II CSKP 966/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa rozpatrywana przez Sąd Najwyższy dotyczyła odpowiedzialności banku za wypłatę środków pieniężnych w kwocie 230 000 zł z rachunku bankowego, który został założony przez osobę nieustaloną, podszywającą się pod kupującego. Oszust, wykorzystując lukę w zabezpieczeniach poczty elektronicznej sprzedawcy, zmodyfikował fakturę VAT, zmieniając numer rachunku bankowego do zapłaty ceny. Kupujący, nieświadomy oszustwa, przelał środki na wskazany, fałszywy rachunek. Bank, który prowadził rachunek odbiorcy, wypłacił środki posiadaczce rachunku, legitymującej się paszportem Republiki Mali. Sąd Okręgowy zasądził od banku odszkodowanie na rzecz sprzedawcy i kupującego, zmniejszając je o 50% z uwagi na przyczynienie się powodów do powstania szkody. Sąd Apelacyjny utrzymał wyrok, uznając, że bank naruszył obowiązek szczególnej staranności w zapewnieniu bezpieczeństwa środków pieniężnych. Sąd Najwyższy uchylił jednak wyrok sądu apelacyjnego. Wskazał, że zgodnie z przepisami ustawy o usługach płatniczych (art. 143 u.u.p.), banki nie są zobowiązane do sprawdzania zgodności danych posiadacza rachunku z danymi odbiorcy wskazanymi w zleceniu płatniczym. Przedłożono szybkość obrotu nad ryzyko pomyłki płatnika. Sąd Najwyższy uznał, że bank nie ponosi odpowiedzialności na podstawie art. 415 k.c. za wypłatę środków posiadaczowi rachunku, nawet jeśli okoliczności założenia rachunku i sposób podpisu budziły wątpliwości. Stwierdzono brak bezprawności działań banku i tym samym brak podstaw do przypisania mu odpowiedzialności za szkodę.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie braku odpowiedzialności banku za wypłatę środków na podstawie zmodyfikowanej faktury, gdy numer rachunku jest poprawny, zgodnie z przepisami o usługach płatniczych.
Orzeczenie dotyczy stanu prawnego i praktyki bankowej sprzed nowelizacji przepisów lub w okresie ich obowiązywania. Konieczne jest uwzględnienie ewentualnych zmian w przepisach lub orzecznictwie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy bank ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 415 k.c. za wypłatę środków z rachunku bankowego na podstawie zmodyfikowanej faktury, jeśli nie sprawdził zgodności danych odbiorcy ze zleceniem płatniczym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, bank nie ponosi odpowiedzialności na podstawie art. 415 k.c., ponieważ przepisy ustawy o usługach płatniczych (art. 143 u.u.p.) zwalniają banki z obowiązku sprawdzania zgodności danych odbiorcy ze zleceniem płatniczym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że ustawa o usługach płatniczych implementuje przepisy unijne, które przedkładają szybkość obrotu nad ryzyko pomyłki płatnika. Banki są zwolnione z odpowiedzialności za transakcje wykonane zgodnie z numerem rachunku wskazanym przez płatnika, a obowiązek sprawdzania zgodności danych odbiorcy nie istnieje.
Czy bank ponosi odpowiedzialność za szkodę powodów na podstawie art. 415 k.c., mimo że kwestia ta jest uregulowana w ustawie o usługach płatniczych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, odpowiedzialność banku w zakresie usług płatniczych jest uregulowana przepisami szczególnymi, a nie ogólnymi przepisami o czynach niedozwolonych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że art. 157 u.u.p. wyłącza stosowanie art. 64 pr.bank. do usług płatniczych uregulowanych w ustawie o usługach płatniczych, co sugeruje, że odpowiedzialność banku w tym zakresie jest ściśle określona przez tę ustawę.
Czy wypłata środków z rachunku bankowego posiadaczowi rachunku może być uznana za bezprawną w kontekście art. 415 k.c. i art. 50 ust. 1 i 2 pr. bank.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wypłata środków posiadaczowi rachunku, który jest uprawniony do dysponowania nimi, nie może być uznana za bezprawną w rozumieniu art. 415 k.c., a obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa środków dotyczy ochrony posiadacza rachunku przed nieuprawnionymi wypłatami, a nie ochrony płatnika przed błędnym wskazaniem rachunku.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 50 ust. 2 pr.bank. dotyczy zapewnienia bezpieczeństwa środków na rachunku wobec jego posiadacza, a nie ochrony wpłacających środki na cudzy rachunek. Posiadacz rachunku ma prawo dysponować środkami, które na niego wpłynęły.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| B. spółki akcyjnej w W. | spółka | skarżący |
| W.P. | osoba_fizyczna | powód |
| D. GmbH w W. | spółka | powód |
Przepisy (8)
Główne
u.u.p. art. 143 § ust. 1 i 2
Ustawa o usługach płatniczych
Przepisy te zwalniają banki z obowiązku sprawdzania zgodności danych posiadacza rachunku z danymi odbiorcy wskazanymi w zleceniu płatniczym.
Pomocnicze
k.c. art. 415
Kodeks cywilny
Sąd Najwyższy uznał, że bank nie ponosi odpowiedzialności na podstawie tego przepisu, gdyż jego odpowiedzialność w zakresie usług płatniczych jest uregulowana przepisami szczególnymi.
k.c. art. 355 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Sąd Apelacyjny stosował ten przepis jako miernik staranności banku, co Sąd Najwyższy uznał za błędne w kontekście przepisów o usługach płatniczych.
u.u.p. art. 144 § ust. 1 i 2
Ustawa o usługach płatniczych
Dotyczy odpowiedzialności banku prowadzącego rachunek płatnika wobec płatnika.
u.u.p. art. 157
Ustawa o usługach płatniczych
Wyłącza stosowanie art. 64 Prawa bankowego do usług płatniczych uregulowanych w ustawie o usługach płatniczych.
pr.bank. art. 50 § ust. 1 i 2
Prawo bankowe
Obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa środków na rachunku bankowym wobec jego posiadacza.
k.p.c. art. 398 § 6 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do odrzucenia skargi kasacyjnej w części dotyczącej postanowienia o sprostowaniu.
k.p.c. art. 398 § 15 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Bank nie ponosi odpowiedzialności na podstawie art. 415 k.c. za wypłatę środków na podstawie zmodyfikowanej faktury, ponieważ przepisy o usługach płatniczych zwalniają go z obowiązku sprawdzania zgodności danych odbiorcy ze zleceniem płatniczym. • Odpowiedzialność banku w zakresie usług płatniczych jest uregulowana przepisami szczególnymi, a nie ogólnymi przepisami o czynach niedozwolonych. • Wypłata środków posiadaczowi rachunku, który jest uprawniony do dysponowania nimi, nie może być uznana za bezprawną w rozumieniu art. 415 k.c.
Odrzucone argumenty
Bank naruszył obowiązek dołożenia szczególnej staranności w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa przechowywanych środków pieniężnych (art. 50 ust. 2 pr.bank. i art. 355 § 2 k.c.) i odpowiada wobec powodów za powstałą szkodę (art. 415 k.c.). • Bank powinien był wyjaśnić sprzeczność w przypadku wpłynięcia na rachunek znacznej sumy, gdy posiadacz rachunku nie jest odbiorcą wskazanym w poleceniu przelewu. • Bank naruszył art. 144 ust. 1 i 2 w zw. z art. 143 ust. 1, 2 i 3 oraz w zw. z art. 2 pkt 29 i art. 1 ust. 1 ustawy o usługach płatniczych oraz art. 415 k.c. przez przyjęcie odpowiedzialności banku za szkodę powodów na podstawie art. 415 k.c., mimo uregulowania tej odpowiedzialności w ustawie o usługach płatniczych. • Bank naruszył art. 415 w zw. z art. 355 § 1 i 2 k.c. oraz art. 50 ust. 1 i 2 pr. bank. w zw. z art. 727 k.c. przez przyjęcie, że wypłata środków z rachunku bankowego posiadaczowi rachunku może być bezprawna. • Bank naruszył art. 415 w zw. z art. 361 § 1 k.c. przez przyjęcie adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy działaniami banku a szkodą powodów. • Bank naruszył art. 362 w zw. z art. 355 § 2 k.c. przez zastosowanie art. 355 § 2 k.c. jako miernika staranności tylko banku, chociaż powodowie także są przedsiębiorcami i przy uwzględnieniu tej okoliczności powodowie przyczynili się do szkody w ponad 50%.
Godne uwagi sformułowania
banki są zwolnione z odpowiedzialności za transakcje wykonane zgodnie z numerem rachunku wskazanym przez płatnika. • Ustawodawca unijny i polski przedłożyli szybkość obrotu (...) nad ryzyko pomyłki płatnika. • nie zachodzi zatem adekwatny związek przyczynowy utraty 230 000 zł z tym uchybieniem banku, o ile w ogóle dopuszczenie do zawarcia w podpisie tylko imienia może być uchybieniem.
Skład orzekający
Mariusz Łodko
przewodniczący
Marcin Łochowski
członek
Dariusz Pawłyszcze
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie braku odpowiedzialności banku za wypłatę środków na podstawie zmodyfikowanej faktury, gdy numer rachunku jest poprawny, zgodnie z przepisami o usługach płatniczych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego i praktyki bankowej sprzed nowelizacji przepisów lub w okresie ich obowiązywania. Konieczne jest uwzględnienie ewentualnych zmian w przepisach lub orzecznictwie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego ryzyka oszustw finansowych i odpowiedzialności banków, co jest tematem budzącym zainteresowanie zarówno prawników, jak i szerszej publiczności.
“Czy bank odpowiada za oszustwo, gdy klient poda błędny numer konta? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 229 520 PLN
odszkodowanie: 114 760 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.