II CSKP 540/22

Sąd Najwyższy2022-10-04
SNPracyumowy agencyjneWysokanajwyższy
umowa agencyjnaprowizjarozwiązanie umowywypowiedzenietermin wypowiedzeniapozyskanie klientaSąd Najwyższyprawo cywilne

Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną pozwanej spółki, potwierdzając prawo agenta do prowizji od umowy zawartej po rozwiązaniu umowy agencyjnej, jeśli propozycja klienta wpłynęła przed jej ustaniem.

Powód, były dyrektor handlowy, dochodził prowizji od umowy zawartej przez pozwaną spółkę z klientem, którego pozyskał przed rozwiązaniem umowy agencyjnej. Sąd Okręgowy oddalił powództwo, uznając, że kontakt z klientem nastąpił po rozwiązaniu umowy. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok, uznając, że wypowiedzenie umowy agencyjnej nie nastąpiło z dniem złożenia oświadczenia, a dopiero po upływie trzymiesięcznego terminu wypowiedzenia, co oznaczało, że kontakt z klientem nastąpił w okresie obowiązywania umowy. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną pozwanej, podzielając stanowisko Sądu Apelacyjnego.

Sprawa dotyczyła roszczenia o zapłatę prowizji przez byłego dyrektora handlowego (agenta) T. N. przeciwko spółce "J." Sp. z o.o. Sp. k. Powód domagał się prowizji od umowy zawartej przez pozwaną z klientem "U.", twierdząc, że pozyskał tego klienta przed rozwiązaniem umowy agencyjnej, a umowa została zawarta po jej ustaniu, ale w wyniku jego wcześniejszych działań. Sąd Okręgowy oddalił powództwo, uznając, że kontakt z klientem nastąpił po rozwiązaniu umowy agencyjnej. Sąd Apelacyjny zmienił ten wyrok, zasądzając na rzecz powoda kwotę 90 013,74 zł. Sąd Apelacyjny uznał, że oświadczenie pozwanej z 29 września 2016 r. o rozwiązaniu umowy agencyjnej było jedynie wypowiedzeniem, a umowa ustała z końcem grudnia 2016 r. z uwagi na trzymiesięczny okres wypowiedzenia. Ponieważ powód nawiązał kontakt z klientem "U." w listopadzie 2016 r., czyli w okresie wypowiedzenia, Sąd Apelacyjny uznał, że spełnione zostały przesłanki z art. 761¹ § 1 k.c. do domagania się prowizji. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną pozwanej, uznając, że ustalenia faktyczne sądów niższych instancji są wiążące, a interpretacja przepisów dotyczących umowy agencyjnej i jej rozwiązania była prawidłowa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, agent może domagać się prowizji, jeśli propozycja zawarcia umowy została złożona przez klienta i otrzymana przez dającego zlecenie lub agenta przed rozwiązaniem umowy agencyjnej, a umowa została zawarta po jej ustaniu.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy potwierdził, że kluczowe jest otrzymanie propozycji od klienta przed ustaniem umowy agencyjnej. W tej sprawie kontakt z klientem nastąpił w okresie wypowiedzenia, a umowa agencyjna formalnie ustała dopiero po upływie terminu wypowiedzenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddala skargę kasacyjną

Strona wygrywająca

T. N.

Strony

NazwaTypRola
T. N.osoba_fizycznapowód
J. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółce komandytowej w E.spółkapozwany

Przepisy (14)

Główne

k.c. art. 761 § § 1

Kodeks cywilny

Agent może żądać prowizji od umów zawartych w czasie trwania umowy agencyjnej, jeżeli do ich zawarcia doszło w wyniku jego działalności lub jeżeli zostały one zawarte z klientami pozyskanymi przez agenta poprzednio dla umów tego samego rodzaju.

k.c. art. 761 § 1

Kodeks cywilny

Agent może żądać prowizji od umowy zawartej po rozwiązaniu umowy agencyjnej, jeżeli - przy spełnieniu przesłanek z art. 761 - propozycję zawarcia umowy dający zlecenie lub agent otrzymał od klienta przed rozwiązaniem umowy agencyjnej.

k.c. art. 764 § 1

Kodeks cywilny

Określa terminy wypowiedzenia umowy agencyjnej zawartej na czas nieokreślony.

k.c. art. 65 § § 1

Kodeks cywilny

Dotyczy wykładni oświadczeń woli, uwzględniając kontekst sytuacyjny.

k.p.c. art. 398 § 14

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.

Pomocnicze

k.c. art. 764 § 2

Kodeks cywilny

Dotyczy możliwości wypowiedzenia umowy agencyjnej bez zachowania terminów wypowiedzenia.

k.c. art. 61

Kodeks cywilny

Dotyczy momentu dojścia oświadczenia woli do adresata.

k.c. art. 681

Kodeks cywilny

Dotyczy modyfikującego przyjęcia oferty.

k.p.c. art. 316 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy obowiązku sądu do zamknięcia rozprawy i wydania orzeczenia.

k.p.c. art. 387 § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy wymogów uzasadnienia wyroku.

k.p.c. art. 327 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy wymogów uzasadnienia wyroku sądu drugiej instancji.

k.p.c. art. 391 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy stosowania przepisów o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji do postępowania apelacyjnego.

k.p.c. art. 398 § 3

Kodeks postępowania cywilnego

Określa niedopuszczalne podstawy skargi kasacyjnej (ustalenie faktów, ocena dowodów).

k.p.c. art. 398 § 13

Kodeks postępowania cywilnego

Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego wyroku.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Kontakt z klientem "U." nawiązany w listopadzie 2016 r. nastąpił w okresie wypowiedzenia umowy agencyjnej, a umowa agencyjna ustała z końcem grudnia 2016 r. Zawarcie umowy z "U." było następstwem propozycji złożonej przez klienta i otrzymanej przez agenta przed rozwiązaniem umowy agencyjnej. Oświadczenie pozwanej z 29 września 2016 r. należy interpretować jako wypowiedzenie umowy, a nie jej natychmiastowe rozwiązanie, z uwagi na użyty zwrot "wypowiadam umowę" i brak przesłanek do wypowiedzenia bez zachowania terminu. Pozwana nie przedstawiła dowodów na poparcie tezy o zawarciu umowy o charakterze innym niż agencyjna.

Odrzucone argumenty

Umowa agencyjna między stronami rozwiązała się z dniem 29 września 2016 r. Kontakt z klientem "U." nastąpił po rozwiązaniu umowy agencyjnej. Zlecenie poprowadzenia transakcji z "U." z dnia 2 lutego 2017 r. nie miało związku z wcześniej łączącym strony stosunkiem prawnym. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 316 § 1, art. 387 § 2¹, art. 327 § 1 k.p.c.) Zarzuty naruszenia prawa materialnego (art. 764¹, art. 758 § 1, art. 746 § 1, art. 734 § 1, art. 65 § 1, art. 761 § 1, art. 761¹ § 1, art. 6, art. 761¹ § 1 in fine k.c.)

Godne uwagi sformułowania

"Niniejszym wypowiadam umowę o współpracy (agencyjnej) (...)" "Celem dokonanej czynności" "Kontekst sytuacyjny" "Pozyskanie klienta przez powoda nastąpiło jeszcze w trakcie obowiązywania umowy agencyjnej." "Ustalenia w tym zakresie są wiążące w postępowaniu kasacyjnym."

Skład orzekający

Dariusz Zawistowski

przewodniczący, sprawozdawca

Grzegorz Misiurek

członek

Karol Weitz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących umowy agencyjnej, w szczególności prawa agenta do prowizji po rozwiązaniu umowy, znaczenia terminów wypowiedzenia oraz wykładni oświadczeń woli."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, w której propozycja klienta wpłynęła przed ustaniem umowy agencyjnej, a umowa została zawarta po jej rozwiązaniu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowe jest precyzyjne określenie momentu rozwiązania umowy i jak interpretacja nawet jednego słowa ("wypowiadam" zamiast "rozwiązuję") może wpłynąć na wynik sprawy i prawo do prowizji.

Czy prowizja należy się agentowi, nawet gdy umowa została już wypowiedziana? Sąd Najwyższy wyjaśnia.

Dane finansowe

WPS: 90 013,74 PLN

prowizja: 90 013,74 PLN

Sektor

praca

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
SN
Sygn. akt II CSKP 540/22
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 października 2022 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Grzegorz Misiurek
‎
SSN Karol Weitz
w sprawie z powództwa T. N.
‎
przeciwko J. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością spółce komandytowej w E.
‎
o zapłatę,
‎
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 4 października 2022 r.,
‎
skargi kasacyjnej strony pozwanej
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
‎
z dnia 30 stycznia 2020 r., sygn. akt I AGa 49/19,
oddala skargę kasacyjną.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 27 listopada 2018 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku oddalił powództwo o zapłatę wniesione przez T. N. przeciwko "J." spółce z ograniczoną odpowiedzialnością spółce komandytowej w E..
Sąd Okręgowy ustalił, że powód T. N. prowadzi działalność gospodarczą pod firmą „T.".  Zajmuje się sprzedażą hurtową maszyn i urządzeń. Przedmiotem działalności pozwanej spółki "J." jest w głównie sprzedaż hurtowa i detaliczna oraz sprzedaż niewyspecjalizowana maszyn i urządzeń, także na terenie Federacji Rosyjskiej. Strony, na podstawie ustnych ustaleń, współpracowały ze sobą od 2008 r. Powód pełnił w pozwanej spółce funkcję dyrektora handlowego i zajmował się poszukiwaniem klientów, negocjacjami warunków umów z potencjalnymi kontrahentami oraz nadzorem i koordynacją pracy pozostałych handlowców zatrudnionych przez pozwaną spółkę w jej spółce-córce "J.1" działającej na terenie Rosji. Za wykonywaną pracę powód na podstawie wystawionej faktury VAT otrzymywał wynagrodzenie obejmujące stałą kwotę 3500 zł oraz prowizję w wysokości 3% netto wartości zrealizowanego kontraktu i opłaconego przez kontrahenta.
W dniu 29 września 2016 r. pozwany zawiadomił e-mailem powoda o rozwiązaniu umowy o współpracy agencyjnej, zapraszając jednocześnie do podjęcia negocjacji w sprawie uzgodnienia warunków dalszej współpracy. W tym czasie w trakcie realizacji było kilka niezakończonych transakcji. W listopadzie 2016 r. skontaktował się z powodem przedstawiciel U., proponując spotkanie dotyczące realizacji ewentualnego zamówienia. Informację o powyższym powód przekazał przedstawicielom pozwanej e-mailem z dnia 26 stycznia 2017 r., zwracając się jednocześnie z propozycją przeprowadzenia rozmów dotyczących ustalenia warunków dalszej współpracy pomiędzy stronami. W dniu 2 lutego
‎
2017 roku prezes pozwanej spółki K. B. zaproponował powodowi poprowadzenie sprawy klienta U. i sporządzenie z tym kontrahentem stosownej umowy. Realizacja transakcji została przez K. B.  zlecona ostatecznie G. K., który osobiście uczestniczył w negocjacjach z U.. Umowa z tym kontrahentem została zawarta przez przedstawiciela pozwanej w dniu 17 kwietnia 2017 roku.
W dniu 22 listopada 2017 r. powód wystawił pozwanemu fakturę VAT nr […] na kwotę 90 013,74 zł tytułem „działalności agentów zajmujących się sprzedażą maszyn, urządzeń przemysłowych, statków i samolotów U. 3%”, z terminem płatności do dnia 30 listopada 2017 r. W dniu 12 grudnia 2017 r. pozwana spółka poinformowała powoda e-mailem o nieprzyjęciu wystawionej faktury VAT z uwagi na zakończenie współpracy, ze wskazaniem, że umowa między stronami wygasła z upływem ponad roku.
W ocenie Sądu Okręgowego powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Strony związane były umową agencyjną, a wieloletnia współpraca pomiędzy stronami wypełniała wszystkie przesłanki wymagane dla zawarcia tej umowy. Powód, w zakresie działalności swojego przedsiębiorstwa stale pośredniczył przy zawieraniu umów z klientami na rzecz pozwanego, a pozwany wypłacał powodowi umówione wynagrodzenie w formie prowizji. Na stwierdzenie, że również strony zgodnie traktowały swoją współpracę jako stosunek agencyjny wskazywało tytułowanie faktur przez powoda: „działalność agentów (...)" oraz treść oświadczenia pozwanego o rozwiązaniu umowy: „Niniejszym wypowiadamy umowę o współpracy (agencyjnej) (...)". Pozwany nie wykazał aby w trakcie współpracy stron kwestionował charakter łączącej strony umowy. Pozwany zakwestionował charakter łączącego strony stosunku dopiero na etapie postępowania sądowego wskazując jako podstawę prawną relacji nawiązanej pomiędzy stronami umowę „współpracy". Zdaniem Sądu Okręgowego pozwany nie przedstawił  dowodów potwierdzających zasadność podniesionego zarzutu.
Powód wywodził swoje roszczenie na podstawie art. 761 § 1 w zw. z art. 761
1
§ 1 k.c. Zgodnie z treścią tych przepisów agent może żądać prowizji od umów zawartych w czasie trwania umowy agencyjnej, jeżeli do ich zawarcia doszło w wyniku jego działalności lub jeżeli zostały one zawarte z klientami pozyskanymi przez agenta poprzednio dla umów tego samego rodzaju. Zgodnie z art. 761
1
§ 1 k.c. agent może żądać prowizji od umowy zawartej po rozwiązaniu umowy agencyjnej, jeżeli - przy spełnieniu przesłanek z art. 761 - propozycję zawarcia umowy dający zlecenie lub agent otrzymał od klienta przed rozwiązaniem umowy agencyjnej. W rozważanym przypadku chodzi o umowy zawarte bez udziału agenta, po rozwiązaniu umowy agencyjnej, jednakże z klientami wcześniej pozyskanymi przez niego dla dającego zlecenie. Cezurę wyznaczającą zakres zastosowania przepisów art. 761 i 761
1
k.c. stanowi „rozwiązanie umowy agencyjnej". Zwrot ten należy rozumieć jako ustanie (wygaśnięcie) stosunku agencyjnego. Nie ma znaczenia, jakie zdarzenie prawne doprowadziło do rozwiązania umowy agencyjnej (upływ czasu, wypowiedzenie, śmierć strony, ogłoszenie upadłości strony), ani to, czy agent swoim zachowaniem bezpośrednio (wypowiedzenie umowy przez agenta), czy pośrednio (wypowiedzenie umowy przez dającego zlecenie z powodu okoliczności, za które agent ponosi odpowiedzialność) przyczynił się do rozwiązania umowy. Chodzi przy tym o formalne ustanie stosunku agencyjnego. Prawo do prowizji w oparciu o art. 761
1
§ 1 k.c. uzależnione jest od następujących przesłanek: a) musi dojść do zawarcia umowy między dającym zlecenie a klientem; b) zawarcie umowy musi nastąpić po rozwiązaniu umowy agencyjnej; c) zawarcie umowy musi być następstwem propozycji zawarcia umowy złożonej przez klienta, a otrzymanej przez dającego zlecenie lub agenta przed rozwiązaniem umowy agencyjnej; d) propozycja zawarcia umowy musi spełniać jeden z warunków wskazanych przez art. 761 k.c., tzn. powinna zostać złożona: w wyniku działalności agenta (art. 761 § 1 in principio k.c.), lub bez udziału agenta przez klienta pozyskanego przez agenta dla umów tego samego rodzaju (art. 761 § 1 in fine k.c.), lub bez udziału agenta, przez klienta objętego prawem wyłączności agenta (art. 761 § 2 k.c.; e) co do zasady, zawarta między dającym zlecenie a klientem umowa winna odpowiadać umowom objętym obowiązkiem pośredniczenia ciążącym na agencie, w szczególności dotyczyć dóbr i usług objętych umową agencyjną, lub też - w przypadku regulowanym przez art. 761 § 1 in fine k.c. - stanowić „umowę tego samego rodzaju" co umowa, dla której klient został pozyskany przez agenta.
Istotne jest, aby dający zlecenie lub agent otrzymał propozycję zawarcia umowy od klienta przed rozwiązaniem umowy agencyjnej. Mimo że w relacjach między dającym zlecenie a klientem moment złożenia oferty winien być ustalany zgodnie z art. 61 k.c. (oferta w tym wypadku stanowi oświadczenie woli indywidualnie adresowane), dla celów zastosowania przepisu art. 761
1
§ 1 k.c. znaczenie ma sam moment dotarcia oferty do dającego zlecenie lub agenta (moment, kiedy oferta znalazła się w sferze oddziaływania jednej z tych osób), niezależnie od tego, kiedy można spodziewać się zapoznania adresata z treścią oferty czy kiedy faktycznie się z nią zapoznał. Na prawo do prowizji wynikające z art. 761
1
§ 1 k.c. nie ma wpływu okoliczność, że do zawarcia umowy między dającym zlecenie a klientem doszło w wyniku modyfikującego przyjęcia oferty przez dającego zlecenie, regulowanego przez art. 681 k.c. Z punktu widzenia zastosowania art. 761
1
§ 1 k.c. nie ma znaczenia moment zawarcia umowy, w szczególności nie musi to nastąpić „w rozsądnym czasie" od rozwiązania umowy agencyjnej.
Odnosząc te rozważania do rozpoznawanej sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że powód zeznał, iż kontakt z "U." nawiązał w listopadzie 2016 r., podczas gdy w dniu 29 września 2016 r. doszło do rozwiązania umowy agencyjnej pomiędzy stronami. Co prawda strony miały zamiar podjęcia negocjacji dotyczących  warunków dotychczas łączącej strony umowy i jej kontynuacji, niemniej jednak nie doszło do realizacji tego postanowienia. Powód oparł się w swoich twierdzeniach na „zleceniu" poprowadzenia transakcji z "U.", którego K. B. dokonał e-mailem z dnia 2 lutego 2017 r. Sąd Okręgowy uznał, że to „zlecenie" nie miało związku z wcześniej łączącym strony stosunkiem prawnym, tj. rozwiązaną umową agencyjną. Wiadomość, na którą powoływał się powód nie zawierała obligatoryjnych postanowień ewentualnej „nowej" umowy agencyjnej. Z jej treści nie wynika zlecenie powodowi stałego pośredniczenia przy zawieraniu umów z klientami na rzecz pozwanego, ani zobowiązanie się pozwanego do odpłatności tych działań. Poza tym pozwany wykazał, że w negocjacjach umowy z "U." i jej finalizacji brał udział K. B.. Sam powód przyznał, że jego udział w realizacji tej transakcji sprowadzał się do skojarzenia stron i początkowej wzajemnej wymiany informacji dotyczących umówienia spotkania i podjęcia rozmów mających na celu zawarcie ewentualnej umowy. Potwierdził, że nie brał udziału w negocjacjach ani finalizacji przedmiotowej umowy, a jego rola ograniczała się do kontaktu mailowego i telefonicznego z przedstawicielami "U.", którzy w listopadzie 2016 r. sami się z powodem w tej sprawie skontaktowali. Aby powód mógł domagać się prowizji za podjęte w tym zakresie działania, zawarcie umowy musiałoby być następstwem propozycji złożonej przez klienta, a otrzymanej przez dającego zlecenie lub agenta przed rozwiązaniem umowy agencyjnej, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło.
Sąd Okręgowy uznał również, że powód nie mógł skutecznie dochodzić swoich roszczeń na podstawie art. 735 k.c. Powód nie udowodnił w tym zakresie wysokości dochodzonego roszczenia. Nie przedstawił i nie udokumentował żadnych wyliczeń na okoliczność należnego mu wynagrodzenia za faktycznie wykonane czynności. Z tych względów Sąd Okręgowy  oddalił powództwo.
Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył apelacją powód. Wyrokiem z dnia 30 stycznia 2020 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji i zasądził od pozwanej spółki na rzecz powoda kwotę 90 013,74 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 grudnia 2017 r. do dnia zapłaty.
Sąd Apelacyjny podzielając dokonane przez sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne,  przyjął za własne rozważania Sądu pierwszej instancji co do podstawy prawnej żądania, tj. oparcia jej umowie agencyjnej. Nie podzielił natomiast oceny żądania powoda. W ocenie Sadu Apelacyjnego nie budziło wątpliwości, że ustna umowa zawarta między stronami miała charakter umowy agencyjnej zawartej na czas nieokreślony. Wynika to z ustaleń Sądu pierwszej instancji, wskazujących, że współpraca między stronami miała charakter trwały i wieloletni, rozpoczęła się bowiem w 2008 r. Nie budził też wątpliwości fakt, że w dniu 29 września 2016 r. pozwana spółka skierowała do powoda oświadczenie  o wypowiedzeniu umowy
‎
o współpracy agencyjnej, zapraszając jednocześnie do podjęcia negocjacji
‎
w sprawie uzgodnienia warunków dalszej współpracy. Przy ocenie skutków tego oświadczenia, oprócz kontekstu językowego, powinno się brać pod uwagę
‎
– zgodnie z art. 65 § 1 k.c. – także okoliczności złożenia oświadczenia woli, czyli tzw. kontekst sytuacyjny na który składają się w szczególności dotychczasowe doświadczenia stron oraz cel dokonanej czynności. Sąd Apelacyjny podkreślił, że w oświadczeniu pozwanego użyto zwrotu „wypowiedzenie”. Uwzględniając ten kontekst Sąd uznał, że nie było przesłanek by przyjąć – tak jak uczynił to sąd pierwszej instancji – że z dniem 29 września 2016 r. strony rozwiązały umowę agencyjną. W oświadczeniu pozwanego zawarto zwrot „Niniejszym wypowiadamy umowę o współpracy (agencyjnej) (...)". O takiej formie zakończenia stosunku umowy agencyjnej stanowi też art. 764
1
i art. 764
2
k.c. W  oświadczeniu pozwanego nie ma też elementów wskazujących na okoliczności, które uzasadniałyby wypowiedzenie umowy bez zachowania okresów wypowiedzenia zgodnie z art. 764
2
k.c.
Konsekwencją przyjęcia, że oświadczenie z dnia 29 września 2016r. było wypowiedzeniem umowy, była potrzeba ustalenia kiedy doszło do rozwiązania stosunku agencyjnego między stronami na skutek tego wypowiedzenia. Jest to zależne  od okresu trwania umowy agencyjnej. Sąd pierwszej instancji ustalając stan faktyczny sprawy zasadnie przyjął, że umowa stron było umową na czas nieokreślony. Zgodnie z art. 764
1
§ 1 k.c. umowa zawarta na czas nieoznaczony może być wypowiedziana na miesiąc naprzód w pierwszym roku, na dwa miesiące naprzód w drugim roku oraz na trzy miesiące naprzód w trzecim i następnych latach trwania umowy. Ustawowe terminy wypowiedzenia nie mogą być skracane. Należało zatem przyjąć, że w dniu 29 września 2016 r. nie doszło do rozwiązania umowy. Przy zastosowaniu trzymiesięcznego terminu wypowiedzenia, który rozpoczął bieg od dnia otrzymania wypowiedzenia przez powoda, nastąpiło to w dniu 31 grudnia 2016 r. (art. 764
1
§ 3 k.c.).
Odmienna ocena skutków oświadczenia woli pozwanego z dnia 29 września 2016 r. rzutowała na ocenę działań powoda w oparciu, o które dochodził roszczenia. Kontakt z U. powód nawiązał w listopadzie 2016 r. a zatem w okresie wypowiedzenia umowy agencyjnej. Co prawda, sam powód przyznał, że jego udział w realizacji tej transakcji sprowadzał się do skojarzenia stron i początkowej wzajemnej wymiany informacji dotyczących umówienia spotkania i podjęcia rozmów mających na celu zawarcie ewentualnej umowy oraz że nie brał udziału w negocjacjach, ani finalizacji umowy, to jednak powód może domagać się prowizji za podjęte działania, albowiem zawarcie umowy było następstwem propozycji złożonej przez klienta, a otrzymanej przez dającego zlecenie lub agenta przed rozwiązaniem umowy agencyjnej (art. 761
1
§ 1 k.c.), co na gruncie niniejszej sprawy nastąpiło, wobec ustalenia innej daty ustania umowy stron.
Z tych względów w ocenie Sądu drugiej instancji spełnione zostały przesłanki określone w art. 761
1
§ 1 k.c. do domagania się przez powoda prowizji w związku z umową zawartą pomiędzy pozwanym a spółką U., z tytułu dokonania czynności agencyjnych wobec klienta przez niego pozyskanego, pomimo wypowiedzenia przez pozwanego umowy. Co wysokości prowizji sąd uznał, że żądanie w wysokości wynikającej z faktury VAT nr […] opiewającej na kwotę 90 013,74 zł jest uzasadnione. Powód wskazał postawy wyliczenia  prowizji w tej wysokości. Wprawdzie strona pozwana  w odpowiedzi na pozew negowała wysokość prowizji należnej powodowi, to jednak w tym zakresie nie przedstawiła żadnej inicjatywy dowodowej, choć to na niej spoczywał w tym zakresie ciężar dowodu.
Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyła skargą kasacyjną pozwana spółka. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania art. 316 § 1 w zw. z art. 387 § 21 pkt 1 oraz art. 327
1
§ 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz naruszenie prawa materialnego art. 764
1
§ 1 w zw. z art. 758 § 1, art. 746 § 1 w zw. z art. 734 § 1, art. 65 § 1, art. 761 § 1 w zw. z art. 761
1
§ 1 w zw. z art. 6 oraz art. 761
1
§ 1 in fine w zw. z art. 6 k.c. Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie apelacji powoda.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 398
3
§ 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. W postępowaniu kasacyjnym Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego wyroku (art. 398
13
§ 2 k.p.c.). Z tego względu sam sposób sformułowania zarzutów, związany z powołaniem przez skarżącego w skardze kasacyjnej określonych przepisów, które są formalnie ich podstawą,  nie jest decydujący dla oceny, czy treść zarzutów kasacyjnych nie stanowi naruszenia zakazu wynikającego z art. 398
3
§ 3 k.p.c. Analiza zarzutów naruszenia przepisów postępowania zawartych w skardze kasacyjnej pozwanego oraz ich uzasadnienia wskazuje, że zarzuty te zmierzają w istocie do podważenia ustalenia, którego dokonał Sąd pierwszej instancji, a sąd Apelacyjny to ustalenie podzielił, wskazującego, że powód w listopadzie 2016 r. nawiązał ponownie kontakt z U., który był wcześniej kontrahentem pozwanego i przekazał o tym informację przedstawicielom pozwanej spółki w styczniu 2017 r.
Odnosząc się do sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania należy podkreślić, że powyższe ustalenia zostały dokonane  w oparciu o dowody przeprowadzone w toku postępowania przed Sądem Okręgowym i dotyczą okoliczności, które miały miejsce przed zamknięciem rozprawy przez ten Sąd. Nie znajduje zatem uzasadnionej podstawy zarzut naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy wskazał w uzasadnieniu swojego wyroku podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, powołał dowody, na podstawie których dokonał ustaleń i przeprowadził ocenę  tych dowodów na gruncie art. 233 § 1 k.p.c. Sąd Apelacyjny stwierdził jednoznacznie, że podziela ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, co miało wpływ na sposób sporządzenia uzasadnienia wyroku wydanego po rozpoznaniu apelacji. Nie było konieczne zamieszczenie w tym uzasadnieniu ponownie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia obejmującej dokonane ustalenia i wskazanie przeprowadzonych dowodów w tym zakresie. Zarzuty naruszenia art. 327
1
§ 1 i art. 387 § 2
1
k.p.c. były zatem nieuzasadnione.
Pozbawione uzasadnionych podstaw były również zarzuty naruszenia prawa materialnego. Sąd Apelacyjny oceniając zasadność roszczenia powoda dokonał wykładni oświadczenia pozwanego z dnia 29 września 2016 r., którego złożenie doprowadziło do zakończenia współpracy między stronami rozpoczętej w 2008 r. W tym celu odwołał się do treści tego dokumentu, kontekstu sytuacyjnego, w którym oświadczenie zostało złożone oraz celu czynności dokonanej przez pozwanego. Powyższy sposób wykładni oświadczenia pozwanego z dnia 29 września 2016 r. nie uzasadnia zarzutu naruszenia art. 65 § 1 k.c. Stwierdzenie zaś przez Sąd Apelacyjny, że dla dokonania wykładni tego oświadczenia, prowadzącej do oceny, że pozwany dokonał wypowiedzenia umowy,  istotne znaczenie należało przypisać użyciu przez pozwanego zwrotu „Niniejszym wypowiadam umowę” nie może być uznane za pozbawione racji, przy uwzględnieniu argumentacji Sądu Apelacyjnego, że dla wykładni oświadczenia woli istotne znaczenie ma posłużenie się w jego treści wyrazem, którego znaczenie jest jednoznacznie określone w ustawie.
Sąd Apelacyjny podzielił ocenę Sądu Okręgowego, że strony wiązała umowa agencyjna. Trafne było stanowisko Sądów obu instancji, że za taką oceną przemawiały ustalenia dotyczące czasu trwania umowy, jej przedmiotu oraz sposobu wynagradzania powoda, który miał charakter prowizyjny, a wynagrodzenie było wypłacane powodowi na podstawie faktur VAT zawierających stwierdzenie, że faktury wystawiono „tytułem działalności agentów”. Zasadne było również stwierdzenie, że dla oceny stanowiska pozwanego, w którym zarzucał brak podstaw do kwalifikowania umowy stron jako umowy agencyjnej, należało uwzględnić, iż pozwany dopiero na etapie postępowania przed sądem podniósł, że strony zawarły „umowę o współpracy” i w toku postępowania nie przedstawił dowodów wykazujących na zawarcie przez strony umowy o takim charakterze.
Zakwalifikowanie umowy łączącej strony jako umowy agencyjnej oraz ustalenie, że pozwany dokonał jej wypowiedzenia składając oświadczenie z dnia 29 września 2016 r., uzasadniało ocenę Sądu Apelacyjnego dotyczącą okresu obowiązywania umowy. Sąd Apelacyjny ocenił prawidłowo, że z uwagi na czas trwania umowy należało przyjąć trzymiesięczny okres wypowiedzenia, wynikający z brzmienia art. 764
1
§ 1 k.c. Zasadnie Sąd Apelacyjny stwierdził zatem, że umowa agencyjna wiążąca strony przestała obowiązywać w grudniu 2016 r. Wobec ustalenia, że powód nawiązał w listopadzie 2016 r. kontakt z klientem pozyskanym poprzednio przez powoda dla umów zawieranych z tym klientem przez pozwanego, uzasadnione było stwierdzenie przez Sąd Apelacyjny, że „pozyskanie” klienta przez powoda nastąpiło jeszcze w trakcie obowiązywania umowy agencyjnej. Ustalenia w tym zakresie są wiążące w postępowaniu kasacyjnym, a ich kwestionowanie w skardze kasacyjnej w ramach uzasadnienia zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego nie może stanowić podstawy do uznania tych zarzutów za uzasadnione.
Sąd Apelacyjny podkreślił, że dokonane w sprawie ustalenia wskazują, iż udział powoda w doprowadzeniu do zawarcia kontraktu z U. był ograniczony i sprowadzał się do nawiązania kontaktu miedzy stronami przyszłej umowy i początkowej wymiany informacji  dotyczących zorganizowania spotkania i podjęcia rozmów mających na celu zawarcie umowy. Sąd Apelacyjny zasadnie ocenił, że było to jednak wystarczające do stwierdzenia, że zawarcie umowy było następstwem propozycji złożonej przez klienta i otrzymanej przez agenta przed rozwiązaniem umowy agencyjnej w rozumieniu art. 761
1
§ 1 k.c. Stanowiło to podstawę do domagania się przez powoda wypłaty prowizji w związku z zawarciem umowy pomiędzy pozwanym i U. w 2017 r. Uwzględniając powyższe należało stwierdzić, że zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego były pozbawione uzasadnionych podstaw.
Z tych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 398
14
k.p.c.
[as]

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI