łącznie z innymi osobami, jak również w zakresie podyktowanego względami ekonomii procesowej skorzystania przez sąd z możliwości łącznego rozpoznania kilku różnych spraw. Por. postanowienia z dnia 27 kwietnia 2000 r., I PZ 18/00, PPiPS 2001, nr 6, s. 67, z dnia 24 października 2001 r., III CZ 53/01, niepubl., z dnia 15 lipca 2004 r., V CZ 59/04, niepubl., oraz z dnia 9 lutego 2006 r., IV CSK 183/05, 4 niepubl., z dnia 30 maja 2006 r., I CSK 142/06, LEX nr 490439, z dnia 10 lutego 2010 r., V CZ 2/10, niepubl., z dnia 20 października 2010 r., III CZ 42/10, niepubl. W przedmiotowej sprawie między powódkami Grażyną O. i Andżeliką S. zachodziło współuczestnictwo formalne, natomiast wartość przedmiotu zaskarżenia w odniesieniu do Andżeliki S. była niższa od ustawowego progu pięćdziesięciu tysięcy złotych. Skarga kasacyjna wniesiona w tej części podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna. Z przedstawionych względów zażalenie jako bezzasadne podlegało oddaleniu na podstawie art. 39814 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI