II CSKP 550/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej powodów B.W. i R.W. od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, który zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze. Sąd Okręgowy ustalił nieistnienie stosunku prawnego z umowy kredytu hipotecznego i zasądził zwrot spłaconych rat. Sąd Apelacyjny, powołując się na orzecznictwo TSUE, uznał postanowienia dotyczące przeliczeń walutowych za abuzywne, co skutkowało stwierdzeniem nieważności umowy. Jednakże, w przeciwieństwie do Sądu Okręgowego, Sąd Apelacyjny oddalił powództwo o zwrot rat, uznając, że nie doszło do zubożenia powodów, ponieważ nie spłacili oni jeszcze całego kapitału kredytu, stosując tzw. teorię salda. Sąd Najwyższy, opierając się na uchwale pełnego składu Izby Cywilnej III CZP 25/22, uznał teorię salda za nieprawidłową i przyjął teorię dwóch kondykcji, zgodnie z którą każda ze stron ma samodzielne roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że wyrok TSUE z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, nie stoi w sprzeczności z teorią dwóch kondykcji w przypadku dochodzenia roszczeń przez konsumenta, a wręcz potwierdza potrzebę ochrony konsumenta. W konsekwencji Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej oddalenia powództwa o zwrot rat i rozstrzygnął o kosztach postępowania apelacyjnego i kasacyjnego na korzyść powodów.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUgruntowanie stosowania teorii dwóch kondykcji w sprawach kredytów konsumenckich z abuzywnymi klauzulami, interpretacja wpływu orzecznictwa TSUE na polskie prawo.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji nieważności umowy kredytu z powodu abuzywności, a jego zastosowanie do innych typów umów lub sytuacji może wymagać analizy.
Zagadnienia prawne (3)
Jaka teoria (teoria dwóch kondykcji czy teoria salda) powinna być stosowana do rozliczenia świadczeń stron w przypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytu hipotecznego z powodu abuzywności jej postanowień?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
W przypadku nieważności umowy kredytu hipotecznego z powodu abuzywności jej postanowień, właściwa jest teoria dwóch kondykcji, zgodnie z którą każdej ze stron przysługują samodzielne i niezależne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy oparł się na uchwale pełnego składu Izby Cywilnej III CZP 25/22, która odrzuciła teorię salda na rzecz teorii dwóch kondykcji. Argumentacja opiera się na dogmatycznym traktowaniu świadczeń jako niezależnych zdarzeń prawnych wynikających z bezpodstawnego wzbogacenia, a także na potrzebie ochrony konsumenta i zapewnienia skutecznych środków zapobiegawczych wobec stosowania nieuczciwych warunków umownych.
Czy wyrok TSUE z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, odrzucający teorię dwóch kondykcji w przypadku dochodzenia roszczeń przez bank, ma wpływ na stosowanie tej teorii w sprawach, gdzie roszczenia dochodzi konsument?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Wyrok TSUE z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, interpretujący art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13, nie stoi w sprzeczności z zastosowaniem teorii dwóch kondykcji w przypadku dochodzenia roszczeń przez konsumenta, a wręcz potwierdza potrzebę ochrony konsumenta i stosowania środków zapobiegawczych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że dyrektywy UE nie stanowią bezpośredniego źródła prawa krajowego i nie mają pierwszeństwa przed normami polskiego prawa. Interpretacja TSUE ma na celu zapewnienie zgodności prawa krajowego z dyrektywą, ale nie może prowadzić do wykładni contra legem. W przypadku dochodzenia roszczeń przez konsumenta, teoria dwóch kondykcji lepiej realizuje cel ochrony konsumenta i działa prewencyjnie.
Czy w przypadku nieważności umowy kredytu, zwrot świadczenia przez konsumenta wymaga wykazania jego zubożenia, czy też wystarczy samo spełnienie nienależnego świadczenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
W przypadku nieważności umowy kredytu, konsumentowi przysługuje samodzielne roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia, a nie musi wykazywać swojego zubożenia ani wartości wzbogacenia banku.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odrzucił teorię salda, która wymaga badania wzajemnych rozliczeń i zubożenia. Przyjął teorię dwóch kondykcji, zgodnie z którą świadczenia są traktowane jako niezależne, a konsument ma prawo do zwrotu całości spełnionych świadczeń.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| B.W. | osoba_fizyczna | powód |
| R.W. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu stosuje się w szczególności do nienależnego świadczenia, co oznacza, że muszą być spełnione wszelkie przesłanki bezpodstawnego wzbogacenia, w tym wzbogacenie i zubożenie.
k.c. art. 410 § § 1
Kodeks cywilny
Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu stosuje się w szczególności do nienależnego świadczenia.
Pomocnicze
k.c. art. 321 § § 1
Kodeks cywilny
Zakaz orzekania ponad żądanie.
k.p.c. art. 398 § 16
Kodeks postępowania cywilnego
u.SN art. 87 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Uchwała Sądu Najwyższego ma moc zasady prawnej i wiąże Sąd Najwyższy.
u.SN art. 88 § § 1 i 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Możliwość odstąpienia od zasady prawnej.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 10 § ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 oraz § 20
Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania apelacyjnego.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 10 § ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 oraz § 20
Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zastosowanie teorii dwóch kondykcji zamiast teorii salda w przypadku nieważności umowy kredytu. • Niezależność roszczeń stron wynikających z nieważnej umowy. • Ochrona konsumenta jako cel dyrektywy 93/13/EWG.
Odrzucone argumenty
Zastosowanie teorii salda przez Sąd Apelacyjny. • Argumentacja Sądu Apelacyjnego o braku zubożenia powodów. • Potencjalny wpływ wyroku TSUE C-396/24 na stosowanie teorii dwóch kondykcji w sprawach konsumenckich.
Godne uwagi sformułowania
skarga kasacyjna musiała zostać uznana za zasadną • teoria dwóch kondykcji • teoria salda • nie może mieć wpływu na związanie Sądu Najwyższego uchwaloną zasadą prawną • nie stanowią bezpośrednio ani źródła uregulowania zasad proceduralnych, ani źródła regulacji stosunku prawnego stron • nie może służyć za podstawę dla dokonywania wykładni prawa krajowego contra legem • potrzeba rozważenia zasadności odstąpienia od przyjętej zasady prawnej nie zaistniała • nie wywołuje jakiś skutek prawny, co byłoby sprzeczne z przyjętym wnioskiem o jej nieważności (bezskuteczności) • to przyjęcie teorii dwóch kondykcji jest rozwiązaniem właściwszym, gdyż wywiera pożądany skutek prewencyjny i lepiej zabezpiecza interesy konsumenta • nie stanowi instytucji odrębnej od bezpodstawnego wzbogacenia
Skład orzekający
Joanna Misztal-Konecka
przewodniczący
Beata Janiszewska
członek
Marcin Krajewski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowanie stosowania teorii dwóch kondykcji w sprawach kredytów konsumenckich z abuzywnymi klauzulami, interpretacja wpływu orzecznictwa TSUE na polskie prawo."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji nieważności umowy kredytu z powodu abuzywności, a jego zastosowanie do innych typów umów lub sytuacji może wymagać analizy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów hipotecznych z klauzulami abuzywnymi i rozstrzyga kluczową kwestię rozliczeń między bankiem a konsumentem po stwierdzeniu nieważności umowy, co ma duże znaczenie praktyczne i budzi zainteresowanie.
“Sąd Najwyższy: Teoria dwóch kondykcji wygrywa z teorią salda w sporach o kredyty hipoteczne!”
Dane finansowe
zwrot kosztów postępowania apelacyjnego: 2025 PLN
zwrot kosztów postępowania kasacyjnego: 1850 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.