II CSKP 98/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał skargę kasacyjną Banku S.A. w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, który utrzymał w mocy ustalenie nieważności umowy kredytu hipotecznego zawartej przez Ł.S. z poprzednikiem prawnym banku. Sąd Okręgowy w Gdańsku uznał umowę za nieważną z powodu niedozwolonych postanowień umownych (art. 385¹ k.c.) dotyczących przeliczeń kursowych CHF na PLN, zasądzając od banku na rzecz powoda kwotę 129 594,07 zł tytułem zwrotu nienależnie spełnionych świadczeń. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok w części dotyczącej zasądzonej kwoty, podwyższając ją do 164 855,50 zł, uznając część roszczenia za nieprzedawnioną. Bank w skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym art. 385¹ § 1 k.c. w zw. z Dyrektywą 93/13/EWG, kwestionując uznanie klauzul przeliczeniowych za główne świadczenia stron i ich abuzywność. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty za bezzasadne. Potwierdził, że klauzule indeksacyjne określające sposób przeliczenia kredytu i rat stanowią główne świadczenia stron i mogą być uznane za abuzywne, jeśli nie są jasne i precyzyjne, a bank ma swobodę w ustalaniu kursów. Sąd Najwyższy podkreślił, że po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych umowa nie może obowiązywać w pierwotnym kształcie, a zastąpienie ich innymi przepisami (np. średnim kursem NBP) jest niedopuszczalne, chyba że konsument wyrazi na to świadomą zgodę, a brak umowy naraziłby go na szczególnie niekorzystne skutki. W tej sprawie umowa została uznana za nieważną, a powództwo o zwrot nienależnie spełnionych świadczeń uwzględnione.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowach kredytów hipotecznych w CHF oraz braku możliwości zastąpienia tych klauzul innymi przepisami.
Orzeczenie dotyczy specyficznego typu umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i stosowania Dyrektywy 93/13/EWG. Może mieć zastosowanie do podobnych umów zawartych przed wejściem w życie nowych regulacji.
Zagadnienia prawne (3)
Czy klauzule przeliczeniowe w umowie kredytu hipotecznego indeksowanego do waluty obcej, określające sposób przeliczenia kwoty kredytu i rat, stanowią główne świadczenia stron i czy mogą być uznane za niedozwolone postanowienia umowne (abuzywne)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, klauzule te określają główne świadczenia stron i mogą być uznane za niedozwolone postanowienia umowne, jeśli nie są jasne i precyzyjne, a bank ma swobodę w ustalaniu kursów.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy potwierdził utrwalone orzecznictwo, zgodnie z którym klauzule indeksacyjne kształtujące mechanizm przeliczeniowy są kluczowe dla określenia głównych świadczeń stron. Ich abuzywność wynika z braku przejrzystości i możliwości jednostronnego kształtowania kursów przez bank, co narusza interesy konsumenta.
Czy po wyeliminowaniu abuzywnych klauzul przeliczeniowych umowa kredytu hipotecznego indeksowanego do waluty obcej może obowiązywać w zmienionym kształcie, np. poprzez zastąpienie abuzywnych klauzul przepisem dyspozytywnym (np. średnim kursem NBP)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych umowa w pierwotnym kształcie nie może obowiązywać, a zastąpienie ich innymi przepisami jest dopuszczalne tylko w ściśle określonych warunkach, gdy brak umowy naraziłby konsumenta na szczególnie niekorzystne skutki, a konsument wyraził na to zgodę.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołując się na orzecznictwo TSUE i SN wskazał, że zastąpienie abuzywnych klauzul jest możliwe tylko, gdy umowa nie może obowiązywać bez nich, a jej upadek naraziłby konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje, przy czym decydujące jest zdanie konsumenta. Zastosowanie średniego kursu NBP na podstawie art. 358 § 2 k.c. nie jest dopuszczalne w tym kontekście.
Czy sąd drugiej instancji naruszył art. 380 k.p.c. przez nieuwzględnienie wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego?
Odpowiedź sądu
Nie, sąd drugiej instancji prawidłowo uznał, że dowód z opinii biegłego nie dotyczy faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podzielił stanowisko sądu apelacyjnego, że wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego był nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy, co było konsekwencją przyjętej przez sąd materialnoprawnej koncepcji rozstrzygnięcia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Bank spółki akcyjnej w W. | spółka | pozwany |
| Ł.S. | osoba_fizyczna | powód |
Przepisy (9)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy niedozwolonych postanowień umownych (klauzul abuzywnych) w umowach z konsumentami. Klauzule określające główne świadczenia stron, jeśli nie są jasne i precyzyjne, podlegają badaniu pod kątem spełnienia przesłanek z art. 385¹ § 1 k.c.
Pomocnicze
k.c. art. 385¹ § § 2
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy, które nie spełniają wymogów z § 1, nie wiążą konsumenta.
k.c. art. 385²
Kodeks cywilny
Określa kryteria oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone.
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że przepis szczególny przewiduje inny skutek, w szczególności może nakazać orzeczenie przez sąd nieważności czynności prawnej.
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy wykładni oświadczeń woli. Sąd Najwyższy uznał, że nie można stosować art. 65 k.c. do zmiany treści abuzywnej klauzuli indeksacyjnej.
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy przeliczenia waluty. Sąd Najwyższy uznał, że nie można stosować tego przepisu do zastąpienia abuzywnych klauzul kursowych.
k.p.c. art. 380
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy nieuwzględnienia wniosku o przeprowadzenie dowodu. Sąd Najwyższy uznał, że sąd drugiej instancji prawidłowo ocenił nieistotność dowodu.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Dotyczy bezpodstawnego wzbogacenia.
k.c. art. 410 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy świadczenia nienależnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Abuzywność klauzul przeliczeniowych w umowie kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF. • Niemożność zastąpienia abuzywnych klauzul innymi przepisami, w tym średnim kursem NBP. • Nieważność umowy kredytu po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia art. 385¹ § 1 k.c. przez uznanie klauzul przeliczeniowych za główne świadczenia stron i ich abuzywność. • Zarzut naruszenia art. 58 § 1 k.c. przez przyjęcie nieważności umowy. • Zarzut naruszenia art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. przez brak przyjęcia dopuszczalności odwołania się do wykładni oświadczeń woli stron lub art. 358 § 2 k.c. • Zarzut naruszenia art. 380 k.p.c. przez nieuwzględnienie wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego.
Godne uwagi sformułowania
klauzule kształtujące mechanizm indeksacji... określają główne świadczenia stron • abuzywność tych klauzul została już przesądzona w orzecznictwie Sądu Najwyższego i TSUE • postanowienia umowy... pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych • nie jest dopuszczalne zastosowanie do rozliczeń stron średniego kursu Narodowego Banku Polskiego w oparciu o art. 358 § 2 k.c. • Abuzywne klauzule indeksacyjne są od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy
Skład orzekający
Roman Trzaskowski
przewodniczący
Władysław Pawlak
członek
Agnieszka Piotrowska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowach kredytów hipotecznych w CHF oraz braku możliwości zastąpienia tych klauzul innymi przepisami."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego typu umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i stosowania Dyrektywy 93/13/EWG. Może mieć zastosowanie do podobnych umów zawartych przed wejściem w życie nowych regulacji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu abuzywnych klauzul w umowach kredytów hipotecznych, co ma duże znaczenie praktyczne dla wielu konsumentów i banków. Potwierdza utrwaloną linię orzeczniczą, ale wciąż budzi emocje i jest ważna dla rynku finansowego.
“Sąd Najwyższy: Banki nie mogą dowolnie ustalać kursów walut w kredytach hipotecznych – klauzule abuzywne nadal obowiązują!”
Dane finansowe
zwrot nienależnie spełnionych świadczeń: 164 855,5 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.