II CSKP 817/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowódka A. T. domagała się od pozwanej C. sp. z o.o. zapłaty kwoty 71 757,13 zł netto, stanowiącej różnicę między należnym a faktycznie wypłaconym wynagrodzeniem prowizyjnym. Umowa z 1 kwietnia 2015 r. przewidywała prowizję w wysokości 18-20% i wymagała formy pisemnej pod rygorem nieważności dla wszelkich zmian. Pozwana zaproponowała obniżenie prowizji do 15%, co powódka przyjęła do wiadomości i przez około rok wystawiała faktury z niższą stawką. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu zmienił wyrok Sądu Okręgowego i oddalił powództwo w całości, uznając, że mimo braku skutecznej zmiany umowy w formie pisemnej, żądanie zapłaty stanowiło nadużycie prawa podmiotowego (art. 5 k.c.) ze względu na zachowanie powódki, która tolerowała niższą prowizję i sama wystawiała faktury z tą stawką, co było sprzeczne z zasadami lojalności i dobrych obyczajów. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej oddalił skargę kasacyjną powódki. Z jednej strony, Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Apelacyjny błędnie ocenił możliwość dorozumianej zmiany umowy w zakresie formy, gdyż postanowienie o formie pisemnej dla zmian umowy było integralną częścią umowy i jego zmiana również wymagała formy pisemnej. Z drugiej strony, Sąd Najwyższy podzielił stanowisko Sądu Apelacyjnego co do zastosowania art. 5 k.c., uznając, że żądanie zapłaty przez powódkę, mimo jej wcześniejszej akceptacji niższej prowizji i wystawiania faktur z tą stawką, stanowiło nadużycie prawa podmiotowego, zwłaszcza w kontekście bliskich relacji między stronami. Sąd Najwyższy podkreślił, że stosowanie art. 5 k.c. następuje z urzędu, a ocena zachowania powódki jako nielojalnego i sprzecznego z dobrymi obyczajami była uzasadniona.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 5 k.c. w kontekście zmian umów wymagających formy pisemnej, zasada lojalności kontraktowej, stosowanie zasady 'venire contra factum proprium'.
Specyfika stanu faktycznego, w tym bliskie relacje między stronami, mogą ograniczać bezpośrednie stosowanie w innych sprawach.
Zagadnienia prawne (4)
Czy zachowanie stron, polegające na akceptacji niższej stawki prowizji i wystawianiu faktur z tą stawką, mimo zastrzeżenia formy pisemnej dla zmian umowy, może być uznane za skuteczną zmianę umowy lub uchylenie wymogu formy pisemnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Apelacyjny uznał, że samo nieprzestrzeganie uzgodnionej formy pisemnej nie oznacza dorozumianego uchylenia tego wymogu, a tym samym nie doszło do skutecznej zmiany umowy. Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Apelacyjny błędnie ocenił możliwość dorozumianej zmiany formy, gdyż zmiana postanowienia o formie również wymaga formy pisemnej.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że brak skutecznej zmiany umowy w formie pisemnej. Sąd Najwyższy wskazał, że zmiana postanowienia o formie pisemnej dla zmian umowy również wymaga formy pisemnej, co wykluczało dorozumianą zmianę.
Czy żądanie zapłaty wynagrodzenia w pierwotnie uzgodnionej wysokości, mimo długotrwałej akceptacji niższej stawki prowizji przez powódkę, stanowi nadużycie prawa podmiotowego w rozumieniu art. 5 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, Sąd Apelacyjny i Sąd Najwyższy uznały, że żądanie zapłaty stanowiło nadużycie prawa podmiotowego.
Uzasadnienie
Powódka przez długi czas akceptowała niższą prowizję, wystawiała faktury z tą stawką i nie sygnalizowała sprzeciwu, co było sprzeczne z zasadami lojalności i dobrych obyczajów, zwłaszcza w kontekście bliskich relacji z prezesem pozwanej spółki. Jej późniejsze żądanie zapłaty było nielojalne.
Czy stosowanie art. 5 k.c. jest dopuszczalne, gdy prawo podmiotowe wynika z nieważnej czynności prawnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, stosowanie art. 5 k.c. jest niedopuszczalne w przypadku praw wynikających z nieważnej czynności prawnej. Jednakże w tej sprawie prawo powódki do żądania zapłaty wynikało z ważnej umowy, a nie z nieważnej zmiany umowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że prawo powódki do żądania uzupełnienia wynagrodzenia wynikało z faktu, że nie doszło do ważnej zmiany umowy, a nie z nieważnej czynności prawnej. Dlatego zastosowanie art. 5 k.c. było dopuszczalne.
Czy zarzut naruszenia art. 327¹ § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez sposób sporządzenia uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego jest zasadny?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarzut ten jest niezasadny, ponieważ art. 327¹ § 1 k.p.c. nie ma zastosowania w postępowaniu apelacyjnym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że art. 327¹ § 1 k.p.c. dotyczy uzasadnienia sądu pierwszej instancji, a w postępowaniu apelacyjnym stosuje się art. 387 § 2¹ k.p.c. Ponadto, Sąd Najwyższy stwierdził, że uzasadnienie Sądu Apelacyjnego nie zawierało braków uniemożliwiających kontrolę kasacyjną.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. T. | osoba_fizyczna | powódka |
| C. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. | spółka | pozwana |
Przepisy (10)
Główne
k.c. art. 77 § § 1
Kodeks cywilny
Wszelkie zmiany i uzupełnienia umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności. Zmiana postanowienia o formie pisemnej dla zmian umowy również wymaga formy pisemnej.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego lub z przeznaczeniem tego prawa.
Pomocnicze
k.c. art. 76
Kodeks cywilny
Zastrzeżenie formy pisemnej do dokonania czynności prawnej pociąga za sobą skutki, że do jej zmiany, rozwiązania lub wypowiedzenia potrzebne jest zachowanie formy pisemnej pod rygorem nieważności.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Ciężar dowodu w przypadku roszczeń opiera się na zasadzie, że dowód faktu obciąża stronę, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają, z uwzględnieniem okoliczności, w których złożone zostało, zasad współżycia społecznego oraz celów umowy. W umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu.
k.p.c. art. 327 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis ten nie ma zastosowania w postępowaniu apelacyjnym.
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis ten odsyła do stosowania przepisów o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jednakże z pewnymi modyfikacjami.
k.p.c. art. 398 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 13
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej wyższą kwotę należną od niej tytułem zwrotu kosztów procesu, na rzecz drugiej strony, lub nie obciążyć strony przegrywającej kosztami w całości lub w części.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Żądanie zapłaty przez powódkę stanowiło nadużycie prawa podmiotowego w rozumieniu art. 5 k.c. z uwagi na jej wcześniejsze zachowanie polegające na akceptacji niższej prowizji i wystawianiu faktur z tą stawką.
Odrzucone argumenty
Sąd Apelacyjny naruszył art. 77 § 1 w zw. z art. 76 k.c., art. 5 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 76 k.c., art. 5 w zw. z art. 6 k.c., art. 5 k.c., a także art. 60 w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c. • Sąd Apelacyjny naruszył art. 327¹ § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez sposób sporządzenia uzasadnienia.
Godne uwagi sformułowania
venire contra factum proprium nemini licet • nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego lub z przeznaczeniem tego prawa • nie można domniemywać dorozumianej rezygnacji z wymagania formy szczególnej • stosowanie instytucji nadużycia prawa jest niedopuszczalne w przypadku praw podmiotowych wynikających z nieważności czynności prawnej • zasada czystych rąk
Skład orzekający
Beata Janiszewska
przewodniczący, sprawozdawca
Maciej Kowalski
członek
Marcin Łochowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 5 k.c. w kontekście zmian umów wymagających formy pisemnej, zasada lojalności kontraktowej, stosowanie zasady 'venire contra factum proprium'."
Ograniczenia: Specyfika stanu faktycznego, w tym bliskie relacje między stronami, mogą ograniczać bezpośrednie stosowanie w innych sprawach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak nawet formalnie nieskuteczna zmiana umowy może prowadzić do oddalenia powództwa z powodu nadużycia prawa, co jest ważną lekcją dla przedsiębiorców i prawników.
“Nawet jeśli umowa nie została zmieniona, możesz przegrać sprawę o pieniądze. Kluczowe jest nadużycie prawa.”
Dane finansowe
WPS: 71 757,13 PLN
Sektor
usługi
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.