II CZ 141/12

Sygn. akt II CZ 141/12 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 19 grudnia 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz 
(przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Barbara Myszka 
SSN Krzysztof Strzelczyk 
 
w sprawie z powództwa "K." Spółki Akcyjnej  
przeciwko Zakładom Naprawczym Taboru Kolejowego  
Spółce Akcyjnej  
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 19 grudnia 2012 r., 
zażalenia strony pozwanej  
na wyrok Sądu Apelacyjnego  
z dnia 10 maja 2012 r.,  
 
 
uchyla zaskarżony wyrok i pozostawia Sądowi rozstrzygnięcie 
o 
kosztach 
postępowania 
zażaleniowego 
w 
orzeczeniu 
kończącym postępowanie w sprawie. 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
Wyrokiem zaocznym z dnia 23 marca 2009 r. Sąd Okręgowy w P. zasądził 
od strony pozwanej Zakładów Naprawczych Taboru Kolejowego S.A. na rzecz 
strony powodowej K. S.A. kwotę 9 025 339 zł 18 gr. wraz z odsetkami ustawowymi 
od dnia 26 stycznia 2009 r. do dnia zapłaty oraz rozstrzygnął o kosztach procesu. 
Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2012 r. Sąd Okręgowy uchylił wyrok zaoczny z 
dnia 23 marca 2009 r. i oddalił powództwo K. S.A. przeciwko Zakładom 
Naprawczym Taboru Kolejowego S.A. o zapłatę oraz rozstrzygnął o kosztach 
procesu.  
W uzasadnieniu przyjął, że strona powodowa nie wykazała przesłanek 
odpowiedzialności deliktowej z art. 415 k.c. Powodowa spółka nie udowodniła 
zasadności dochodzonego roszczenia, nie przedstawiając środków dowodowych 
pozwalających ustalić, że szkoda powstała w okresie, w którym była ona 
właścicielem spornych lokomotyw. W ocenie Sądu Okręgowego, strona powodowa 
nie wykazała również rozmiaru szkody, gdyż nie zaoferowała dowodów na 
okoliczność stanu spornych lokomotyw w momencie, w którym nabyła ich 
własność, tj. w październiku 2005 r. Przedstawione dowody w postaci protokołów, 
sporządzonych przy przekazywaniu lokomotyw na przechowanie pozwanemu, nie 
oddawały rzeczywistego stanu tych lokomotyw, która to okoliczność została 
potwierdzona za pomocą dowodów z zeznań świadków. Powyższe braki uczyniły 
niemożliwym wydanie opinii przydatnej dla rozstrzygnięcia sprawy, bez której 
ustalenie wysokości szkody nie było możliwe. Sąd Okręgowy uznał w konsekwencji 
za niezasadne powództwo w całości, przy uwzględnieniu faktu, że pełnomocnik 
powoda na rozprawie w dniu 13 stycznia 2012 r. przyznał, że nie kwestionuje opinii 
biegłego w zakresie wartości ustalonej przez biegłego. W związku z powyższym 
uchylił wyrok zaoczny w całości i powództwo oddalił.  
Wyrokiem z dnia 10 maja 2012 r. Sąd Apelacyjny uchylił zaskarżony wyrok w 
części, w jakiej oddalono powództwo o zapłatę kwoty 5 213 009 zł 37 gr. wraz z 
odsetkami oraz kosztami procesu i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania.  
W 
uzasadnieniu 
Sąd 
Apelacyjny 
zarzucił 
Sądowi 
Okręgowemu 
nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w całości, albowiem Sąd ten nie 
rozstrzygnął w ogóle o losach dowodów z dokumentów, nie odniósł się w pełnym 

 
3 
zakresie do przedmiotu sporu oraz zaniechał zbadania materialnej podstawy 
żądania i merytorycznych zarzutów stron, bezpodstawnie przyjmując, że nie 
zachodzą przesłanki zastosowania art. 415 k.c. Nie rozpatrzył zaś w ogóle 
odpowiedzialności określonej w art. 224 § 2 i n. k.c., co stanowiło o nierozpoznaniu 
istoty sprawy, to jest żądania zasądzenia na rzecz powódki wynagrodzenia za 
bezumowne korzystanie z jej nieruchomości. Podstawą rozstrzygnięcia był art. 386 
§ 4 k.p.c. 
W zażaleniu na wyrok Sądu Apelacyjnego strona pozwana zarzuciła, że 
zapadł on z naruszeniem art. 386 § 4 k.p.c., gdyż Sąd drugiej instancji powinien 
rozpoznać sprawę merytorycznie, na podstawie dostępnego mu materiału 
dowodowego. 
W 
konkluzji 
skarżąca 
wniosła 
o 
uchylenie 
zaskarżonego 
rozstrzygnięcia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie 
o wydanie orzeczenia co do istoty sprawy na zasadzie art. 3986 k.p.c.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zgodnie z art. 3941 § 11 k.p.c. – w brzmieniu nadanym ustawą z 16 września 
2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych 
ustaw (Dz.U. Nr 233, poz. 1381), która weszła w życie z dniem 3 maja 2012 r. – 
zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także w razie uchylenia przez sąd 
drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do 
ponownego rozpoznania. 
Charakter prawny zażalenia na orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji 
związany jest z obowiązującym w polskim postępowaniu cywilnym tzw. modelem 
apelacji pełnej. Określając charakter prawny tego środka prawnego, należy 
wskazać, że zażalenie przysługujące na podstawie art. 3941 § 11 k.p.c. jest 
środkiem odwoławczym, a kwestionowane orzeczenie nie staje się prawomocne 
przed upływem terminu do jego wniesienia. Jednocześnie w systemie apelacji 
pełnej sąd odwoławczy zobowiązany jest rozpoznać sprawę merytorycznie ex novo, 
z wykorzystaniem materiału procesowego zgromadzonego w postępowaniu przed 
sądem pierwszej i drugiej instancji. Postępowanie apelacyjne stanowi bowiem 
kontynuację postępowania przed sądem pierwszej instancji, a jego przedmiotem 
jest także rozpoznanie zgłoszonego w pozwie żądania, nie zaś wyłącznie kontrola 
zaskarżonego orzeczenia (zob. uchwała składu siedmiu sędziów z 31 stycznia 

 
4 
2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55). Oznacza to, że podstawowym 
celem postępowania apelacyjnego jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy 
i wyłącznie wyjątkowo sąd odwoławczy może uchylić się od obowiązku wydania 
w sprawie orzeczenia kończącego postępowanie, co do jej meritum (art. 386 § 2, 3 
i  4 k.p.c.).  Konglomerat powyższych uwarunkowań związanych z umiejscowieniem 
zażalenia na orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji w systemie apelacji 
pełnej wyznacza zakres kognicji Sądu Najwyższego w postępowaniu wywołanym 
wniesieniem zażalenia z art. 3941 § 11 k.p.c. W doktrynie oraz orzecznictwie, 
podkreśla się, że w analizowanym zakresie kontrolą Sądu Najwyższego objęta jest 
wyłącznie prawidłowość wyboru między kasatoryjnym a reformatoryjnym sposobem 
rozstrzygnięcia przez sąd rozpoznający apelację (zob. postanowienie SN z dnia 
7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, niepubl.). Granicą tej kontroli, ocenianą ad casu 
w konkretnej sprawie, jest konieczność dokonania merytorycznej kontroli 
zaskarżonego orzeczenia. Należy podzielić pogląd, że zażalenie, o którym mowa 
w   art. 3941 § 11 k.p.c. nie zostało pomyślane jako środek pełnej kontroli 
zaskarżonego rozstrzygnięcia, a zatem nie ma miejsca na ingerencje w ocenę 
zasadności powództwa lub wniosku.  Ponadto, analiza art. 386 § 2 - 4 k.p.c. 
wskazuje, że możliwość uchylenia wyroku przez sąd drugiej instancji została 
ograniczona wyłącznie do sytuacji wyczerpująco w tych przepisach wymienionych. 
Wynika stąd  jasno, że nie ma podstawy do dokonywania wykładni rozszerzającej, 
a w konsekwencji dokonywania interpretatio extensiva przesłanek „nierozpoznania 
istoty sprawy” oraz „przeprowadzenia postepowania dowodowego w całości”. 
Biorąc pod uwagę dotychczasowe rozważania należy przyznać skarżącemu 
rację, że w okolicznościach sprawy pominięcie przez Sąd Okręgowy dowodów 
z  dokumentów 
nie 
uzasadnia 
przyjęcia, 
iż 
wydanie 
wyroku 
wymaga 
przeprowadzenia 
postępowania 
dowodowego 
w 
całości. 
Sąd 
Okręgowy 
przeprowadził postępowanie dowodowe, dopuszczając i przeprowadzając na 
okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia dowody z dokumentu, zeznań świadków, 
czy opinii biegłych. W tej sytuacji, przeprowadzenie jeszcze 
dowodów 
z  dokumentów należy oceniać jako uzupełnienie postępowania dowodowego. 
Podkreślić należy, iż po zmianie przepisu art. 386 § 4 k.p.c. z dniem 1 stycznia 
2000 r. nawet potrzeba znacznego uzupełnienia postępowego dowodowego nie 

 
5 
może stanowić podstawy do wydania przez sąd drugiej instancji orzeczenia 
kasatoryjnego. Z treści powołanego przepisu wynika w sposób jednoznaczny, że 
przyczyną tą może być jedynie, poza nierozpoznaniem przez sąd pierwszej 
instancji istoty sprawy, przymus przeprowadzenia postępowania dowodowego 
w całości.  
Trafny jest także zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. poprzez przyjęcie, że 
Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego 
jednolicie przyjmuje się, że do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wówczas, 
gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było 
przedmiotem sprawy, gdy zaniechał on zbadania materialnej podstawy żądania 
albo merytorycznych zarzutów strony, bezpodstawnie przyjmując, że istnieje 
przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (por. wyrok 
Sądu Najwyższego z 9 stycznia 1936 r., C 1839/36, Zb. Orz. 1936, poz. 315; 
postanowienia Sądu Najwyższego z 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 
1999, nr 1, poz. 22; z 15 lipca 1998 r. II CKN 838/97, LEX nr 50750; z 3 lutego 
1999 r., III CKN 151/98, LEX nr 519260; wyroki Sądu Najwyższego z 12 lutego 
2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 nr 3, poz. 36; z 21 października 2005 r., III CK 
161/05, LEX nr 178635; z 12 listopada 2007 r., I PK 140/07, OSNP 2009, nr 1-2, 
poz. 2). Co do zasady zatem przez pojęcie „nierozpoznania istoty sprawy” należy 
rozumieć nierozstrzygnięcie żądań stron, czyli niezałatwienie przedmiotu sporu. 
Wykładnia językowa, systemowa i funkcjonalna tego zwrotu pozwala na przyjęcie, 
że wszelkie inne wady rozstrzygnięcia, dotyczące naruszeń prawa materialnego, 
czy 
też 
procesowego 
(oczywiście 
poza 
nieważnością 
postępowania 
i  nieprzeprowadzeniem postępowania dowodowego w całości), nie uzasadniają 
uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Wszystkie 
tego rodzaju braki powinny być w systemie apelacji pełnej załatwiane bezpośrednio 
w postępowaniu apelacyjnym. W tym miejscu należy podkreślić, iż przy 
częściowym przeprowadzeniu postępowania dowodowego przez sąd pierwszej 
instancji, dopuszczalne jest skorygowanie uchybień w zakresie przebiegu i wyników 
postępowania dowodowego oraz ich ewentualne skorygowanie przez sąd 
apelacyjny. Niewyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia 
sprawy nie jest bowiem równoznaczne z nierozpoznaniem ich istoty (zob. wyrok 

 
6 
Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1999, II UKN 589/98, OSNP 2000, nr 12, 
poz. 484.). Skoro przedmiotem procesu jest roszczenie procesowe, które obejmuje 
żądanie oraz okoliczności faktyczne uzasadniające żądanie, to przy uwzględnieniu 
obowiązującej konstrukcji zażalenia na orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej 
instancji w systemie apelacji pełnej, niewystarczające - w ocenie sądu drugiej 
instancji – rozważenie prawa materialnego mającego zastosowanie w sprawie 
przez sąd pierwszej instancji, przy konieczności jedynie uzupełnienia postępowania 
dowodowego, nie może być kwalifikowane jako nierozpoznanie istoty sprawy 
(zob. postanowienie SN z dnia 9 listopada 2012 r., sygn. akt IV CZ 156/12, 
niepubl.).  
Uznając zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. za uzasadniony Sąd Najwyższy 
na podstawie art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżony 
wyrok, a orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego pozostawił, zgodnie 
z 108 § 2 w zw. z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c., Sądowi Apelacyjnemu.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
db