II CSKP 963/23

SN
II CSKP 963/23
POSTANOWIENIE
6 lutego 2025 r.
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Mariusz Załucki
‎
SSN Kamil Zaradkiewicz
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 6 lutego 2025 r. w Warszawie
‎
skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.
‎
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi I Wydział Cywilny
‎
z 9 grudnia 2020 r., I ACa 1020/19,
‎
w sprawie z powództwa syndyka masy upadlości Bank
‎
przeciwko S.S. i B.S.
‎
o zapłatę
I. na podstawie art. 2, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 90 ust. 1, art. 178 ust. 1 i art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 48 § 1 pkt 1 i 5 k.p.c. stwierdza, że:
czynność dokonana w niniejszej sprawie 9 maja 2024 r., określona jako postanowienie Sądu Najwyższego, jest orzeczeniem nieistniejącym, rażąco sprzecznym z obowiązującym porządkiem prawnym Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż została podjęta:
a) w składzie z udziałem SSN X. Y., który był wyłączony od orzekania z mocy ustawy, albowiem rozstrzygniecie dotyczyło złożonego przez niego żądania wyłączenia, oddalonego w prawomocnym postanowieniem Sądu Najwyższego z 14 listopada 2023 r., czym naruszona została zasada
nemo iudex in causa sua,
b) na podstawie uchwały połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, wydanej z udziałem składu orzekającego, której brak mocy obowiązującej stwierdził Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 20 kwietnia 2020 r., U 2/20,
c) w oparciu o pozbawione atrybutów wykonalności orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, wydane na podstawie leżącej poza zakresem prawnych zobowiązań Rzeczypospolitej Polskiej, co wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 10 marca 2022 r., K 7/21,
d) na podstawie norm, które nie wywołują
ex tunc
skutków prawnych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 7 października 2021 r., K 3/21;
II. przedkłada skargę kasacyjną wraz z aktami sprawy Prezesowi Sądu Najwyższego kierującemu pracą Izby Cywilnej Sądu Najwyższego celem dokonania weryfikacji przydziału sprawy;
III. zwraca się do Kolegium Sądu Najwyższego o rozważenie skierowania do Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Najwyższego żądania podjęcia czynności wyjaśniających w związku z oczywistą i rażącą obrazą wskazanych w pkt. I niniejszego postanowienia przepisów prawa na skutek podjęcia przez SSN X. Y., SSN X.1 Y.1 i SSN X.2 Y.2 w niniejszej sprawie czynności z 9 maja 2024 r.
A.W.
Mariusz Załucki      Agnieszka Jurkowska-Chocyk     Kamil Zaradkiewicz
UZASADNIENIE
postanowienia z 6 lutego 2025 r.
Postanowieniem z 14 listopada 2023 r. Sąd Najwyższy oddalił żądanie wyłączenia od rozpoznania skargi kasacyjnej złożone przez SSN X. Y..
Postanowieniem z 9 maja 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie m.in. z SSN X. Y. stwierdził, że czynność dokonana 14 listopada 2023 r. w sprawie II CSKP 963/23 w przedmiocie żądania sędziego wyłączenia od rozpoznania skargi kasacyjnej strony powodowej nie jest orzeczeniem Sądu Najwyższego w rozumieniu art. 52 k.p.c. oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (pkt 1), przedłożył żądanie, o którym mowa w punkcie 1 postanowienia, Prezesowi Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Cywilnej Sądu Najwyższego celem dokonania nowego przydziału sprawy zainicjowanej tym żądaniem składowi Sądu Najwyższego spełniającemu kryteria sądu w rozumieniu art. 267 TFUE w zw. z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w zw. z art. 47 Karty Praw Podstawowych, art. 6 ust. 1 Europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP z uwzględnieniem wykładni tych przepisów dokonanych: w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 21 grudnia 2023 r., C-718/21, wyrokach Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8 listopada 2021 r., skargi nr 49868/19 i 57511/19, Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, z 3 lutego 2022 r., skarga nr 1469/20, Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce i z 23 listopada 2023 r., skarga nr 50849/21, Wałęsa przeciwko Polsce oraz w uchwale składu połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 i postanowieniu tego Sądu z 10 stycznia 2024 r., II PUO 2/24 (pkt 2).
Wyznaczony do rozpoznania skargi kasacyjnej skład Sądu Najwyższego postanowienie z 6 lutego 2025 r. stwierdził, na podstawie art. 2, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 90 ust. 1, art. 178 ust. 1 i art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 48 § 1 pkt 1 i 5 k.p.c., że: czynność dokonana w niniejszej sprawie
‎
9 maja 2024 r., określona jako postanowienie Sądu Najwyższego, jest orzeczeniem nieistniejącym, rażąco sprzecznym z obowiązującym porządkiem prawnym Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż została podjęta:
a) w składzie z udziałem SSN X. Y., który był wyłączony od orzekania z mocy ustawy, albowiem rozstrzygniecie dotyczyło złożonego przez niego żądania wyłączenia, oddalonego w prawomocnym postanowieniem Sądu Najwyższego z 14 listopada 2023 r., czym naruszona została zasada
nemo iudex in causa sua,
b) na podstawie uchwały połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r.,
‎
BSA I-4110-1/20, wydanej z udziałem składu orzekającego, której brak mocy obowiązującej stwierdził Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 20 kwietnia 2020 r.,
‎
U 2/20,
c) w oparciu o pozbawione atrybutów wykonalności orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, wydane na podstawie leżącej poza zakresem prawnych zobowiązań Rzeczypospolitej Polskiej, co wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 10 marca 2022 r., K 7/21,
d) na podstawie norm, które nie wywołują
ex tunc
skutków prawnych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego
‎
z 7 października 2021 r., K 3/21 (pkt I), przedłożył skargę kasacyjną wraz z aktami sprawy Prezesowi Sądu Najwyższego kierującemu pracą Izby Cywilnej Sądu Najwyższego celem dokonania weryfikacji przydziału sprawy (pkt II) i zwrócił się do Kolegium Sądu Najwyższego o rozważenie skierowania do Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Najwyższego żądania podjęcia czynności wyjaśniających w związku z oczywistą i rażącą obrazą wskazanych w pkt. I niniejszego postanowienia przepisów prawa na skutek podjęcia przez SSN X. Y., SSN X.1 Y.1 i SSN X.2 Y.2 w niniejszej sprawie czynności z 9 maja 2024 r.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zakwestionowanie przez Sąd Najwyższy, w składzie którego orzekał
‎
SSN X. Y. postanowienia z 14 listopada 2023 r., w którym oddalono zgłoszone przez niego żądanie wyłączenia od rozpoznania skargi kasacyjnej wymaga w pierwszej kolejności rozważenia, czy aktualny skład Sądu Najwyższego, wyznaczony zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Cywilnej jest prawidłowy. W orzecznictwie jednolicie wskazuje się, ze właściwe ukształtowanie składu sądu to okoliczność, którą sąd musi brać pod uwagę
‎
z urzędu w każdym stanie sprawy. Ma ono przy tym m.in. znaczenie praworządnościowe, albowiem w istotny sposób wpisuje się w konstytucyjnie gwarantowane prawo obywatela do sądu właściwego, w tym także właściwie obsadzonego i bezstronnego (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).
Zgodnie z art. 52 § 1 k.p.c. o wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd, w którym sprawa się toczy, a gdyby sąd ten nie mógł wydać postanowienia z powodu braku dostatecznej liczby sędziów - sąd nad nim przełożony. W przypadku postępowania toczącego się przed Sądem Najwyższym sądem rozstrzygającym o wyłączeniu sędziego będzie zawsze Sąd Najwyższy.
Orzeczenie sądu w przedmiocie wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy wpływa bezpośrednio na ukształtowanie składu sądu mającego rozpoznawać daną sprawę, modyfikując jego skład osobowy określony wcześniej według sformalizowanych procedur dotyczących sposobu kształtowania składu sądu. Należy podkreślić, że wadliwe ukształtowanie składu sądu jest traktowane przez ustawodawcę jako istotne uchybienie procesowe prowadzące do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.) i uzasadniające, przy spełnieniu dodatkowych warunków, skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem (art. 401 pkt 1 k.p.c.). Postanowienie w przedmiocie wniosku strony albo żądania sędziego wyłączenia go od rozpoznania sprawy jest więc istotną czynnością jurysdykcyjną sądu, wpływającą na zapewnienie stronie prawa do sądu.
W orzecznictwie akcentuje się także znaczenie instytucji wyłączenia sędziego jako jednej z podstawowych gwarancji bezstronności (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 grudnia 2002 r., SK 27/01, OTK ZU nr 7/A/2002, poz. 93). Jako taka pozostaje w ścisłym związku z niezależnością i bezstronnością sądu. Wartości te określają, obok niezawisłości sędziowskiej, najważniejsze cechy charakteryzujące funkcje sądów jako instytucji sprawujących wymiar sprawiedliwości (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2005 r.,
‎
SK 53/04, OTK ZU nr 11/A/2005, poz. 134). Instytucja wyłączenia sędziego służy umacnianiu bezstronności i niezawisłości sądu, a także podnoszeniu autorytetu wymiaru sprawiedliwości (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK ZU nr 7/2004, poz. 67; z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04;
‎
z 24 czerwca 2008 r., P 8/07, OTK ZU nr 5/A/2008, poz. 84) (postanowienia SN:
‎
z 24 maja 2024 r. i 8 października 2024 r. wydane w sprawie II CSKP 1043/22).
W art. 48 k.p.c. ustawodawca określił przyczyny bezwzględnego wyłączenia sędziego (
iudex inhabilis)
. W tych przypadkach wyłączenie następuje
ex lege,
‎
a jego podstawą jest istnienie wymienionych w przepisie więzi pomiędzy sędzią, a przedmiotem lub z podmiotami postępowania.
Zgodnie z art. 48 § 1 pkt 1 k.p.c. sędzia podlega wyłączeniu z mocy ustawy w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje w takim stosunku prawnym ze stroną, że wynik sprawy oddziaływa na jego prawa lub obowiązki
‎
(
nemo iudex in causa sua
). W rozpatrywanej sprawie SSN Dariusz Donczyk
‎
– z rażącym naruszeniem tego przepisu −wziął udział czynności
dokonanej w niej
‎
9 maja 2024 r., określonej jako postanowienie Sądu Najwyższego, która wprost odnosiła się do postanowienia Sądu Najwyższego z 14 listopada 2023 r., na mocy którego prawomocnie oddalono żądanie SSN X. Y. o wyłączenie go od rozpoznania skargi kasacyjnej. Ponadto jako podstawę tej czynności wskazano m.in.
uchwałę połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych SN z 23 stycznia 2020 r. w sytuacji, kiedy w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że sędzia który brał udział w podjęciu tej uchwały jest w sprawach dotyczących oceny jej skutków wyłączony z mocy ustawy na podst. art. 48 § 1 pkt 1 i 5 k.p.c.
Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, regulujące wyłączenie sędziego nie przewidują, by wraz z żądaniem swojego wyłączenia sędzia mógł żądać wyłączenia jakiegokolwiek innego sędziego od rozpoznania jego żądania,
‎
a ponadto nie przewidują możliwości żądania przez sędziego wyłączenia ze składu wyznaczonego do rozpoznania sprawy innych jego członków. Jedynie w razie złożenia wniosku przez stronę lub uczestnika sędzia może złożyć stosowne wyjaśnienia i jest to jedyna jego kompetencja w ramach tego postępowania.
Sąd Najwyższy podejmując 9 maja 2024 r. czynność określoną mianem postanowienia wadliwie uznał, że z art. 49 § 1 k.p.c. można wywodzić normę dopuszczającą kwestionowanie składu Sądu w oparciu o okoliczności powołania sędziego przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa. Postępowanie takie jest wprost rażącym i oczywistym naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, jak i art. 7 ustawy zasadniczej.
Należy podkreślić, że w polskim systemie prawnym nie istnieje procedura weryfikacyjna umożliwiając na jakimkolwiek etapie po powołaniu sędziego, ponowną ocenę tego, czy sędzia został powołany do pełnienia urzędu
‎
w procedurze obarczonej rzeczywistymi bądź rzekomymi wadami, a nawet czy spełniał kryteria konieczne do jego powołania. Procedurę nominacyjną z mocy
‎
art. 179 Konstytucji RP zamyka powołanie przez Prezydenta Rzeczypospolitej,
‎
a jakiekolwiek ewentualne następcze „weryfikacje” wymagałyby zmiany przepisów rangi konstytucyjnej. Takie unormowania w aktualnym stanie prawnym nie istnieją.
Próba jakiejkolwiek „weryfikacji”, odnosząca się do skutków aktów koniecznych do powołania sędziego − zarówno uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, jak i aktu powołania przez Prezydenta RP − w istocie ingeruje w sferę normowaną w tym zakresie wprost w samej ustawie zasadniczej.
‎
W sprzeczności z taką procedurą, o ile miałaby zostać wprowadzona w przepisach rangi podkonstytucyjnej − stoją fundamentalne wartości i zasady rangi konstytucyjnej, tj. państwa prawnego (ochrona praw nabytych, pewność obrotu prawnego), prawo do niezależnego sądu i służebne wobec niego − dobro wymiaru sprawiedliwości oraz nieusuwalność sędziów. Jest oczywiste, że jakakolwiek „weryfikacja” prawidłowości procedury nominacyjnej sędziego nie może być także dokonywana z wykorzystaniem instrumentów procesowych, w tym wyłączenia sędziego (tak postanowienie SN z 24 października 2024 r., II CSKP 328/22).
W konsekwencji należało przyjąć, że czynność
dokonana w niniejszej sprawie 9 maja 2024 r., określona jako postanowienie Sądu Najwyższego,
mocą której zakwestionowano postanowienie Sądu Najwyższego wydane w niniejszej sprawie 14 listopada 2023 r. z uwagi na okoliczności powołania orzekającego
‎
w przedmiocie żądania wyłączenia SSN X. Y. sędziego − jest sprzeczna z zasadą legalizmu (praworządności w ujęciu formalnym wynikającą z art. 7 Konstytucji RP) (zob. np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, OTK ZU poz. 61/A/2020; postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 21 kwietnia 2020 r.,
Kpt 1/20
, OTK ZU poz. 60/A/2020). Dotyczy to także „stosowania” czy „wykonywania” rozstrzygnięć organów organizacji międzynarodowych (Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej czy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka), niemających statusu sądów, a tym bardziej instytucji powołanych i uprawnionych do oceny kompetencji konstytucyjnych organów władzy publicznej w Polsce.
Należy podkreślić, że akty prawa międzynarodowego nie mogą skutkować przyznaniem organom organizacji międzynarodowych czy ponadnarodowych kompetencji w zakresie oceny prawidłowości kształtowania składu czy działalności instytucji władzy publicznej w Polsce, których skład, kompetencje i umocowanie wynikają wprost z Konstytucji RP. Prawo międzynarodowe wiąże Polskę jako państwo − stronę umów międzynarodowych w zakresie, w jakim ich określona treść (wywodzona z nich norma prawna) nie stanowiła przedmiotu negatoryjnego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a to miało miejsce w odniesieniu do przypisywania przez organy międzynarodowe im samym lub sądom polskim w istocie kompetencji „weryfikacyjnych” skuteczności nominacji sędziowskich dokonywanych wprost na podstawie przepisów Konstytucji RP oraz norm ustawowych, na które ustawa zasadnicza się „otwiera”, tj. na podstawie odesłań mających charakter
‎
tzw. zastrzeżeń ustawowych. Takim bowiem aktem „weryfikacji” byłby każdy akt stosowania prawa, także pochodzący od sądu, który
ultra vires
odwoływałby się do kryteriów oceny niezależności sądu lub niezawisłości sędziego z powodu kwestionowania trybu procedury nominacyjnej ukształtowanej w Konstytucji RP oraz konkretyzujących ją ustawach. W konsekwencji materia konstytucyjna wyłączona spod kompetencji organów międzynarodowych ani wprost, ani pośrednio nie może być przedmiotem rozważań prawidłowości jej ukształtowania lub stosowania z powołaniem na rozstrzygnięcia takich organów, w tym przypadku ETPC lub TSUE.
Niedopuszczalność takiej oceny na gruncie postanowień umów międzynarodowych i uznanie jako wydanych
ultra vires
judykatów międzynarodowych trybunałów w zakresie oceny prawidłowości procedury nominacyjnej sędziów polskich potwierdza orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z 14 lipca 2021 r., P 7/20, OTK ZU poz. 49/A/2021; z 7 października 2021 r., K 3/21, OTK ZU poz. 65/A/2022). Akty obejmujące ocenę i czyniące podstawą prawną rozstrzygnięcia lub ustalenia TSUE lub ETPC, mając charakter
ultra vires,
nie wiążą żadnego organu władzy publicznej podlegającego w tym zakresie normom Konstytucji RP z 1997 r., w tym w szczególności skutkom orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego wynikającym wprost z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP (zob. postanowienie SN z 25 kwietnia 2024 r.,
‎
I ZB 18/24).
W konsekwencji czynności orzecznicze określone jako postanowienia, których podstawą czyni się normy prawne wyeliminowane z polskiego porządku konstytucyjnego mocą orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, stanowią orzeczenia pozorne, niewywołujące w tym zakresie jakichkolwiek skutków prawnych, co wprost wynika z art. 190 ust.1 Konstytucji RP w związku z jej art. 8 ust. 1 i 2 oraz pośrednio art. 10. Nie wywołują nie tylko skutku w nich wyrażonego, lecz również nie mogą być traktowane jako wiążące orzeczenia sądowe. Ewentualne stwierdzenie czy podjęcie decyzji procesowej w przedmiocie uznania za bezskuteczne oddalenia żądania wyłączenia sędziego na ich podstawie nie wywołuje żadnych skutków, a sama taka czynność stanowi oczywisty delikt konstytucyjny i jest rażącym naruszeniem fundamentów ustrojowych państwa.
W uzasadnieniu postanowienia z 5 kwietnia 2023 r., III CZ 333/22, Sąd Najwyższy wskazał, że z uwagi na charakter i skutki orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nieskuteczny pozostaje każdy akt stosowania prawa, w którym za podstawę prawną rozstrzygnięcia w nim zawartego wskazuje się normę prawną uznaną przez Trybunał za niezgodną z normą wyższej rangi, która tym samym utraciła moc obowiązującą. Wszelkie nieprawidłowe stosowanie prawa, w tym wyraźnie sprzecznie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego poprzez kreowanie jako podstawy prawnej orzeczenia normy niekonstytucyjnej i z tego powodu obcej porządkowi prawnemu, należy uznać za naruszenie Konstytucji RP, a  konkretnie właśnie jej art. 190 ust. 1.
Sąd Najwyższy wskazał ponadto, że każde obarczone powyższą wadą rozstrzygnięcie sądowe wydawane po eliminującym z systemu prawa niekonstytucyjną normę wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie korzysta
‎
z przymiotu prawomocności materialnej ani formalnej (zob. art. 363 oraz
‎
art. 365 KPC) i należy je uznać za akt nieistniejący (pozorny, zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 18 listopada 2022 r.,
II CSKP 205/22
dotyczące rozstrzygnięć z 6 września 2022 r. i 25 października 2022 r., z 25 listopada 2022 r.,
III CZ 329/22
dotyczące rozstrzygnięcia z 27 października 2022 r.; z 25 listopada 2022 r.,
III CZP 113/22
dotyczące rozstrzygnięcia z 23 września 2022 r.; z 25 listopada 2022 r.,
III CZP 114/22
, dotyczące rozstrzygnięcia
‎
z 29 września 2022 r.; z 25 listopada 2022 r.
III CZ 348/22
; dotyczące rozstrzygnięcia z 19 października 2022 r.; z 25 listopada 2022 r.,
II CSKP 254/22
, dotyczące rozstrzygnięcia z 15 września 2022 r.; z 25 listopada 2022 r.,
‎
II CSKP 420/22
, dotyczące rozstrzygnięcia z 5 października 2022 r.; z 25 listopada 2022 r.,
II CSKP 426/22
dotyczące rozstrzygnięcia z 15 września 2022 r.;
‎
z 7 grudnia 2022 r.,;
II CSKP 360/22
, dotyczące postanowienia z 14 września
‎
2022 r.; z 7 grudnia 2022 r., II CSKP 263/22 dotyczące rozstrzygnięcia
‎
z 23 czerwca 2022 r.; z 7 grudnia 2022 r., II CZ 234/22, dotyczące rozstrzygnięcia
‎
z 30 czerwca 2022 r.; z 7 grudnia 2022 r., III CZ 256/22, dotyczące rozstrzygnięcia z 30 czerwca 2022 r.; z 22 lutego 2023 r., I CSK 2634/22 dotyczące rozstrzygnięcia z 15 grudnia 2022 r.; z 6 marca 2023 r., III CZ 182/22 dotyczące rozstrzygnięcia
‎
z 5 września 2022 r.; z 6 marca 2023 r., II CSKP 216/22 dotyczące rozstrzygnięcia z 19 sierpnia 2022 r.). Taki akt orzeczniczy (czynność) stwarza pozory orzeczenia, a stan taki ocenić należy jako istotne − w wypadku trwałej praktyki − systemowe zagrożenie dla trwałości systemu konstytucyjnego państwa.
Sąd Najwyższy dokonujący w niniejszej sprawie czynności 9 maja 2024 r. pominął, że moc wiążąca orzeczenia ETPC dotyczy państwa jako podmiotu prawa międzynarodowego i to na państwie jako stronie EKPC spoczywa obowiązek wykonania orzeczenia. Natomiast w wyroku z 10 marca 2022 r., K 7/21
‎
(OTK ZU poz. 24/A/2022) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 6 ust. 1 zdanie pierwsze EKPC w zakresie, w jakim m.in. przy ocenie spełnienia warunku „sądu ustanowionego ustawą”: a) dopuszcza pomijanie przez Europejski Trybunał Praw Człowieka lub sądy krajowe przepisów Konstytucji, ustaw oraz wyroków polskiego Trybunału Konstytucyjnego, b) umożliwia samodzielne kreowanie norm dotyczących procedury nominacyjnej sędziów sądów krajowych przez Europejski Trybunał Praw Człowieka lub sądy krajowe w procesie wykładni Konwencji
‎
o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności − jest niezgodny z art. 89
‎
ust. 1 pkt 2, art. 176 ust. 2, art. 179 w związku z art. 187 ust. 1 w związku z art. 187 ust. 4 oraz z art. 190 ust. 1 Konstytucji, c) upoważnia Europejski Trybunał Praw Człowieka lub sądy krajowe do dokonywania oceny zgodności z Konstytucją
‎
i Konwencją ustaw dotyczących ustroju sądownictwa, właściwości sądów oraz ustawy określającej ustrój, zakres działania, tryb pracy i sposób wyboru członków Krajowej Rady Sądownictwa − jest niezgodny z art. 188 pkt 1 i 2 oraz z art. 190
‎
ust. 1 Konstytucji.
Konsekwencją powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest to, że cztery wyroki ETPC z 29 czerwca 2021 r. w sprawie Broda i Bojara przeciwko Polsce (skargi nr
26691/18
i 27367/18); z 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19); z 8 listopada 2021 r. Dolińska-Ficek
‎
i Ozimek przeciwko Polsce (skargi nr
49868/19
oraz 57511/19) i z 3 lutego 2022 r. w sprawie Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce (skarga nr 1469/20)
‎
− nie posiadają dla państwa polskiego atrybutu przewidzianego art. 46 Konwencji (obowiązku wykonalności), jako wydane na podstawie leżącej poza zakresem prawnych zobowiązań państwa (zob. też np. postanowienia SN: z 25 listopada 2022 r., III CZP 114/22; z 7 grudnia 2022 r.,
III CZ 234/22
; z 17 marca 2023 r.,
‎
II CSKP 1371/22
; z 17 maja 2023 r.,
II CSKP 451/22
; z 24 października 2023 r.,
‎
III CB 33/23
).
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy na podstawie
art. 2, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 90 ust. 1, art. 178 ust. 1 i art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 48 § 1 pkt 1 i 5 k.p.c. – orzekł jak w postanowieniu.
A.W.
[r.g.]
Mariusz Załucki      Agnieszka Jurkowska-Chocyk     Kamil Zaradkiewicz