II CSKP 905/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła żądania zapłaty kwoty 4 620 000 zł z gwarancji ubezpieczeniowej udzielonej przez pozwanego na rzecz powodów, zabezpieczającej zwrot zaliczki wypłaconej przez powodów podmiotowi trzeciemu (P.). Sądy obu instancji oddaliły powództwo, uznając, że powodowie nadużyli prawa (art. 5 k.c.), ponieważ roszczenie o zwrot zaliczki, które gwarancja miała zabezpieczać, wygasło w związku z porozumieniem z 1 sierpnia 2017 r. i wystawieniem Przejściowego Świadectwa Płatności. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok, podkreślając, że gwarancja samoistna ma na celu umożliwienie beneficjentowi uzyskania środków pieniężnych "na pierwsze żądanie", niezależnie od stanu stosunku podstawowego, zwłaszcza gdy istnieje spór co do jego istnienia lub rozliczeń. Sąd Najwyższy wskazał, że samo wygaśnięcie roszczenia ze stosunku podstawowego nie przesądza o nadużyciu prawa, jeśli istnieje spór między stronami co do rozliczeń. Proces o zapłatę z gwarancji nie powinien przeradzać się w badanie stosunku podstawowego, a ocena nadużycia prawa powinna być wyjątkowa i ograniczona do sytuacji ewidentnie sprzecznych z celem gwarancji. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na wadliwe ustalenie społeczno-gospodarczego przeznaczenia gwarancji przez sądy niższych instancji oraz na ograniczenie powodom możliwości dowodzenia, że nie doszło do rozliczenia zaliczki.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 5 k.c. w kontekście gwarancji ubezpieczeniowych i samoistnych, rozróżnienie między celem gwarancji a celem stosunku podstawowego, ciężar dowodu w sprawach o nadużycie prawa.
Dotyczy specyfiki gwarancji samoistnych i ich relacji ze stosunkiem podstawowym; ocena nadużycia prawa jest zawsze indywidualna.
Zagadnienia prawne (3)
Czy żądanie wypłaty kwoty z gwarancji ubezpieczeniowej, mimo wygaśnięcia roszczenia ze stosunku podstawowego, stanowi nadużycie prawa (art. 5 k.c.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, samo wygaśnięcie roszczenia ze stosunku podstawowego nie przesądza o nadużyciu prawa, jeśli istnieje spór co do rozliczeń między stronami stosunku podstawowego. Proces o zapłatę z gwarancji nie powinien przeradzać się w badanie stosunku podstawowego, a ocena nadużycia prawa powinna być wyjątkowa.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że celem gwarancji samoistnej jest umożliwienie beneficjentowi uzyskania środków pieniężnych "na pierwsze żądanie", niezależnie od stanu stosunku podstawowego, zwłaszcza gdy istnieje spór. Proces o zapłatę z gwarancji nie powinien być forum do badania stosunku podstawowego. Nadużycie prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach ewidentnie sprzecznych z celem gwarancji, np. w celu uzyskania nienależnych korzyści lub w wyniku zmowy.
Jaki jest społeczno-gospodarczy cel gwarancji samoistnej i jak należy go stosować przy ocenie nadużycia prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Społeczno-gospodarczy cel gwarancji samoistnej polega na umożliwieniu beneficjentowi uzyskania środków pieniężnych bez konieczności prowadzenia procesu o zapłatę opartego na faktach dotyczących stosunku podstawowego, a nie tylko na zaspokojeniu się w zakresie tożsamym z roszczeniem ze stosunku podstawowego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy skorygował rozumienie celu gwarancji przez sądy niższych instancji. Zamiast jedynie zabezpieczenia roszczenia, kluczowe jest umożliwienie szybkiego uzyskania środków, co odciąża beneficjenta od konieczności prowadzenia sporu o stosunek podstawowy. Ocena nadużycia prawa powinna uwzględniać tę funkcję, a nie tylko wygaśnięcie roszczenia ze stosunku podstawowego.
Czy sąd drugiej instancji prawidłowo ograniczył powodom możliwość dowodzenia, że nie doszło do rozliczenia zaliczki i że Przejściowe Świadectwo Płatności dotyczyło relacji z inwestorem?
Odpowiedź sądu
Nie, ograniczenie to było nieusprawiedliwione, zwłaszcza że ciężar udowodnienia nadużycia prawa spoczywa na pozwanym, a powodowie dowiedzieli się o przesłankach oddalenia powództwa dopiero z uzasadnienia sądu pierwszej instancji.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że powodowie powinni mieć możliwość przedstawienia dowodów na okoliczność nierozliczenia zaliczki i znaczenia świadectwa płatności, szczególnie że nie obciążał ich ciężar udowodnienia braku nadużycia prawa. Wnioski dowodowe zgłoszone w apelacji były uzasadnione w kontekście ujawnionych argumentów sądu pierwszej instancji.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| W. S.p.A. w M. | spółka | powód |
| S. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. | spółka | powód |
| T. S.p.A. w R. | spółka | powód |
| Towarzystwo Ubezpieczeń spółce akcyjnej w S. | spółka | pozwany |
| P. sp. z o.o. w W. | spółka | podmiot trzeci (zleceniodawca gwarancji) |
| Skarb Państwa – Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad | organ_państwowy | inwestor |
Przepisy (9)
Główne
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Nadużycie prawa podmiotowego, które może stanowić podstawę odmowy udzielenia ochrony prawnej.
k.p.c. art. 398¹⁵ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa uchylenia zaskarżonego orzeczenia przez Sąd Najwyższy.
Pomocnicze
k.c. art. 353¹
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów, w tym społeczno-gospodarcze przeznaczenie prawa.
k.c. art. 491 § § 1
Kodeks cywilny
Odstąpienie od umowy wzajemnej w przypadku zwłoki.
k.c. art. 506
Kodeks cywilny
Odnowienie zobowiązania.
k.c. art. 65 § § 1 i § 2
Kodeks cywilny
Wykładnia umowy.
k.p.c. art. 381
Kodeks postępowania cywilnego
Prekluzja dowodowa w postępowaniu apelacyjnym.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres rozpoznania sprawy przez sąd apelacyjny.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymagania dotyczące uzasadnienia orzeczenia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Samo wygaśnięcie roszczenia ze stosunku podstawowego nie przesądza o nadużyciu prawa przy korzystaniu z gwarancji samoistnej, gdy istnieje spór co do rozliczeń. • Proces o zapłatę z gwarancji nie powinien przeradzać się w badanie stosunku podstawowego. • Sądy niższych instancji błędnie zinterpretowały społeczno-gospodarczy cel gwarancji. • Powodom nie można było skutecznie zarzucić nadużycia prawa bez wykazania przez pozwanego tej okoliczności. • Ograniczenie powodom możliwości dowodzenia było nieusprawiedliwione.
Odrzucone argumenty
Żądanie zapłaty z gwarancji stanowiło nadużycie prawa (art. 5 k.c.) z uwagi na wygaśnięcie roszczenia ze stosunku podstawowego. • Przejściowe Świadectwo Płatności z 15 listopada 2017 r. potwierdzało rozliczenie zaliczki. • Porozumienie z 1 sierpnia 2017 r. stanowiło kompensatę umowną, która wywarła skutek. • Wskazanie jednej podstawy żądania wypłaty gwarancji w wezwaniu jest wiążące i wyłącza możliwość powołania innych podstaw w postępowaniu sądowym.
Godne uwagi sformułowania
żądanie zapłaty stanowiło nadużycie prawa (art. 5 k.c.), gdyż było niezgodne z celem zabezpieczenia. • nie jest nim bowiem samo tylko umożliwienie beneficjentowi zaspokojenia się w zakresie tożsamym z roszczeniem ze stosunku podstawowego, lecz takie ukształtowanie sytuacji stron, w której – w razie sporu co do istnienia wspomnianego roszczenia – wierzyciel może uzyskać środki bez konieczności prowadzenia procesu o zapłatę. • W takiej sytuacji właściwym forum do prowadzenia sporu dotyczącego stosunku podstawowego nie jest bowiem proces o wypłatę gwarancji, lecz sprawa tocząca się między zleceniodawcą a beneficjentem gwarancji.
Skład orzekający
Beata Janiszewska
przewodniczący, sprawozdawca
Maciej Kowalski
członek
Marcin Łochowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 5 k.c. w kontekście gwarancji ubezpieczeniowych i samoistnych, rozróżnienie między celem gwarancji a celem stosunku podstawowego, ciężar dowodu w sprawach o nadużycie prawa."
Ograniczenia: Dotyczy specyfiki gwarancji samoistnych i ich relacji ze stosunkiem podstawowym; ocena nadużycia prawa jest zawsze indywidualna.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy złożonej interpretacji kluczowego przepisu o nadużyciu prawa w kontekście gwarancji ubezpieczeniowych, co jest istotne dla profesjonalistów. Pokazuje, jak ważne jest rozróżnienie między celem gwarancji a celem umowy bazowej.
“Czy żądanie zapłaty z gwarancji zawsze jest legalne? Sąd Najwyższy wyjaśnia granice nadużycia prawa.”
Dane finansowe
WPS: 4 620 000 PLN
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.