II CSKP 7/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa Z. Sp. z o.o. przeciwko Skarbowi Państwa - Szefowi Wojskowego Zarządu Infrastruktury w P. o zapłatę, opartego na zajęciu wierzytelności przysługującej generalnemu wykonawcy, A. S.A., wobec pozwanego. Spółka Z. domagała się zasądzenia kwoty 884 820 zł wraz z odsetkami. Sądy niższych instancji oddaliły powództwo, a Sąd Apelacyjny zmienił wyrok jedynie w zakresie kosztów. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną powoda. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było ustalenie, czy wierzytelność generalnego wykonawcy wobec inwestora stała się wymagalna. Umowa o roboty budowlane między WZI a konsorcjum (liderem A. S.A.) zawierała warunki dotyczące zapłaty wynagrodzenia, w tym konieczność przedstawienia prawidłowo wystawionej faktury własnej oraz dowodów zapłaty wynagrodzenia podwykonawcom. Sąd Najwyższy uznał, że uzależnienie zapłaty wynagrodzenia od przedstawienia dowodów zapłaty podwykonawcom jest dopuszczalne i nie jest sprzeczne z naturą umowy o roboty budowlane, zwłaszcza w kontekście przepisów Prawa zamówień publicznych. Ponieważ generalny wykonawca nie przedstawił dowodów zapłaty podwykonawcom, jego wierzytelność nie stała się wymagalna, a tym samym powód, działając na podstawie zajęcia, nie mógł skutecznie dochodzić jej od pozwanego. Sąd Najwyższy uznał również, że zarzut dotyczący naruszenia przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w zakresie oceny intencji przy przedstawieniu faktury był uzasadniony, jednak nie miał wpływu na ostateczne rozstrzygnięcie z uwagi na niespełnienie innych przesłanek wymagalności.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja warunków wymagalności roszczenia o wynagrodzenie w umowach o roboty budowlane, w szczególności w kontekście zapłaty podwykonawcom i roli faktur.
Dotyczy specyficznych postanowień umownych i sytuacji związanych z postępowaniem egzekucyjnym oraz zajęciem wierzytelności.
Zagadnienia prawne (3)
Czy strony umowy o roboty budowlane mogą uzależnić wymagalność roszczenia wykonawcy o zapłatę wynagrodzenia od dodatkowych wymogów umownych, takich jak przedstawienie dowodów zapłaty podwykonawcom?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, dopuszczalne jest uzależnienie wymagalności roszczenia o zapłatę wynagrodzenia od spełnienia przez wykonawcę dodatkowych świadczeń ubocznych lub dokonania określonych aktów staranności, w tym przedstawienia dowodów zapłaty podwykonawcom, o ile nie narusza to natury stosunku prawnego umowy o roboty budowlane.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że uzależnienie zapłaty wynagrodzenia generalnemu wykonawcy od przedstawienia dowodów zapłaty podwykonawcom nie jest sprzeczne z naturą umowy o roboty budowlane, a wręcz zostało zaakceptowane przez ustawodawcę w przepisach Prawa zamówień publicznych. Taka klauzula nie jest warunkiem w rozumieniu art. 89 k.c., lecz przesłanką wymagalności roszczenia.
Czy faktura przekreślona lub z zakreśloną częścią może być uznana za "prawidłowo wystawioną" w rozumieniu umowy o roboty budowlane?
Odpowiedź sądu
Kwestia ta nie została jednoznacznie rozstrzygnięta, ale Sąd Najwyższy wskazał, że "anulowanie" faktury jest dopuszczalne w praktyce gospodarczej, jednak powinna ona dotyczyć dokumentów nie wprowadzonych do obrotu prawnego lub dokumentujących czynność niedokonaną. Brak było ustaleń sądów niższych instancji w tym zakresie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy zauważył, że faktura przedstawiona pozwanemu była przekreślona, co mogło oznaczać jej anulowanie. Jednakże, nawet gdyby uznać ją za nieprawidłowo wystawioną, nie miało to istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia, ponieważ druga przesłanka wymagalności (zapłata podwykonawcom) nie została spełniona.
Czy wierzyciel egzekwujący (powód) może wykonać wszelkie prawa dłużnika (generalnego wykonawcy) wobec trzeciodłużnika (inwestora), w tym dokonać czynności warunkującej wymagalność wierzytelności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wierzyciel egzekwujący na podstawie art. 887 § 1 k.p.c. może wykonywać wszelkie prawa dłużnika, w tym dokonywać czynności faktycznych warunkujących wymagalność, takich jak wezwanie do zapłaty czy przedstawienie dokumentu (np. faktury).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że zarzut naruszenia art. 887 § 1 k.p.c. w zw. z art. 902 k.p.c. był uzasadniony w zakresie, w jakim Sąd Apelacyjny kwestionował możliwość powoda do dokonania czynności warunkującej wymagalność z powodu braku "intencji uzyskania wynagrodzenia". Wierzyciel egzekwujący ma prawo do wykonywania praw dłużnika.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Z. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością | spółka | powód |
| Skarb Państwa - Szef Wojskowego Zarządu Infrastruktury | organ_państwowy | pozwany |
| A. S.A. | spółka | generalny wykonawca (dłużnik zajętej wierzytelności) |
| Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej | instytucja | pełnomocnik pozwanego |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 353¹
Kodeks cywilny
Granice swobody umów; postanowienia umowne sprzeczne z naturą stosunku prawnego lub zasadami współżycia społecznego są nieważne.
k.c. art. 647
Kodeks cywilny
Umowa o roboty budowlane jest umową wzajemną i odpłatną.
k.c. art. 647¹ § 1
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące odpowiedzialności inwestora za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcom.
k.p.c. art. 887 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Uprawnienia wierzyciela egzekwującego w postępowaniu egzekucyjnym (wykonywanie praw dłużnika).
k.p.c. art. 902
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres uprawnień wierzyciela egzekwującego w postępowaniu egzekucyjnym.
k.p.c. art. 398¹⁴
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 98 § 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Zasądzenie kosztów postępowania.
Pomocnicze
k.c. art. 376 § 1
Kodeks cywilny
Roszczenie regresowe inwestora wobec generalnego wykonawcy.
k.c. art. 89
Kodeks cywilny
Warunek jako zdarzenie przyszłe i niepewne; wykluczenie uzależnienia skutków czynności prawnej objętych essentialia negotii od warunku.
k.c. art. 58 § 1 i 3
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub zasadami współżycia społecznego.
k.p.c. art. 328 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymogi formalne uzasadnienia wyroku.
p.z.p. art. 143a § 1 pkt 1
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Warunek zapłaty wynagrodzenia wykonawcy w przypadku zamówień na roboty budowlane (stan prawny do 2020 r.).
p.z.p. art. 447 § 1
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Warunek zapłaty wynagrodzenia wykonawcy w przypadku zamówień na roboty budowlane (stan prawny od 2021 r.).
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niespełnienie przez generalnego wykonawcę warunku umownego dotyczącego przedstawienia dowodów zapłaty wynagrodzenia podwykonawcom skutkowało niewymagalnością roszczenia. • Uzależnienie zapłaty wynagrodzenia od przedstawienia dowodów zapłaty podwykonawcom jest dopuszczalne i zgodne z naturą stosunku prawnego.
Odrzucone argumenty
Uzależnienie wymagalności roszczenia od dodatkowych wymogów umownych narusza granice swobody umów (art. 353¹ k.c.). • Przekreślona faktura nie może być uznana za nieskuteczną, a wierzyciel egzekwujący może dokonać czynności warunkującej wymagalność. • Naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. przez wadliwe uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego.
Godne uwagi sformułowania
"Odrębną kwestią jest natomiast stan wymagalności roszczenia o zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane, rozumiany jako możliwość dochodzenia przez wierzyciela (wykonawcę) umówionego wynagrodzenia na drodze sądowej." • "W ocenie Sądu Najwyższego, w umowie o roboty budowlane nie jest dopuszczalne uzależnienie zapłaty całości należnego wykonawcy wynagrodzenia od warunku w rozumieniu art. 89 k.c., skoro zapłata wynagrodzenia należy do elementów przedmiotowo istotnych tej umowy (art. 647 k.c.)." • "Niezależnie zatem od umownego ujęcia tej okoliczności, takie postanowienie umowne, jako sprzeczne z naturą stosunku prawnego wykreowanego umową o roboty budowlane (art. 353¹ w zw. z art. 89 k.c.), jest nieważne (art. 58 § 1 i 3 k.c.)." • "Wierzycielowi, dochodzącemu od trzeciodłużnika zajętej wierzytelności, przysługuje bowiem jedynie taki zakres uprawnień, jak jego dłużnikowi." • "Jest to przy tym czynność faktyczna, a zatem podnoszony przez Sąd Apelacyjny „brak (…) intencji uzyskania wynagrodzenia” nie ma znaczenia."
Skład orzekający
Jacek Widło
przewodniczący
Tomasz Szanciło
członek
Marcin Łochowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja warunków wymagalności roszczenia o wynagrodzenie w umowach o roboty budowlane, w szczególności w kontekście zapłaty podwykonawcom i roli faktur."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznych postanowień umownych i sytuacji związanych z postępowaniem egzekucyjnym oraz zajęciem wierzytelności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego w branży budowlanej – warunków wymagalności wynagrodzenia i odpowiedzialności za podwykonawców. Wyjaśnia, jak klauzule umowne wpływają na możliwość dochodzenia zapłaty.
“Czy brak zapłaty podwykonawcy oznacza brak wynagrodzenia dla głównego wykonawcy? Wyrok SN wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 884 820 PLN
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.