II CSKP 596/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia Skarbu Państwa o zwrot kwoty 265 250,15 zł od M.K., stanowiącej zwrot bezpodstawnego wzbogacenia. Świadczenie to zostało pierwotnie zasądzone na rzecz M.K. prawomocnym wyrokiem sądu jako zadośćuczynienie za krzywdę moralną wynikającą z zamiany noworodków w szpitalu w 1953 r. Skarb Państwa wypłacił zasądzoną kwotę, jednak późniejsza skarga kasacyjna doprowadziła do uchylenia wyroku i ostatecznego oddalenia powództwa M.K. o zadośćuczynienie. W związku z tym Skarb Państwa wystąpił z pozwem o zwrot wypłaconego świadczenia, powołując się na art. 410 § 2 k.c. (bezpodstawne wzbogacenie). Sądy niższych instancji (Sąd Okręgowy i Sąd Apelacyjny) oddaliły powództwo Skarbu Państwa, opierając się na art. 411 pkt 2 k.c. Zgodnie z tym przepisem, nie można żądać zwrotu świadczenia, które czyni zadość zasadom współżycia społecznego. Sądy uznały, że mimo iż świadczenie stało się nienależne po uchyleniu wyroku, jego pierwotne spełnienie miało charakter słuszny i moralny, rekompensując M.K. ogromną krzywdę wynikającą z zamiany noworodków, która wpłynęła na całe jego życie. Podkreślono, że choć Skarb Państwa nie ponosił odpowiedzialności prawnej za delikt z 1953 r. z powodu braku odpowiednich przepisów, to istniał moralny obowiązek naprawienia tej krzywdy. Sądy uznały, że zwrot świadczenia byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, zwłaszcza biorąc pod uwagę trwałe skutki zamiany dla pozwanego. Skarb Państwa wniósł skargę kasacyjną, zarzucając m.in. błędną wykładnię art. 411 pkt 2 k.c. i art. 405 w zw. z art. 410 k.c. Argumentował, że przepis art. 411 pkt 2 k.c. nie ma zastosowania, gdy świadczenie zostało spełnione w wykonaniu obowiązku prawnego stwierdzonego prawomocnym wyrokiem, a także że nie można ignorować faktu, iż pozwany mógł liczyć się z obowiązkiem zwrotu świadczenia. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko sądów niższych instancji. Potwierdził, że art. 411 pkt 2 k.c. może mieć zastosowanie nawet do świadczeń spełnionych w wykonaniu uchylonego wyroku, a jego zastosowanie nie jest uzależnione od tego, czy wzbogacony mógł liczyć się z obowiązkiem zwrotu. Kluczowe jest, aby świadczenie czyniło zadość zasadom współżycia społecznego, co w tym przypadku było spełnione ze względu na wyjątkową krzywdę pozwanego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja i zastosowanie art. 411 pkt 2 k.c. w przypadkach nienależnego świadczenia, zwłaszcza gdy pierwotnie zostało ono zasądzone prawomocnym wyrokiem, a także w kontekście zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą z naruszenia dóbr osobistych o charakterze historycznym.
Zastosowanie art. 411 pkt 2 k.c. jest wyjątkiem i wymaga oceny konkretnych okoliczności sprawy pod kątem zasad współżycia społecznego. Każda sprawa będzie oceniana indywidualnie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy można żądać zwrotu świadczenia nienależnego, które zostało spełnione w wykonaniu prawomocnego wyroku sądowego, a następnie ten wyrok został uchylony, jeśli spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, można żądać zwrotu świadczenia nienależnego, ale nie można żądać zwrotu świadczenia, które czyni zadość zasadom współżycia społecznego, nawet jeśli zostało spełnione w wykonaniu uchylonego wyroku.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że art. 411 pkt 2 k.c. ma zastosowanie również do świadczeń spełnionych w wykonaniu uchylonego wyroku. Kluczowe jest, aby świadczenie czyniło zadość zasadom współżycia społecznego, co ocenia się przez pryzmat słuszności i sprawiedliwości, uwzględniając także stan w dacie wyrokowania. W tej sprawie, ze względu na ogromną krzywdę pozwanego wynikającą z zamiany noworodków, zwrot świadczenia byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego.
Czy dla zastosowania art. 411 pkt 2 k.c. ma znaczenie, czy wzbogacony mógł liczyć się z obowiązkiem zwrotu świadczenia lub w jaki sposób zużył uzyskane środki?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, dla zastosowania art. 411 pkt 2 k.c. nie ma znaczenia, czy wzbogacony mógł liczyć się z obowiązkiem zwrotu ani w jaki sposób zużył korzyść, w przeciwieństwie do art. 409 k.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 411 pkt 2 k.c. dotyczy sfery słuszności i moralności, a nie wyłącznie materialnego zużycia korzyści. Przepis ten nie zawiera wyjątku podobnego do art. 409 k.c., co oznacza, że ocena zgodności świadczenia z zasadami współżycia społecznego jest niezależna od wiedzy wzbogaconego o obowiązku zwrotu czy sposobu wydatkowania środków.
Czy sąd drugiej instancji naruszył art. 327¹ § 1 k.p.c. poprzez rozbieżności między ustnym a pisemnym uzasadnieniem wyroku?
Odpowiedź sądu
Nie, nie doszło do naruszenia art. 327¹ § 1 k.p.c. w stopniu uniemożliwiającym kontrolę instancyjną.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny stwierdził, że mimo pewnych rozbieżności, pisemne uzasadnienie zawierało kluczowe ustalenia faktyczne i podstawy prawne, co pozwoliło na kontrolę instancyjną.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Skarb Państwa - Wojewoda [...] | organ_państwowy | powód |
| M.K. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (9)
Główne
k.c. art. 410 § § 2
Kodeks cywilny
Określa świadczenie jako nienależne, gdy odpadła podstawa prawna jego spełnienia.
k.c. art. 411 § pkt 2
Kodeks cywilny
Wyłącza obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia, jeśli jego spełnienie czyni zadość zasadom współżycia społecznego.
k.p.c. art. 398¹⁴
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa oddalenia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Reguluje kwestię bezpodstawnego wzbogacenia.
k.c. art. 409
Kodeks cywilny
Określa sytuacje, w których obowiązek zwrotu korzyści nie wygasa.
k.p.c. art. 327¹ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy wymogów formalnych uzasadnienia orzeczenia.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy oceny dowodów przez sąd.
k.p.c. art. 365 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy mocy wiążącej prawomocnych orzeczeń.
k.p.c. art. 366
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy powagi rzeczy osądzonej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego (art. 411 pkt 2 k.c.) ze względu na wyjątkową krzywdę pozwanego wynikającą z zamiany noworodków. • Zastosowanie art. 411 pkt 2 k.c. nie jest uzależnione od tego, czy wzbogacony mógł liczyć się z obowiązkiem zwrotu świadczenia ani od sposobu zużycia korzyści.
Odrzucone argumenty
Skarb Państwa argumentował, że art. 411 pkt 2 k.c. nie ma zastosowania do świadczeń spełnionych w wykonaniu prawomocnego wyroku, który następnie został uchylony. • Skarb Państwa twierdził, że pozwany powinien liczyć się z obowiązkiem zwrotu świadczenia, co wyłącza zastosowanie art. 411 pkt 2 k.c. • Skarb Państwa kwestionował wysokość świadczenia jako odpowiadającą zasadom współżycia społecznego.
Godne uwagi sformułowania
spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego • istotą natomiast i celem wyjątku stypizowanego w art. 411 pkt 2 k.c. jest przyznanie prymatu zasadom słuszności nad prawnym obowiązkiem zwrotu nienależnego świadczenia • nie chodzi tutaj o zużycie korzyści, a więc o sferę wyłącznie materialną, ale o pewną sferę motywacyjną dotyczącą zasad słuszności • skutki zamiany noworodków, z których jednym był M.K. były i są dla pozwanego bardzo dotkliwe, wpłynęły na całe jego życie, trwają do chwili obecnej i – z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością – będą trwały w przyszłości.
Skład orzekający
Małgorzata Manowska
przewodniczący, sprawozdawca
Maciej Kowalski
członek
Marcin Łochowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja i zastosowanie art. 411 pkt 2 k.c. w przypadkach nienależnego świadczenia, zwłaszcza gdy pierwotnie zostało ono zasądzone prawomocnym wyrokiem, a także w kontekście zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą z naruszenia dóbr osobistych o charakterze historycznym."
Ograniczenia: Zastosowanie art. 411 pkt 2 k.c. jest wyjątkiem i wymaga oceny konkretnych okoliczności sprawy pod kątem zasad współżycia społecznego. Każda sprawa będzie oceniana indywidualnie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 9/10
Sprawa dotyczy dramatycznej historii zamiany noworodków i jej długofalowych skutków, co ma silny wymiar ludzki i społeczny. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kontekście zasad współżycia społecznego i moralnego obowiązku jest niezwykle ciekawe.
“Czy można żądać zwrotu pieniędzy za krzywdę, która zmieniła całe życie? Sąd Najwyższy rozstrzyga.”
Dane finansowe
WPS: 265 250,15 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.