II CSKP 614/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał skargę kasacyjną wniesioną przez Bank w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi, który zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi. Sąd Apelacyjny zasądził od banku na rzecz powodów I. B. i P. B. łącznie 130 604,53 zł i 53 475,68 CHF, uzależniając wykonanie świadczenia od jednoczesnej zapłaty przez powodów 300 000 zł lub zabezpieczenia roszczenia banku o zwrot tej kwoty. Sąd Apelacyjny uznał klauzule waloryzacyjne w umowie kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF za niedozwolone postanowienia umowne (art. 385¹ § 1 k.c.) i stwierdził, że umowa nie może być utrzymana w mocy po ich usunięciu, co skutkuje obowiązkiem restytucji wzajemnych świadczeń. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną banku, uznając za chybione zarzuty dotyczące m.in. możliwości łącznej oceny klauzul ryzyka walutowego i kursowego, jednoznaczności klauzuli kursowej, oceny klauzul przeliczeniowych jako abuzywnych, możliwości stosowania przepisów dyspozytywnych po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych, skutków wyeliminowania klauzul dla dalszego trwania umowy oraz możliwości przyznania odsetek za opóźnienie w sytuacji zarzutu zatrzymania. Sąd Najwyższy podkreślił, że klauzule te są ze sobą ściśle powiązane, a ich nietransparentność pozwala na kontrolę abuzywności. Stwierdził również, że po usunięciu klauzul abuzywnych umowa nie może być utrzymana w mocy, a prawo zatrzymania nie wyłącza biegu odsetek za opóźnienie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie abuzywności klauzul waloryzacyjnych w umowach kredytów indeksowanych do walut obcych, skutków ich eliminacji oraz kwestii odsetek i prawa zatrzymania.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i prawnego związanego z umowami kredytów indeksowanych do CHF zawartymi przed wejściem w życie zmian w prawie bankowym. Interpretacja prawa zatrzymania może być ograniczona do sytuacji, gdy potrącenie jest możliwe.
Zagadnienia prawne (5)
Czy klauzule ryzyka walutowego i klauzule kursowe w umowie kredytu indeksowanego do waluty obcej mogą być oceniane łącznie jako abuzywne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, klauzule te są ze sobą ściśle powiązane i mogą być oceniane łącznie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że klauzula ryzyka walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli kursowej, a klauzula spreadowa nie ma racji bytu bez mechanizmu przeliczeniowego. W konsekwencji klauzule te, składające się na mechanizm przeliczeniowy, są ze sobą ściśle powiązane.
Czy klauzula indeksacyjna określająca główne świadczenia stron podlega kontroli abuzywności, jeśli nie jest jednoznaczna?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, postanowienia określające główne świadczenia stron nie podlegają kontroli abuzywności pod warunkiem, że zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W przypadku postanowień nietransparentnych, konsument nie ma możliwości łatwej oceny rozmiarów swojego świadczenia i jego relacji do rozmiarów świadczenia drugiej strony, co pozwala na kontrolę abuzywności.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołując się na orzecznictwo TSUE i SN, stwierdził, że wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem nakazuje, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu i związek z innymi warunkami, tak by konsument mógł oszacować konsekwencje ekonomiczne. Umowa musi zawierać postanowienia pozwalające ustalić treść stosunku zobowiązaniowego przy wykorzystaniu zobiektywizowanych kryteriów.
Czy klauzule przeliczeniowe zawierające odniesienie do tabel kursowych banku mają charakter niedozwolonych postanowień umownych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, klauzule te mają charakter niedozwolonych postanowień umownych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że postanowienia umowy pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej mają charakter abuzywny, bowiem kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sprzeczność ta polega na uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz konsumenta od swobodnej decyzji banku, co jest nietransparentne i narusza równorzędność stron.
Jakie są skutki wyeliminowania abuzywnych klauzul przeliczeniowych z umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
W przypadku wyeliminowania abuzywnych klauzul przeliczeniowych, umowa kredytu nie może być utrzymana w mocy w pozostałym zakresie, a nie można przyjąć, że miejsce tych postanowień zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę całego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22), zgodnie z którą w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce abuzywnych klauzul zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej, umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
Czy bankowi przysługuje prawo zatrzymania, a jeśli tak, to czy wyłącza ono bieg odsetek za opóźnienie od zasądzonego świadczenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Prawo zatrzymania nie wyłącza biegu odsetek za opóźnienie od zasądzonego świadczenia, a w pewnych sytuacjach nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na wyrok TSUE z 14 grudnia 2023 r. (C-28/22), zgodnie z którym prawo zatrzymania nie może powodować utraty przez konsumenta prawa do uzyskania odsetek za opóźnienie. Ponadto, zgodnie z uchwałą SN z 19 czerwca 2024 r. (III CZP 31/23), prawo zatrzymania nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Bank w W. | spółka | pozwanego |
| I. B. | osoba_fizyczna | powódka |
| P. B. | osoba_fizyczna | powód |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy niedozwolonych postanowień umownych (klauzul abuzywnych).
pr.bank. art. 69 § ust. 1
Ustawa Prawo bankowe
Dotyczy umowy kredytu.
Pomocnicze
k.c. art. 385¹ § § 1 zd. 2
Kodeks cywilny
Postanowienia określające główne świadczenia stron nie podlegają kontroli abuzywności, jeśli są jednoznaczne.
k.c. art. 385¹ § § 2
Kodeks cywilny
Skutki stwierdzenia niedozwolonego charakteru postanowienia umownego.
pr.bank. art. 69 § ust. 2 pkt 2
Ustawa Prawo bankowe
Określenie waluty kredytu.
k.c. art. 65
Kodeks cywilny
Wykładnia oświadczeń woli.
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
Określenie kursu waluty obcej.
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej.
k.c. art. 496
Kodeks cywilny
Prawo zatrzymania.
k.c. art. 497
Kodeks cywilny
Prawo zatrzymania.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Termin spełnienia świadczenia.
k.c. art. 481 § § 1
Kodeks cywilny
Odsetki za opóźnienie.
u.SN art. 87 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Moc zasady prawnej uchwał SN.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Abuzywność klauzul waloryzacyjnych i kursowych w umowie kredytu indeksowanego do CHF. • Niemożność utrzymania umowy w mocy po usunięciu klauzul abuzywnych. • Prawo zatrzymania nie wyłącza biegu odsetek za opóźnienie.
Odrzucone argumenty
Możliwość oceny klauzul ryzyka walutowego i kursowego oddzielnie. • Jednoznaczność klauzuli kursowej. • Możliwość stosowania przepisów dyspozytywnych (np. średniego kursu NBP) po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych. • Możliwość utrzymania umowy w mocy po usunięciu klauzul abuzywnych. • Prawo zatrzymania wyłącza bieg odsetek za opóźnienie.
Godne uwagi sformułowania
klauzule te, składające się na przyjęty w umowach kredytowych mechanizm przeliczeniowy, są ze sobą ściśle powiązane • Postanowienia te nie zawierały opisu mechanizmu waloryzacji, na podstawie którego powodowie mogli samodzielnie oszacować konsekwencje ekonomiczne zawartej umowy. • w analizowanej umowie występują obydwa rodzaje powyższych klauzul i Sąd Apelacyjny prawidłowo dokonał ich oceny pod względem abuzywności • Postanowienia określające główne świadczenia stron nie podlegają kontroli pod kątem ich abuzywności pod warunkiem, że zostały sformułowane w sposób jednoznaczny • W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyjaśniono, że wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem nakazuje, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu • nie jest wystarczające wskazanie w umowie, że ryzyko związane z zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca oraz odebranie od niego oświadczenia o standardowej treści • klauzule przeliczeniowe zawierające odniesienie do tabel kursowych banku mają charakter niedozwolonych postanowień umownych • bezskuteczność klauzul abuzywnych skutkująca nieważnością umowy rodzi obowiązek restytucji wzajemnych świadczeń jako nienależnych • w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów • prawo zatrzymania (art. […]
Skład orzekający
Agnieszka Jurkowska-Chocyk
przewodniczący
Maciej Kowalski
sprawozdawca
Mariusz Załucki
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie abuzywności klauzul waloryzacyjnych w umowach kredytów indeksowanych do walut obcych, skutków ich eliminacji oraz kwestii odsetek i prawa zatrzymania."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i prawnego związanego z umowami kredytów indeksowanych do CHF zawartymi przed wejściem w życie zmian w prawie bankowym. Interpretacja prawa zatrzymania może być ograniczona do sytuacji, gdy potrącenie jest możliwe.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych i ich abuzywnych klauzul, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie zarówno wśród prawników, jak i konsumentów. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego potwierdza utrwaloną linię orzeczniczą, ale jednocześnie porusza złożone kwestie prawne.
“Kredyt CHF: Sąd Najwyższy potwierdza – bank przegrywa, konsument wygrywa! Klauzule abuzywne i ich konsekwencje.”
Dane finansowe
zapłata: 130 604,53 PLN
zapłata: 53 475,68 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.