II CZ 10/12

Sygn. akt II CZ 10/12 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
Dnia 24 maja 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Marta Romańska (przewodniczący) 
SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) 
SSN Wojciech Katner 
 
w sprawie z powództwa L. M. i T. M. 
przeciwko "Huta S." - Spółce Akcyjnej w M. 
(obecnie "T." - Spółka Akcyjna w M.) 
z udziałem interwenienta ubocznego po stronie pozwanej: 
"K. – C." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. 
o nakazanie, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 24 maja 2012 r., 
zażalenia strony pozwanej  
na postanowienie Sądu Apelacyjnego  
z dnia 20 września 2011 r.,  
 
 
 
oddala zażalenie. 
 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 września 2011 r. Sąd Apelacyjny 
odrzucił apelację strony pozwanej od wyroku Sądu pierwszej instancji z dnia 23 
grudnia 2010 r., z powodu uiszczenia po terminie opłaty od apelacji. 
  Sąd ustalił między innymi, że zawodowy pełnomocnik strony pozwanej 
wniósł apelację w dniu 16 lutego 2011 r. wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów 
sądowych, który został prawomocnie oddalony w wyniku oddalenia przez Sąd 
Apelacyjny zażalenia strony pozwanej na postanowienie Sądu pierwszej instancji 
oddalające wniosek. Odpis postanowienia Sądu drugiej instancji oddalającego 
powyższe zażalenie został doręczony pełnomocnikowi strony pozwanej w dniu 
6 czerwca 2011 r. Zarządzeniem z dnia 17 czerwca 2011 r., doręczonym 
pełnomocnikowi pozwanej w dniu 24 czerwca 2011 r., strona pozwana została 
wezwana do uiszczenia opłaty od apelacji w kwocie 18 420 zł w terminie 7 dni pod 
rygorem odrzucenia apelacji i opłatę tę uiściła w dniu 27 czerwca 2011 r. 
Sąd Apelacyjny stwierdził, że zgodnie z art. 1302 § 3 k.p.c., który wprawdzie 
został uchylony z dniem 1 lipca 2009 r. przez ustawę z dnia 5 grudnia 2008 r. 
(Dz. U. Nr 234, poz. 1571), lecz na podstawie art. 8 tej ustawy ma zastosowanie 
w sprawach wszczętych przed dniem jej wejścia w życie, sąd odrzuca apelację 
wniesioną przez zawodowego pełnomocnika, od której nie została uiszczona 
należna opłata w wysokości stałej lub stosunkowej. Natomiast o tym, czy apelacja 
wniesiona przez zawodowego pełnomocnika strony pozwanej została opłacona 
w terminie, decydują przepisy ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o kosztach sądowych 
w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2010 r., Nr 90, poz. 594 - dalej: 
„u.k.s.c.”). Zgodnie z art. 112 ust. 3 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym od dnia 
19 kwietnia 2010 r., który, stosownie do art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 
2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych 
ustaw (Dz. U. z 2010 r., Nr 7, poz. 45 - dalej: „ustawa nowelizacyjna z dnia 
17 grudnia 2009 r.”), ma zastosowanie w sprawie - w sytuacji, gdy pismo 
podlegające opłacie stałej lub stosunkowej zostało wniesione przez zawodowego 
pełnomocnika wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, który został 

 
3 
prawomocnie oddalony w wyniku oddalenia zażalenia na rozstrzygnięcie sądu 
pierwszej instancji, tygodniowy termin do uiszczenia należnej opłaty sądowej 
biegnie od dnia doręczenia pełnomocnikowi postanowienia oddalającego zażalenie. 
   Sąd Apelacyjny uznał, że w świetle powyższych przepisów, zawodowy 
pełnomocnik strony pozwanej miał obowiązek samodzielnego obliczenia należnej 
w  sprawie opłaty stosunkowej od apelacji i jej uiszczenia, bez wezwania Sądu 
Okręgowego, które, jako dokonane bezpodstawnie, było błędne i nie wywołało 
skutków procesowych. Odpis postanowienia Sądu Apelacyjnego oddalającego 
zażalenie pozwanej na odmowę zwolnienia od kosztów sądowych doręczony został 
jej pełnomocnikowi w dniu 6 czerwca 2011 r. i od tej daty rozpoczął bieg 
tygodniowy termin do uiszczenia opłaty od apelacji, który upłynął bezskutecznie 
w  dniu 13 czerwca 2011 r., a opłata uiszczona została w dniu 27 czerwca 2011 r., 
a więc po terminie, co powinno prowadzić do odrzucenia apelacji przez Sąd 
pierwszej instancji na podstawie art. 370 k.p.c. Ponieważ jednak Sąd Okręgowy 
tego nie uczynił, Sąd Apelacyjny odrzucił apelację na podstawie art. 373 w zw. 
z art. 370 k.p.c.  
 W zażaleniu na powyższe postanowienie strona pozwana zarzuciła 
naruszenie art. 370 w zw. z art. 373 k.p.c. przez niewłaściwe zastosowanie 
i  przyjęcie za podstawę odrzucenia apelacji przepisu art. 1302 § 3 k.p.c., w sytuacji, 
gdy przepis ten nie obowiązywał zarówno w dacie wytoczenia powództwa 
w rozpoznawanej sprawie, co miało miejsce w dniu 30 grudnia 2005 r., jak również 
w dniu zakończenia postępowania w pierwszej instancji wyrokiem z dnia 23 grudnia 
2010 r. 
   Wnosiła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do 
dalszego postępowania Sądowi Apelacyjnemu. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Choć rozpoznawana sprawa wniesiona została przed wejściem w życie 
ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, 
to  zgodnie z art. 149 ust. 1  tej ustawy, od chwili zakończenia postępowania przed 
Sądem pierwszej instancji, co nastąpiło w wyniku wydania w dniu 23 grudnia 
2010  r. wyroku przez Sąd Okręgowy, mają w niej zastosowanie przepisy tej 

 
4 
ustawy. Z tego względu w postępowaniu międzyinstancyjnym ma zastosowanie 
przewidziana w tej ustawie regulacja dotycząca uiszczania opłat sądowych 
od  wnoszonych pism oraz przewidziane w niej skutki złożenia wniosku 
o zwolnienie od kosztów sądowych. W szczególności mają zastosowanie przepisy 
art. 112 u.k.s.c., który został zmieniony ustawą nowelizacyjną z dnia 17 grudnia 
2009  r. i  w zmienionym brzmieniu obowiązuje od dnia 19 kwietnia 2010 r., bowiem 
zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy nowelizacyjnej, przepis art. 112 u.k.s.c. w brzmieniu 
nadanym tą ustawą stosuje się z dniem jej wejścia w życie. Trafne jest zatem 
stanowisko Sądu Apelacyjnego, że do złożonego wraz z apelacją strony pozwanej 
wniosku o  zwolnienie od kosztów sądowych, mają zastosowanie przepisy art. 112 
u.k.s.c. 
  Prawidłowo również Sąd Apelacyjny wyłożył i zastosował przepis art. 112 
ust. 3 u.k.s.c.  
Odnosząc się do zarzutów zażalenia w tym przedmiocie, należy wskazać, 
że  przed nowelizacją art. 112 u.k.s.c. w doktrynie i orzecznictwie przyjmowano, 
iż  także strony reprezentowane przez zawodowych pełnomocników, których 
wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych został oddalony, mają obowiązek 
wniesienia wymaganej opłaty sądowej dopiero na wezwanie przewodniczącego 
(porównaj między innymi uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2006 r. 
III  CZP 98/06, OSNC 2007/9/131 i postanowienie tego Sądu z dnia 23 stycznia 
2008 r. II UZ 47/07, OSNP 2009/9-10/129). Sytuacja ta uległa jednak zmianie od 
chwili wejścia w życie znowelizowanego art. 112 u.k.s.c. Przepis ten przewiduje 
wprawdzie w ustępie 2, że w razie prawomocnego oddalenia wniosku o zwolnienie 
od kosztów sądowych, przewodniczący wzywa stronę do opłacenia złożonego 
pisma, na  podstawie art. 130 k.p.c., a zatem strona obowiązana jest uiścić opłatę 
dopiero na wezwanie przewodniczącego, jednak w ust. 3 wskazuje, że przepisu 
ust. 2 nie stosuje się, jeżeli pismo podlegające opłacie stałej lub stosunkowej 
zostało wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego. 
W  takim przypadku, jeżeli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożony 
przed upływem terminu do opłacenia pisma, został oddalony, tygodniowy termin 
do opłacenia pisma biegnie od dnia doręczenia stronie (pełnomocnikowi) 
postanowienia, a gdy postanowienie zostało wydane na posiedzeniu jawnym – 

 
5 
od dnia jego ogłoszenia. Jeżeli jednak o zwolnieniu od kosztów sądowych orzekał 
sąd pierwszej instancji, a strona wniosła zażalenie w przepisanym terminie, termin 
do  opłacenia pisma biegnie od dnia doręczenia stronie (pełnomocnikowi) 
postanowienia oddalającego zażalenie, a jeżeli postanowienie sądu drugiej instancji 
zostało wydane na posiedzeniu jawnym - od dnia jego ogłoszenia. 
  Należy zatem stwierdzić, że od dnia 19 kwietnia 2010 r. zawodowy 
pełnomocnik strony, który wraz z pismem podlegającym opłacie stałej lub 
stosunkowej złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a wniosek 
ten  został prawomocnie oddalony - ma obowiązek samodzielnego obliczenia 
i  uiszczenia  bez wezwania opłaty od tego pisma w terminie tygodniowym, który 
biegnie od dnia doręczenia pełnomocnikowi prawomocnego postanowienia 
oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów albo od dnia ogłoszenia takiego 
postanowienia. Prezentowany przez skarżącą pogląd, z odwołaniem się do 
wskazanych w zażaleniu orzeczeń Sądu Najwyższego, zgodnie z którym, w razie 
oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych strony reprezentowanej 
przez zawodowego pełnomocnika, przewodniczący powinien na podstawie 
stosowanego odpowiednio art. 130 § 1 k.p.c. wezwać pełnomocnika do opłacenia 
środka zaskarżenia w terminie tygodniowym pod rygorem odrzucenia tego środka, 
był aktualny przed nowelizacją art. 112 u.k.s.c., który od dnia 19 kwietnia 2010 r. 
w ustępie 3 wyraźnie wykluczył możliwość stosowania w takiej sytuacji art. 130 
k.p.c. i wzywania pełnomocnika do uiszczenia opłaty (porównaj między innymi 
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2011r. V CZ 30/11, z dnia 
23 marca 2011 r. V CZ 7/11, z dnia 28 września 2011 r. I CZ 86/11 oraz 
uzasadnienie uchwały tego Sądu z dnia 9 lutego 2012 r. III CZP 92/11, niepubl.). 
  Trafnie 
zatem 
Sąd 
Apelacyjny 
stwierdził, 
że 
dokonane 
przez 
przewodniczącego Sądu Okręgowego wezwanie pełnomocnika strony pozwanej 
do  uiszczenia opłaty od apelacji w terminie tygodniowym pod rygorem jej 
odrzucenia było pozbawione podstawy prawnej i nie wywołało żadnych skutków dla 
biegu terminu do uiszczenia przez stronę pozwaną opłaty od apelacji, określonego 
w art. 112 ust. 3 u.k.s.c., który upłynął bezskutecznie w dniu 13 czerwca 2011 r., 
wraz z  upływem tygodniowego terminu od dnia doręczenia pełnomocnikowi odpisu 

 
6 
postanowienia 
Sądu 
drugiej 
instancji 
oddalającego 
zażalenie 
pozwanej 
na postanowienie o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych.  
   Błędne jest także stanowisko skarżącej, że z chwilą uchylenia z dniem 
1  lipca 2009 r. art. 1302 § 3 k.p.c., przestała istnieć sankcja w postaci odrzucenia 
nieopłaconego środka zaskarżenia, gdyż sankcji takiej nie przewiduje art. 112 
u.k.s.c., a przewidywał ją jedynie art. 1302 § 3 k.p.c. Odrzucenie nieopłaconej 
apelacji przewiduje bowiem art. 370 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia 
2 marca 2006 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 167, poz. 1398) i Sąd Apelacyjny prawidłowo 
przepis ten zastosował odrzucając opłaconą po terminie apelację strony pozwanej. 
Nie  zastosował więc w istocie uchylonego art. 1302 § 3 k.p.c., gdyż podstawę 
zaskarżonego orzeczenia stanowiły przepisy art. 112 ust. 3 u.k.s.c. oraz art. 373 
w zw. z art. 370 k.p.c.  
   Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w zw. 
z art. 3941 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie jako nieuzasadnione.