II CSKP 583/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczeń powoda M. K. o zapłatę kwoty 339 175,50 zł od pozwanego T. S.A. w W., wynikających z umów ubezpieczenia na życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym (UFK). Powód domagał się zwrotu opłat likwidacyjnych i administracyjnych pobranych przez ubezpieczyciela. Sąd Okręgowy we Wrocławiu zasądził część dochodzonej kwoty, uznając abuzywny charakter postanowień umownych dotyczących opłat likwidacyjnych, ale oddalił powództwo w zakresie opłat administracyjnych. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił apelację powoda, podzielając ocenę prawną sądu pierwszej instancji co do braku abuzywności opłat administracyjnych. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powoda, uznał ją za zasadną w części dotyczącej naruszenia przepisów o kontroli klauzul abuzywnych (art. 385 § 2 i art. 385¹ § 1 k.c.) oraz przepisów dotyczących charakteru opłat administracyjnych (art. 805 § 1, art. 829 § 1 pkt 1 k.c. i art. 13 ust. 4 ustawy o działalności ubezpieczeniowej). Sąd Najwyższy podkreślił, że postanowienia dotyczące podziału składki na poszczególne części i ich przeznaczenie, w tym opłata administracyjna, nie stanowią świadczenia głównego w rozumieniu art. 385¹ § 1 zd. 2 k.c., co pozwala na ich kontrolę pod kątem abuzywności. Wskazał, że sposób naliczania i pobierania opłaty administracyjnej, w szczególności jej pobieranie w całości z pierwszych wpłaconych składek, mimo że umowa nie trwała przez cały zakładany okres, mógł być sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszać interes konsumenta. Podkreślono również obowiązki informacyjne ubezpieczyciela i banku jako pośrednika, wynikające z dyrektyw unijnych, które nakazują jasne i precyzyjne przedstawienie konsumentowi głównych cech produktu, w tym ryzyka związanego z opłatami. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaKontrola klauzul abuzywnych w umowach ubezpieczenia z UFK, obowiązki informacyjne ubezpieczycieli i pośredników, charakter opłat administracyjnych w umowach UFK.
Orzeczenie dotyczy specyficznego rodzaju umów (UFK) i może wymagać uwzględnienia indywidualnych okoliczności każdej sprawy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy postanowienia umowy ubezpieczenia na życie z UFK dotyczące opłat administracyjnych, które nie stanowią świadczenia głównego, podlegają kontroli pod kątem ich abuzywności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, postanowienia dotyczące podziału składki na poszczególne części i ich przeznaczenie, w tym opłata administracyjna, nie stanowią świadczenia głównego i podlegają kontroli abuzywności, chyba że zostały sformułowane w sposób niejednoznaczny.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że opłata administracyjna nie jest świadczeniem głównym umowy ubezpieczenia z UFK, co pozwala na jej kontrolę pod kątem abuzywności. Wskazał, że sposób jej naliczania i pobierania, szczególnie w kontekście rezygnacji z ubezpieczenia, może naruszać interesy konsumenta.
Czy sposób informowania konsumenta o głównych cechach umowy ubezpieczenia na życie z UFK, w tym o opłatach administracyjnych, jest zgodny z prawem UE i krajowym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli informacje są niejasne, nieprecyzyjne i nie pozwalają konsumentowi na pełne zrozumienie istoty umowy i przyjmowanego ryzyka.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił obowiązki informacyjne ubezpieczyciela i pośrednika (banku) wynikające z dyrektyw UE, nakazujące jasne i precyzyjne przedstawienie konsumentowi głównych cech produktu, w tym ryzyka związanego z opłatami. Stwierdził, że formalna akceptacja nietransparentnych wzorców umownych nie może prowadzić do skutecznego związania konsumenta, jeśli nie dysponuje on wystarczającymi informacjami.
Czy postanowienia umowy ubezpieczenia na życie z UFK dotyczące opłaty administracyjnej, naliczanej od 'składki zainwestowanej' i pobieranej z 'składki bieżącej', mogą być uznane za abuzywne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli definicja 'składki zainwestowanej' jest niejasna i może wprowadzać w błąd, a opłata administracyjna jest pobierana w sposób nieproporcjonalny do okresu trwania umowy lub obejmuje okres, w którym umowa już nie obowiązuje.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że użycie trybu dokonanego czasownika 'inwestować' w definicji 'Składki Zainwestowanej' mogło wprowadzić w błąd powoda, który mógł zakładać, że chodzi o kwoty rzeczywiście zainwestowane, a nie zadeklarowane do zainwestowania. Ponadto, pobieranie opłaty administracyjnej w całości z pierwszych wpłaconych składek, mimo rezygnacji z ubezpieczenia, może być sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszać interes konsumenta, zwłaszcza gdy opłata ta obejmuje 'opłatę za ryzyko', które w tym okresie nie występuje.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. K. | osoba_fizyczna | powód |
| T. spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (15)
Główne
k.c. art. 385 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy wykładni postanowień wzorca umowy i możliwości opierania się na powszechnym znaczeniu słów.
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy kontroli postanowień umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnionych indywidualnie pod kątem ich abuzywności.
k.c. art. 805 § § 1
Kodeks cywilny
Określa istotę umowy ubezpieczenia.
k.c. art. 829 § § 1 pkt 1
Kodeks cywilny
Dotyczy świadczenia ubezpieczyciela w przypadku rozwiązania umowy.
u.dz.ubezp. art. 13 § ust. 4
Ustawa o działalności ubezpieczeniowej
Określa minimalny zakres informacji, które powinna zawierać umowa ubezpieczenia.
Pomocnicze
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy nieważności czynności prawnej.
k.c. art. 353¹
Kodeks cywilny
Dotyczy zasady swobody umów.
k.c. art. 808
Kodeks cywilny
Dotyczy umowy ubezpieczenia na cudzy rachunek.
k.c. art. 829 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy początku odpowiedzialności ubezpieczyciela.
k.c. art. 385³
Kodeks cywilny
Dotyczy oceny postanowień umowy rażąco naruszających interes konsumenta.
u.r.
Ustawa o rachunkowości
Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 28 grudnia 2009 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji
Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych
u.dz.ubezp. art. 13 § ust. 5
Ustawa o działalności ubezpieczeniowej
u.dz.ubezp. art. 167 § ust. 1
Ustawa o działalności ubezpieczeniowej
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 385 § 2 i art. 385¹ § 1 k.c. przez błędną wykładnię pojęć użytych we wzorcu umownym. • Naruszenie art. 805 § 1, art. 829 § 1 pkt 1 k.c. i art. 13 ust. 4 ustawy o działalności ubezpieczeniowej przez błędną wykładnię charakteru opłaty administracyjnej. • Niejasność definicji 'Składki Zainwestowanej' i sposób naliczania opłaty administracyjnej, co mogło wprowadzać w błąd konsumenta. • Pobieranie opłaty administracyjnej w całości z pierwszych wpłaconych składek, mimo rezygnacji z ubezpieczenia, jako sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interes konsumenta.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia art. 58 § 1, art. 353¹ k.c., art. 805 § 1, art. 829 § 1 k.c. zmierzające do uznania umów za nieważne.
Godne uwagi sformułowania
Postanowienia określające główne świadczenia stron nie podlegają bowiem kontroli pod kątem ich abuzywności, chyba że zostały sformułowane w sposób niejednoznaczny. • Ubezpieczyciel powinien tak kształtować treść i formę oświadczeń i wzorców umownych (...) aby wykluczyć uzasadnione wątpliwości, czy przeciętny konsument przystępujący do ubezpieczenia dysponuje informacjami prawdziwymi, wystarczająco jasnymi, dokładnymi i niezbędnymi. • Użycie trybu dokonanego czasownika „inwestować" z pewnością mogło wprowadzić w błąd powoda, który miał prawo zakładać, że chodzi o kwoty rzeczywiście zainwestowane z wpłaconych już przez niego składek, a nie kwotę zadeklarowaną do zainwestowania w całym zakładanym okresie odpowiedzialności. • Potrącenie z należnej powodowi kwoty tej części opłaty administracyjnej, która dotyczy okresu, w którym umowa – ze względu na „rezygnację” powoda – już nie obowiązywała. Na pozwanym nie spoczywało w tym okresie żadne ryzyko, właściwe dla zawartej umowy, nie ponosił także żadnych kosztów związanych z wykonywaniem umów.
Skład orzekający
Marcin Łochowski
przewodniczący
Krzysztof Wesołowski
sprawozdawca
Mariusz Załucki
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Kontrola klauzul abuzywnych w umowach ubezpieczenia z UFK, obowiązki informacyjne ubezpieczycieli i pośredników, charakter opłat administracyjnych w umowach UFK."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego rodzaju umów (UFK) i może wymagać uwzględnienia indywidualnych okoliczności każdej sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnie stosowanych umów ubezpieczeniowych z funduszem kapitałowym, które budzą kontrowersje wśród konsumentów. Wyrok Sądu Najwyższego wyjaśnia kluczowe kwestie związane z prawami konsumentów i abuzywnością klauzul, co jest bardzo istotne dla szerokiego grona odbiorców.
“Sąd Najwyższy: Ubezpieczyciele wprowadzali klientów w błąd ws. opłat w umowach UFK?”
Dane finansowe
WPS: 339 175,5 PLN
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.