II CZ 10/11

Sygn. akt II CZ 10/11 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
Dnia 6 maja 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący) 
SSN Wojciech Katner 
SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca) 
 
 
w sprawie z powództwa G. S. 
przeciwko A. M. – S. i D. S. 
o ustalenie nieważności umowy lub uznanie jej za bezskuteczną, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym  
w Izbie Cywilnej w dniu 6 maja 2011 r., 
zażalenia pozwanej D. S.  
na postanowienie o kosztach zawarte w wyroku Sądu Okręgowego  
z dnia 19 października 2010 r.,  
 
 
oddala zażalenie i nie obciąża pozwanej D. S. obowiązkiem 
zwrotu powódce kosztów postępowania zażaleniowego 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
Wyrokiem z dnia 19 października 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację 
powódki od wyroku Sądu Rejonowego  z dnia 10 czerwca 2010 r., oddalającego jej 
powództwo o ustalenie nieważności umowy lub uznanie jej za bezskuteczną. 
Powództwo skierowane było przeciwko córce powódki – D.S. oraz A. M., której D. 
S. sprzedała nieruchomość, otrzymaną od powódki w 1970 r. na podstawie umowy 
darowizny. Z ustaleń Sądów obydwu instancji wynikało, że odwołanie darowizny 
dokonane przez powódkę w piśmie z 14 maja 2007 r. było zdziałane w stanie 
wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji oraz wyrażenie woli z uwagi 
na chorobę psychiczną powódki – ograniczone zaburzenia urojeniowe. Umowa 
między pozwanymi nie została uznana przez Sądy za pozorną. 
Orzekając o kosztach postępowania Sąd Okręgowy (analogicznie jak Sąd 
Rejonowy) zastosował art. 102 k.p.c., wskazując jako uzasadnienie skorzystania 
z tej możliwości trudną sytuację majątkową i osobistą powódki, w szczególności 
fakt, że wytoczenie procesu było wynikiem schorzeń natury psychicznej, na które 
powódka cierpi. 
W zażaleniu na powyższe postanowienie o kosztach procesu w drugiej 
instancji pozwana D. S. złożyła zażalenie, domagając się jego uchylenia w całości i 
przekazania  sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu oraz 
zasądzenia od powódki na jej rzecz kosztów postępowania zażaleniowego, w tym 
kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych. Podniosła, że sytuacja 
materialna powódki jest zadowalająca i nie daje podstaw do zastosowania art. 102 
k.p.c. 
Powódka wniosła o oddalenie zażalenia oraz o zasądzenie na jej rzecz od 
pozwanej kosztów postępowania zażaleniowego. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Artykuł 102 k.p.c. wprowadza wyjątek od obowiązującej w procesie zasady 
odpowiedzialności strony w zakresie kosztów procesu za wynik sporu. Wyjątek ten 
umożliwia sądowi w szczególnie uzasadnionych wypadkach zasądzić od strony 
przegrywającej tylko część kosztów lub nie obciążyć jej w ogóle kosztami. Brak 
bliższego oznaczenia kryteriów pozwalających wyróżnić wypadki, które uznać 

 
3 
można za „szczególnie uzasadnione” czyni z art. 102 k.p.c. elastyczne narzędzie 
umożliwiające skorzystanie z przewidzianego w nim odstępstwa od reguły 
wówczas, kiedy z przyczyn różnej natury orzeczenie respektujące zasadę z art. 98 
§ 1 k.p.c. prowadziłoby do skutków odbieranych jako niesprawiedliwe. Przyczyny 
uzasadniające zastosowanie art. 102 k.p.c. mogą mieć charakter ekonomiczny, 
społeczny, mogą też wynikać ze specyfiki sprawy, w której powstały koszty 
procesu. W rozpatrywanej sprawie Sąd Okręgowy odwołał się do trudnej sytuacji 
materialnej powódki (znanej sądowi z uwagi na rozpatrywanie jej wniosku 
o zwolnienie od kosztów sądowych) i jej sytuacji osobistej, ze szczególnym 
uwzględnieniem schorzeń natury psychicznej. Skarżąca w zażaleniu podważa 
występowanie po stronie powódki podstaw majątkowych do zastosowania art. 102 
k.p.c., przedstawiając jej dochody z 2007 r. Jednakże sytuacja majątkowa powódki 
przed czterema laty nie jest wystarczającym argumentem. Istotniejsze są przyczyny 
wytoczenia powództwa w niniejszej sprawie, za które sądy uznały schorzenia 
psychiczne powódki o charakterze urojeniowym, które powodują, że powódka nie 
ze swojej winy podejmuje czynności procesowe  (gdyż czyni to w stanie nie w pełni 
świadomym). Ważne jest także, że kosztów domaga się od powódki jej córka, którą 
powódka niegdyś obdarowała nieruchomością. Chorobowe źródło roszczeń 
powódki, najbliższe pokrewieństwo ze skarżącą, wynikający z więzów rodzinnych 
obowiązek troski i dbałości o starszych i schorowanych rodziców, wzmocniony 
powinnością wdzięczności wobec darczyńcy powoduje, że w niniejszej sprawie 
zastosowanie art. 102 k.p.c. w stosunku do powódki było w pełni uzasadnione. 
W związku z tym zażalenie pozwanej należało oddalić na podstawie art. 3941 
§ 3 k.p.c. w zw. z art. 39814 k.p.c. 
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego także wywiedzione 
zostało z art. 102 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 , art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c. Skoro 
powódka korzysta z przywileju w zakresie kosztów, co wiąże się z przerzuceniem 
na pozwaną poniesionych przez nią wydatków związanych z prowadzeniem 
wygranego procesu, sprzeczne z poczuciem sprawiedliwości byłoby obciążanie 
pozwanej dodatkowo obowiązkiem zwrotu powódce kosztów postępowania 
zażaleniowego 
we 
wpadkowym 
postępowaniu, 
dotyczącym 
prawidłowości 
stosowania wyjątkowych rozwiązań w zakresie kosztów procesu.     

 
4