II CZ 101/08

Sygn. akt II CZ 101/08 
 
 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 19 lutego 2009 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Iwona Koper 
SSN Dariusz Zawistowski 
 
w sprawie z powództwa A.O. 
przeciwko Gminy R. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 19 lutego 2009 r., 
zażalenia powoda  
na postanowienie Sądu Apelacyjnego  
z dnia 15 września 2008 r., sygn. akt [...], 
 
 
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 15 września 2008 r. powołując się na 
art. 1302 § 3  w związku  z art. 373 k.p.c. odrzucił apelację powoda. 
W  uzasadnieniu wyjaśnił, że pełnomocnik powoda oznaczył wartość przedmiotu 
zaskarżenia na kwotę 1 112 628,63 zł, tj.  określił ją bez wymaganego przez art. 
1261 §3 k.p.c. zaokrąglenia w górę do pełnego złotego.  W konsekwencji również 
opłata od apelacji została uiszczona w  kwocie niezaokrąglonej do pełnego złotego, 
co stanowiło naruszenie dyspozycji art. 21 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. 
o  kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. nr 167, poz. 1398 ze zm. – 
dalej: „u.k.s.c.”) - poddanej sankcji określonej w art. 1302 § 3 k.p.c.  
W zażaleniu na to postanowienie strona powodowa podniosła następujące  - 
ujęte alternatywnie - zarzuty:  
- błędnej wykładni art. 1302 § 3  k.p.c. przez uznanie, że środek zaskarżenia 
wniesiony przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego, który 
opłacono bez zaokrąglenia w górę do pełnego złotego, podlega odrzuceniu;  
-  zastosowanie zamiast art. 45 ust. 1 oraz art. 78 w związku  z art. 8 ust. 2 
Konstytucji  niezgodnych z Konstytucją przepisów art. 1302 § 3  i art. 21 u.k.s.c.;  
- niezastosowanie art. 193 Konstytucji  i art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 
1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. nr 102, poz. 643 ze zm.), z których 
wynikał obowiązek zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem 
prawnym o zgodność art. 1302 § 3  k.p.c. z Konstytucją.  
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
 
Wejście  w życie w dniu 2 marca 2006 r. ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. 
o  kosztach sądowych w sprawach cywilnych przyniosło wiele zmian w porównaniu 
z wcześniejszym stanem prawnym. Zmianą radykalną było w szczególności 
wprowadzenie obowiązku „samoobliczania” opłat stosunkowych od wartości 
przedmiotu sporu lub od wartości zaskarżenia przez stronę reprezentowaną przez 
adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego. Obowiązek taki wprowadzał 
art. 1302  k.p.c., dodany przez art. 126 pkt 12 u.k.s.c. Wniesienie przez adwokata, 
radcę prawnego lub rzecznika patentowego nienależycie opłaconego środka 
zaskarżenia podlegającego opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej od wartości 

 
3 
przedmiotu zaskarżenia poddane zostało w nowo ustanowionym art. 1302 §3 k.p.c. 
sankcji w postaci odrzucenia. Obowiązujący wcześniej art. 17 zdanie drugie ustawy 
z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: 
Dz. U. z 2002 r. nr 9, poz. 88 ze zm.) obejmował sankcją w postaci odrzucenia 
a   limine  jedynie wniesienie przez adwokata lub radcę prawnego nienależycie 
opłaconego środka zaskarżenia podlegającego opłacie w wysokości stałej. Zakres 
przypadków, w których środek zaskarżenia podlegał zgodnie z tym przepisem 
opłacie w wysokości stałej, był przy tym stosunkowo nieduży. Mieściły się tu, 
rzadsze niż obecnie, przypadki, w których środek zaskarżenia podlegał opłacie 
stałej, lub określonemu ułamkowi takiej opłaty.   
 
O ile przewidziana w art. 17 zdanie drugie ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. 
o kosztach sądowych w sprawach cywilnych sankcja w postaci odrzucenia a limine 
nienależycie opłaconego środka zaskarżenia wniesionego przez zawodowego 
pełnomocnika nie budziła wątpliwości, o tyle nasuwała je od samego początku 
analogiczna sankcja ustanowiona w art. 1302 k.p.c.  w odniesieniu do nieznanego 
wcześniej przypadku opłaty w wysokości stałej, jakim jest uregulowana w art. 14 
u.k.s.c. (i była także w jego pierwotnej postaci oraz w świetle pierwotnego 
brzmienia art. 100 u.k.s.c.) opłata podstawowa, oraz w odniesieniu do 
niepodlegającej wcześniej „samoobliczeniu” opłaty stosunkowej. Sankcji tej 
zarzucano nadmierny rygoryzm, nie dający się pogodzić z niektórymi normami 
konstytucyjnymi. 
Wskazywano 
w 
szczególności, 
że 
błąd 
zawodowego 
pełnomocnika,  polegający na nieuiszczeniu niewielkiej, bo wynoszącej tylko 30 zł, 
opłaty podstawowej lub na nieprawidłowym obliczeniu opłaty stosunkowej nie 
powinien pociągać za sobą od razu aż tak surowej sankcji, godzącej przede 
wszystkim w samą stronę. Także bowiem w działalności profesjonalnej zdarzają się 
pomyłki, dlatego należało wprowadzić przede wszystkim mechanizm sprawnego ich 
usuwania, a nie przewidywać od razu surowe ich sankcjonowanie. Krytyka ta 
zaowocowała nowelizacją art. 1302  k.p.c., polegającą na  uchyleniu § 3 i – 
w   konsekwencji - rozszerzeniu zakresu zastosowania §1 i 2 także na przypadki 
objęte wcześniej uchylonym §3; zgodnie z tą nowelizacją, również zatem 
nienależycie opłacone pismo zawodowego pełnomocnika, zawierające środek 
zaskarżenia, podlega zwrotowi z możliwością uzupełnienia braku ze skutkiem od 

 
4 
daty pierwotnego wniesienia. Nowelizacja ta, dokonana przez art. 1 pkt 3 lit. a 
ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania 
cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 234, poz. 1571), wejdzie w życie 
jednak dopiero w dniu 1 lipca 2009 r. (por. art. 9 tej ustawy).  
 
W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, obowiązujący jeszcze art. 1302 §3 
k.p.c. w zakresie, w jakim przewiduje, że sąd odrzuca nie opłaconą apelację 
wniesioną przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego, bez 
uprzedniego wezwania do uiszczenia należnej opłaty, jest zgodny z art. art. 2, 45 
ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 
17 listopada 2008 r., SK 33/07, Dz. U. nr 207, poz. 1307; zob. także uzasadnienie 
wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 2007 r., P 39/06, OTK-A 
2007, nr 11, poz.161, oraz uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 
26 czerwca 2008 r., OTK-A 2008, nr 5, poz. 86).  
 
Uznany za zgodny z wymienionymi wyżej normami konstytucyjnymi  art. 
1302 § 3 k.p.c. uzasadnia, mimo wskazanych wyżej wątpliwości  co do trafności 
posłużenia się przez ustawodawcę określoną w nim sankcją, odrzucenie 
wniesionego przez zawodowego pełnomocnika środka zaskarżenia także w razie 
nieznacznego braku w należytym jego opłaceniu (por. postanowienia Sądu 
Najwyższego:  z dnia 30 maja 2007 r., I CZ 48/07, LEX nr 346195, z dnia 
16  kwietnia 2008 r., V CZ 18/08, niepubl., z dnia 4 września 2008 r., IV CZ 69/08, 
LEX nr 465910, oraz uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 
17  listopada 2008 r., SK 33/07 - jeszcze niepubl.). Istotą bowiem takich regulacji, 
jak omawiana, jest ustanowienie ścisłej granicy decydującej o spełnieniu 
wymaganej przesłanki. Podobnie zatem jak bardzo nawet  nieduże opóźnienie 
w  dochowaniu terminu ustanowionego do wniesienia środka zaskarżenia, również 
bardzo nawet nieduży brak w należytym opłaceniu środka zaskarżenia powinien 
prowadzić do odrzucenia tego środka. Mówiąc obrazowo, jest tu podobnie, jak 
w  razie spóźnienia się na pociąg; nie może, jak widomo, odjechać pociągiem 
zarówno ten, kto spóźnił się godzinę, jak i ten, kto spóźnił się tylko sekundę.    
 
Nie ma jednak uzasadnionych podstaw do akceptacji aprobowanego 
w  zaskarżonym postanowieniu - w ślad za uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 
22  listopada 2006 r., III CZP 83/06 (OSNC 2007, nr 7-8, poz. 106), i nawiązującymi 

 
5 
do niej postanowieniami Sądu Najwyższego: z dnia  30 maja 2007 r., I CZ 57/07 
(LEX nr 351201), z dnia 22 czerwca 2007 r., V CZ 60/07 (niepubl.), z dnia 7 maja 
2008 r., II CZ 23/08 (niepubl.), i z dnia 28 listopada 2008 r., V CZ 78/08 (niepubl.) – 
stosowania art. 1302 §3 k.p.c. w razie uiszczenia przez adwokata, radcę prawnego 
lub rzecznika patentowego opłaty stosunkowej w wysokości określonej w  art. 13 
u.k.s.c. bez przewidzianego w art. 21 u.k.s. zaokrąglenia w górę do pełnego 
złotego.  
Przyjęte w art. 21 u.k.s.c. rozwiązanie znajdowało się dawniej w art. 26 
ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych; 
w  ostatniej swojej wersji przepis ten nakazywał zaokrąglenie wzwyż do pełnej 
dziesiątki groszy. To tradycyjnie przyjmowane w prawie polskim uregulowanie, 
nakazujące zaokrąglenie obliczonej opłaty sądowej w górę, mające praktyczne 
znaczenie jedynie w odniesieniu do opłat stosunkowych, podyktowane jest 
względami praktycznymi. Ma na celu ułatwienie prowadzenia księgowości oraz 
ułatwienie dokonywania opłaty w formie gotówkowej. Racje te były ważne 
zwłaszcza dawniej, kiedy dość często dokonywano opłaty w formie gotówkowej 
i   gdy nie używano w księgowości programów komputerowych. Obecnie ich 
doniosłość praktyczna znacznie zmalała. Przy tym dopóki nie istniał obowiązek 
„samoobliczania” 
opłaty 
stosunkowej 
przez 
zawodowych 
pełnomocników, 
i  wysokość tej opłaty określał przewodniczący sądu, w praktyce nie występowały 
żadne trudności w stosowaniu przepisu nakazującego zaokrąglenie opłaty.   
Wskazane wyżej racje leżące u podstaw art. 21 u.k.s.c. nie pozwalają na 
uznanie kwoty, będącej wynikiem zaokrąglenia, za część opłaty sądowej poddaną 
sankcji określonej  w art. 1302 §3 k.p.c., ponieważ nie jest ona w istocie elementem 
opłaty sądowej, lecz stanowi jedynie dopłatę do niej uzasadnioną względami 
„techniczno-organizacyjnymi”. Obowiązek ponoszenia kosztów sądowych służy 
w  szczególności 
eliminowaniu 
dochodzenia 
roszczeń 
oczywiście 
nieuzasadnionych i ograniczeniu pieniactwa, jak też pokryciu przynajmniej 
częściowemu (cel fiskalny) funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. pkt 
III.7.2. uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 listopada 2008 r., 
SK 33/07). W przypadku opłaty stosunkowej realizacji tych funkcji służy obowiązek 
wniesienia kwoty w wysokości określonej zgodnie z art. 13 u.k.s.c., niewielkiej zaś 

 
6 
sumie dopłacanej do niej w wyniku zaokrąglenia, mieszczącej się obecnie 
w  przedziale od 1 grosza do 99 groszy, przyświecają, jak wiadomo, inne, jedynie 
techniczno-organizacyjne cele. Dlatego bardzo surowa sankcja przewidziana w art. 
1302 §3 k.p.c. może być stosowana tylko w razie nienależytego uiszczenia opłaty 
stosunkowej w zakresie przewidzianym w art. 13 u.k.s.c. Poddanie braku 
zaokrąglenia opłaty sądowej tej sankcji podważałoby sens art. 21 u.k.s.c. 
Z  przepisu mającego usprawnić wniesienie i zaksięgowanie opłaty sądowej stałby 
się on regulacją utrudniającą w sposób istotny i niezamierzony przez ustawodawcę 
funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości. Powyższej oceny nie podważają 
trudności w wyegzekwowaniu „zaokrąglenia” opłaty, w świetle obowiązującego 
obecnie prawa, w inny sposób. Lepszym rozwiązaniem tych trudności jest 
zastosowanie art. 122 pkt 2 u.k.s.c., pozwalającego niewszcząć bezcelowej 
egzekucji należności sądowych w kwocie od 1 do 99 groszy, niż zastosowanie art. 
1302 § 3 k.p.c. i na jego podstawie odrzucenie środka zaskarżenia ze względu na 
niezaokrąglenie o taką kwotę wniesionej opłaty.  
Podsumowując, art. 1302 § 3 k.p.c. nie ma zastosowania w razie wniesienia 
przez adwokata, radcę prawnego  lub rzecznika patentowego opłaty stosunkowej 
w  wysokości określonej zgodnie z art. 13 u.k.s.c. bez zaokrąglenia w sposób 
przewidziany w art. 21 u.k.s.c.  
Z tych względów Sąd Najwyższy  na podstawie art. 39815 w związku z art. 
3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji.