II CSKP 962/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną pozwanego "W." spółki z o.o. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie, który częściowo zasądził od pozwanego na rzecz powoda "A." spółki z o.o. kwotę 633 863,59 zł. Skarga kasacyjna opierała się na zarzutach naruszenia przepisów postępowania cywilnego (m.in. art. 321 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez miarkowanie kary umownej z urzędu) oraz prawa materialnego (m.in. art. 484 § 2 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie instytucji miarkowania kary umownej, art. 65 § 1 i 2 k.c. przez niewłaściwą wykładnię umowy, art. 482 § 1 w zw. z art. 481 § 2 k.c. przez zasądzenie odsetek od skapitalizowanych odsetek). Sąd Najwyższy uznał, że zarzuty dotyczące miarkowania kary umownej i naliczania odsetek od odsetek są zasadne. Wskazał, że miarkowanie kary umownej wymaga wyraźnego żądania strony, a Sąd Apelacyjny dokonał go z urzędu, bez należytego uzasadnienia. Ponadto, Sąd Najwyższy stwierdził, że odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych nie podlegają dalszemu oprocentowaniu (anatocyzmowi) na podstawie art. 482 § 1 k.c., gdyż regulacja tych odsetek jest autonomiczna. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej zasądzonej kwoty i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWykładnia umowy o roboty budowlane, zasady miarkowania kar umownych, zakaz anatocyzmu w odniesieniu do odsetek transakcyjnych.
Orzeczenie dotyczy specyficznych kwestii proceduralnych i materialnoprawnych związanych z karami umownymi i odsetkami w transakcjach handlowych. Wykładnia umowy jest zawsze zależna od konkretnych okoliczności faktycznych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd może z urzędu miarkować karę umowną, jeśli strona nie zgłosiła takiego żądania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, miarkowanie kary umownej wymaga wyraźnego żądania strony (dłużnika).
Uzasadnienie
Miarkowanie kary umownej jest prawem podmiotowym dłużnika, które musi być zgłoszone w sposób niebudzący wątpliwości, aby sąd mógł ingerować w treść stosunku prawnego. Samo kwestionowanie zasady odpowiedzialności lub wysokości kary nie jest równoznaczne z żądaniem jej miarkowania.
Czy odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych podlegają dalszemu oprocentowaniu (anatocyzmowi) na podstawie art. 482 § 1 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych nie podlegają dalszemu oprocentowaniu na podstawie art. 482 § 1 k.c., ponieważ ich regulacja jest autonomiczna w stosunku do odsetek za opóźnienie, o których mowa w tym przepisie.
Uzasadnienie
Przepisy dotyczące odsetek w transakcjach handlowych (u.t.h.) mają charakter szczególny i autonomiczny. Art. 482 § 1 k.c. odnosi się do odsetek za opóźnienie w rozumieniu Kodeksu cywilnego, a nie do podwyższonych odsetek w transakcjach handlowych. Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom nie przewiduje możliwości naliczania odsetek od odsetek w transakcjach handlowych.
Jak należy interpretować umowę o roboty budowlane w zakresie odpowiedzialności za odwodnienie wykopu, gdy umowa nie zawiera wyraźnych postanowień w tym zakresie?
Odpowiedź sądu
Należy stosować kombinowaną metodę wykładni, uwzględniając zgodny zamiar stron i cel umowy, a w braku konsensusu – wzorzec obiektywny, biorąc pod uwagę kontekst sytuacyjny i zachowania stron.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że wykładnia umowy powinna opierać się na zgodnym zamiarze stron i celu umowy (element subiektywny), a w razie wątpliwości – na wzorcu obiektywnym, uwzględniając zachowania stron przed i po zawarciu umowy. W tej sprawie, sądy meriti ustaliły, że umowa nie obciążała wykonawcy obowiązkiem odwodnienia, co było zgodne z zasadami wykładni.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| "W." spółka z ograniczoną odpowiedzialnością | spółka | pozwany |
| "A." spółka z ograniczoną odpowiedzialnością | spółka | powód |
Przepisy (14)
Główne
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje, przy czym w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Stosowanie kombinowanej metody wykładni.
k.c. art. 484 § § 2
Kodeks cywilny
Miarkowanie kary umownej. Dopuszczalne, gdy zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane lub kara jest rażąco wygórowana. Wymaga żądania strony.
k.c. art. 481 § § 1
Kodeks cywilny
Odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego.
k.c. art. 482 § § 1
Kodeks cywilny
Zakaz anatocyzmu – od zaległych odsetek można żądać odsetek dopiero od chwili wytoczenia o nie powództwa.
u.t.h. art. 7 § ust. 1
Ustawa o terminach zapłaty w transakcjach handlowych
Dotyczy odsetek za opóźnienie w transakcjach handlowych. Sąd Najwyższy stwierdził, że nie można od nich naliczać dalszych odsetek na podstawie art. 482 k.c.
Pomocnicze
k.c. art. 362
Kodeks cywilny
Zmniejszenie odszkodowania z powodu przyczynienia się poszkodowanego do powstania lub zwiększenia szkody. Sąd Najwyższy wskazał, że nie ma zastosowania do kary umownej.
k.c. art. 361 § § 1
Kodeks cywilny
Obowiązek naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania tylko w granicach adekwatnego związku przyczynowego.
k.p.c. art. 398 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawy skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 398 § 15
Kodeks postępowania cywilnego
Orzeczenie Sądu Najwyższego w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji do postępowania apelacyjnego.
k.p.c. art. 321 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie sądu żądaniem pozwu.
k.p.c. art. 278 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dowód z opinii biegłego.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Ocena dowodów przez sąd.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Apelacyjny miarkował karę umowną z urzędu, bez żądania strony. • Sąd Apelacyjny zasądził odsetki od odsetek transakcyjnych, co jest sprzeczne z przepisami Kodeksu cywilnego i ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych.
Odrzucone argumenty
Zarzuty dotyczące wykładni umowy i odpowiedzialności za odwodnienie wykopu. • Zarzuty dotyczące oceny dowodów przez Sąd Apelacyjny (np. faktur).
Godne uwagi sformułowania
"w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu" • "miarkowanie kary umownej wymaga wyraźnego żądania strony" • "odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych nie podlegają dalszemu oprocentowaniu (anatocyzmowi) na podstawie art. 482 § 1 k.c." • "nie sposób stwierdzić, czy Sąd drugiej instancji zastosował instytucję z art. 362 k.c., czy z art. 484 § 2 k.c."
Skład orzekający
Tomasz Szanciło
przewodniczący, sprawozdawca
Dariusz Pawłyszcze
członek
Piotr Telusiewicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wykładnia umowy o roboty budowlane, zasady miarkowania kar umownych, zakaz anatocyzmu w odniesieniu do odsetek transakcyjnych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych kwestii proceduralnych i materialnoprawnych związanych z karami umownymi i odsetkami w transakcjach handlowych. Wykładnia umowy jest zawsze zależna od konkretnych okoliczności faktycznych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnych kwestii praktycznych w obrocie gospodarczym: odpowiedzialności za błędy w umowach budowlanych oraz zasad naliczania odsetek, co jest częstym problemem w sporach między przedsiębiorcami.
“Sąd Najwyższy: Kara umowna z urzędu? Odsetki od odsetek transakcyjnych? Sprawdź, co musisz wiedzieć!”
Dane finansowe
WPS: 1 385 147,97 PLN
zasądzona kwota: 633 863,59 PLN
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.