Orzeczenie · 2025-01-15

II CSKP 781/23

Sąd

Sąd Najwyższy

Miejsce

Warszawa

Data

2025-01-15

SNCywilneodpowiedzialność deliktowaWysokanajwyższy

zadośćuczynieniewypadek komunikacyjnyubezpieczenie OCprzyczynienie się do szkodyart. 445 k.c.art. 362 k.c.Sąd Najwyższyskarga kasacyjna

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sprawa dotyczyła roszczenia o zadośćuczynienie za krzywdę wynikłą z wypadku komunikacyjnego. Powód domagał się od ubezpieczyciela kwoty 80 500 zł. Sąd Okręgowy zasądził 69 592 zł, a Sąd Apelacyjny obniżył tę kwotę do 30 000 zł, uznając, że choć powód nie przyczynił się do powstania szkody w rozumieniu art. 362 k.c. (nie ustąpił pierwszeństwa), to fakt prowadzenia motoroweru mimo orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych powinien wpłynąć na wysokość zadośćuczynienia jako czynnik obniżający jego „odpowiedniość”. Sąd Najwyższy uznał skargę kasacyjną powoda za zasadną. Wskazał, że Sąd Apelacyjny błędnie zinterpretował art. 445 § 1 k.c., traktując naruszenie zakazu prowadzenia pojazdów jako kryterium obniżające wysokość zadośćuczynienia. Sąd Najwyższy podkreślił, że jeśli zachowanie poszkodowanego pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym ze szkodą, powinno być oceniane w kontekście przyczynienia się do powstania szkody na podstawie art. 362 k.c., a nie jako czynnik wpływający na „odpowiedniość” sumy zadośćuczynienia. W konsekwencji, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Ustalanie wysokości zadośćuczynienia za krzywdę, rozróżnienie między przyczynieniem się do powstania szkody (art. 362 k.c.) a kryteriami oceny „odpowiedniej sumy” zadośćuczynienia (art. 445 § 1 k.c.), zwłaszcza w kontekście naruszenia przepisów przez poszkodowanego.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której naruszenie zakazu prowadzenia pojazdów przez poszkodowanego było oceniane przez sąd niższej instancji jako czynnik obniżający zadośćuczynienie. Kluczowe jest ustalenie adekwatnego związku przyczynowego między naruszeniem a szkodą.

Zagadnienia prawne (2)

Czy fakt prowadzenia pojazdu mechanicznego mimo orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych może stanowić podstawę do obniżenia wysokości przyznanego zadośćuczynienia za krzywdę na podstawie art. 445 § 1 k.c., czy też powinien być oceniany w kontekście przyczynienia się do powstania szkody na podstawie art. 362 k.c.?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Fakt prowadzenia pojazdu mechanicznego mimo orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych nie może stanowić samodzielnego kryterium obniżającego wysokość przyznanego zadośćuczynienia za krzywdę na podstawie art. 445 § 1 k.c. Jeśli istnieje adekwatny związek przyczynowy między tym zachowaniem a szkodą, powinno być ono oceniane w kontekście przyczynienia się do powstania szkody na podstawie art. 362 k.c.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zadośćuczynienie ma na celu kompensację krzywdy (cierpień fizycznych i psychicznych). Obniżenie jego wysokości na podstawie art. 362 k.c. następuje, gdy poszkodowany przyczynił się do powstania szkody. Błędne jest traktowanie naruszenia zakazu prowadzenia pojazdów jako czynnika wpływającego na „odpowiedniość” sumy zadośćuczynienia, zamiast oceny tego jako potencjalnego przyczynienia się do szkody.

Jakie kryteria należy uwzględniać przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia za krzywdę na podstawie art. 445 § 1 k.c.?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia należy uwzględniać całokształt okoliczności sprawy, w szczególności rozmiar doznanej krzywdy, rodzaj, charakter, intensywność i czas trwania cierpień fizycznych i psychicznych, stopień trwałego kalectwa, rokowania na przyszłość, utratę szans na normalne życie, poczucie bezradności i nieprzydatności społecznej oraz inne podobne czynniki. Ocena ta ma charakter indywidualny i nie może być dowolna.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy podkreślił, że choć przepisy nie precyzują kryteriów, orzecznictwo wypracowało zasady uwzględniania indywidualnej sytuacji poszkodowanego, rozmiaru cierpień, wieku, rokowań, utraty szans na normalne życie. Kryteria te są pomocne, ale nie stanowią szablonu, a każdy przypadek wymaga zindywidualizowanego podejścia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania

Strona wygrywająca

M. M.

Strony

Nazwa	Typ	Rola
M. M.	osoba_fizyczna	powód
T. w W.	instytucja	pozwany

Przepisy (4)

Główne

k.c. art. 445 § § 1

Kodeks cywilny

Sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Pojęcie „sumy odpowiedniej” jest niedookreślone i wymaga indywidualizacji sytuacji pokrzywdzonego z uwzględnieniem całokształtu okoliczności sprawy.

Pomocnicze

k.c. art. 362

Kodeks cywilny

Jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a w szczególności do stopnia winy obu stron.

k.k. art. 178a § § 1

Kodeks karny

k.k. art. 244

Kodeks karny

Argumenty

Skuteczne argumenty

Błędna wykładnia art. 445 § 1 k.c. przez Sąd Apelacyjny poprzez uwzględnienie faktu prowadzenia pojazdu mimo zakazu jako czynnika obniżającego wysokość zadośćuczynienia, zamiast oceny tego jako przyczynienia się do szkody na podstawie art. 362 k.c.

Godne uwagi sformułowania

Pojęcie „sumy odpowiedniej” użyte w art. 445 § 1 k.c. jest niedookreślone, zatem uwzględniając całokształt okoliczności przypadku, Sąd Apelacyjny przyjął, że adekwatną kwotą za krzywdę powoda, uwzględniającą doznane przez niego obrażenia i uszczerbek na zdrowiu, jest 30 000 zł. • Sąd drugiej instancji mimo odrzucenia możliwości przyczynienia się powoda do powstania szkody, oceniając jego zachowanie – poruszanie się po drodze publicznej pojazdem mechanicznym bez wymaganych uprawnień – dostrzega jednak kauzalne powiązania pomiędzy zachowaniem poszkodowanego a szkodą, błędnie kwalifikując ten fakt jako kryterium „odpowiedniości” przyznanej sumy tytułem zadośćuczynienia za krzywdę na podstawie art. 445 § 1 k.c. • Zadośćuczynienie pieniężne jako przybliżony ekwiwalent poniesionego uszczerbku powinno wynagrodzić doznane cierpienia fizyczne i psychiczne, jak też ułatwić przezwyciężenie ujemnych przeżyć, aby w ten sposób przynajmniej częściowo przywrócić równowagę zachwianą na skutek popełnionego czynu niedozwolonego.

Skład orzekający

Mariusz Łodko

przewodniczący-sprawozdawca

Jacek Grela

członek

Agnieszka Jurkowska-Chocyk

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie wysokości zadośćuczynienia za krzywdę, rozróżnienie między przyczynieniem się do powstania szkody (art. 362 k.c.) a kryteriami oceny „odpowiedniej sumy” zadośćuczynienia (art. 445 § 1 k.c.), zwłaszcza w kontekście naruszenia przepisów przez poszkodowanego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której naruszenie zakazu prowadzenia pojazdów przez poszkodowanego było oceniane przez sąd niższej instancji jako czynnik obniżający zadośćuczynienie. Kluczowe jest ustalenie adekwatnego związku przyczynowego między naruszeniem a szkodą.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje subtelne rozróżnienie między dwoma przepisami Kodeksu cywilnego (art. 362 i 445) w kontekście oceny zachowania poszkodowanego i jego wpływu na wysokość odszkodowania, co jest istotne dla praktyków prawa.

“Czy prowadzenie pojazdu mimo zakazu zawsze obniża zadośćuczynienie? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe rozróżnienie.”

Dane finansowe

WPS: 80 500 PLN

zadośćuczynienie: 9592 PLN

zwrot kosztów dojazdu: 275,43 PLN

zwrot kosztów opieki: 1092 PLN

Sektor

ubezpieczenia

Asystent AI dla prawników