II CSKP 488/23

SN
II CSKP 488/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
12 grudnia 2024 r.
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Marta Romańska
‎
SSN Dariusz Zawistowski
Protokolant Ewa Kalińska
po rozpoznaniu na rozprawie 12 grudnia 2024 r. w Warszawie
‎
skargi kasacyjnej R.B.
‎
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
‎
z 9 listopada 2021 r., V ACa 190/21,
‎
w sprawie z powództwa A.K.
‎
przeciwko R.B.
‎
o zapłatę,
uchyla zaskarżony wyrok w punktach 1, 3 i 4 i w tym
‎
zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Marta Romańska                 Grzegorz Misiurek                 Dariusz Zawistowski
(M.M.)
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie wyrokiem z 14 stycznia
‎
2021 r. zasądził od pozwanego R. B. na rzecz powoda A. K. kwotę 897 000,00 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie
‎
od 8 stycznia 2020 r. do dnia zapłaty (pkt I.); oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt II.) i zasądził od  pozwanego na rzecz powoda A. K. kwotę 55 662,34 zł ty tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt III.), przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną.
Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie wyrokiem
‎
z 14 października 2015 r., […] uznał A. K. i R. B., winnych dokonania czynu wypełniającego dyspozycję art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § I k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., tj. że działając wspólnie
‎
i w porozumieniu z innym ustalonym sprawcą, a także w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, za pomocą wprowadzenia w błąd D. S.A przez przekazanie za pośrednictwem urządzenia faksowego rzekomo z B. S.A., a w rzeczywistości z urządzenia faksowego podłączonego
‎
do telefonu umiejscowionego w siedzibie P. Spółki Akcyjnej, jako autentycznej podrobionej dyspozycji faksowej na rynek pozasesyjny - stanowiącej w istocie zlecenie sprzedaży akcji, doprowadzili D. S.A. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem B. S.A. oraz podmiotu zależnego Spółki z o.o. B. o wielkiej wartości w kwocie 1.794.000,00 zł, które polegało na dokonaniu sprzedaży na rynku transakcji pakietowych (w tzw. obrocie pozasesyjnym), wbrew woli i wiedzy wymienionych spółek, będących w ich posiadaniu […] sztuk akcji Spółki Akcyjnej „D.1” po cenie […] zł za jedną akcję przy zaniżeniu o 40% ceny jednostkowej akcji w stosunku do bieżącej ceny giełdowej, która wówczas wynosiła […] zł. Jednocześnie Sąd Rejonowy na podstawie art. 46 § 1 k.k. nałożył na  A. K. i R. B. obowiązek naprawienia szkody w całości przez solidarną zapłatę na rzecz poszkodowanego M. Spółki z o.o. […] kwoty 1 794 000,00 zł.
‎
Wyrok ten utrzymał w mocy Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z 21 listopada 2016 r. Powód dobrowolnie spłacił część należności - 14 marca 2017 r. kwotę 25 000,00 zł oraz 30 maja 2017 r. 172 000,00 zł. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy Pragi-Północ wyegzekwował od powoda zasądzoną przez Sąd karny należność, pomniejszoną o dwie dobrowolne wpłaty oraz koszty postepowania egzekucyjnego w wysokości 115.014,93 zł. Powód skierował do pozwanego 23 kwietnia 2019 r. wezwanie do zapłaty, ale pozostało ono bezskuteczne.
Sąd Okręgowy wskazał, że w przypadku odpowiedzialności solidarnej na podstawie art. 441 § 1 k.c., czyli odpowiedzialności ponoszonej przez kilka osób
‎
za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym,  zakres roszczeń regresowych między dłużnikami solidarnymi został  uregulowany w art. 441 § 2 i 3 k.c.  w sposób odmienny od  określonego w art. 376 k.c. Jeżeli zatem szkoda była wynikiem działania lub zaniechania kilku osób, ten, kto szkodę naprawił, może żądać
‎
od pozostałych zwrotu odpowiedniej części zależnie od okoliczności, a zwłaszcza
‎
od winy danej osoby oraz od stopnia, w jakim przyczyniła się do powstania szkody (art. 441 § 2 k.c.). Ponadto, z mocy art. 441 § 3 k.c., ten kto naprawił szkodę, za którą jest odpowiedzialny mimo braku winy, ma zwrotne roszczenie do sprawcy, jeżeli szkoda powstała z winy sprawcy.
Przepisy zawarte w art. 441 § 2 i 3 k.c. nie przewidują - w przeciwieństwie do unormowania zawartego w art. 376 § 1 k.c. - możliwości umownego ustalenia przez współdłużników solidarnych zakresu wzajemnych roszczeń regresowych. Między osobami współodpowiedzialnymi za szkodę nie zachodzi bowiem żaden stosunek prawny, który rzutowałby na zakres roszczeń regresowych; ich odpowiedzialność  powstaje
ex lege
w chwili wyrządzenia szkody czynem niedozwolonym. Przepisy te odstępują również od względnie obowiązującej zasady określonej w art. 376 § k.c., zgodnie z którą dłużnik solidarny spełniający świadczenie, może żądać zwrotu
‎
w częściach równych; uzależniają bowiem zakres roszczeń regresowych od winy poszczególnych współdłużników solidarnych i stopnia, w jakim przyczynili się do powstania szkody.
Z wiążących ustaleń wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego wynika, że powód i pozwany działali wspólnie i w porozumieniu, a dokonanie przestępstwa nie byłoby możliwe bez działania jednego z nich;       Stopień zawinienia A. K. i R. B. był niewątpliwie równy, a złożoność ich działań wskazuje, iż działali wspólnie i w porozumieniu. Motywacją ich działań była chęć osiągnięcia znacznego zysku kosztem innego podmiotu gospodarczego.
Podniesione przez pozwanego argumenty, że w wyniku czynu przestępczego rzekomą korzyść miał odnieść tylko powód, nie odnoszą się do treści art. 441 § 2 k.c.  i nie mają znaczenia dla zakresu odpowiedzialności współdłużników, choć  nie ulega wątpliwości, że zysk z przestępstwa odnieśli obaj skazani.
Zobowiązanie do świadczenia regresowego ma charakter bezterminowy
‎
i powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania
‎
(art. 455 k.c.). Dłużnik solidarny, który  w całości lub w części zaspokoił wierzyciela, powinien skierować do pozostałych współdłużników wezwanie do wykonania
‎
w określonym terminie zobowiązania regresowego w części na nich przypadających; upływ wskazanego terminu powoduje stan opóźnienia po stronie pozostałych współdłużników. Powód dołączył do pozwu wezwanie do zapłaty z 23 kwietnia 2019r., jednakże nie przedstawił dowodu jego doręczenia. Z tych względów, należy uznać, że dopiero doręczenie pozwanemu odpisu pozwu stanowiło wezwanie do zapłaty. Nastąpiło to 7 stycznia 2020 r., wobec czego odsetki ustawowe za opóźnienie należą się od dnia następnego, tj. 8 stycznia 2020 r.
Sąd Okręgowy wskazał, że gdyby wierzyciel wszczął egzekucję przeciwko powodowi i pozwanemu jako dłużnikom solidarnym, koszty postępowania egzekucyjnego obciążałyby obie strony, skoro jednak postępowanie egzekucyjne wierzyciel wszczął wobec jednego z dłużników solidarnych, brak podstaw aby tymi kosztami obciążać współdłużnika solidarnego. Na podstawie wyroku Sądu  karnego strony zobowiązane były do naprawienia szkody poprzez zapłatę kwoty 1 794 000,00 zł solidarnie, a zatem powód był zobowiązany do zapłaty całej kwoty, zgodnie
‎
z zasadą wynikającą z art. 366 § 1 i 2 k.c. Jej dobrowolne uiszczenie spowodowałoby uniknięcie kosztów ewentualnej egzekucji. Powództwo w części dotyczącej żądania zapłaty kwoty 57 507,47 zł  podlegało zatem oddaleniu jako bezzasadne.
‎
Z dołączonej do pozwu karty rozliczeniowej  w sprawie […] nie wynika, aby powód został obciążony kosztami egzekucyjnymi w kwocie 115 014,93 zł.
Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną zmienił wyrok Okręgowego w punkcie II w ten sposób, że zasądził od R. B. na rzecz A. K. odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 897 000,00 zł  od 7 maja 2019 r. do dnia 7 stycznia 2020 r. (pkt 1); oddalił apelację powoda w pozostałym zakresie (pkt 2); oddalił apelację pozwanego w całości (pkt 3) i orzekł o kosztach procesu za instancje odwoławczą (pkt 4).
Sąd Apelacyjny, uznając apelacje powoda skierowaną przeciwko rozstrzygnięciu o odsetkach za usprawiedliwioną częściowo, stwierdził, że doręczenie pozwanemu wezwania do zapłaty dochodzonej należności,  zastrzegające siedmiodniowy termin spełnienia tego świadczenia, nastąpiło
‎
30 kwietnia 2019 r. W konsekwencji uznał, że odsetki od zasądzonego roszczenia należą się powodowi od  7 maja 2019 r.  a dalej idące w tym zakresie żądanie powoda nie zasługiwało na uwzględnienie.
Oddalając natomiast apelację pozwanego, Sąd  Apelacyjny podzielił  ocenę prawną dochodzonego roszczenia, dokonaną przez Sąd Okręgowy przez pryzmat art. 441 § 1 i 2 k.c. i przytoczoną w jej uzasadnieniu argumentację. Za chybione uznał zarzuty błędnej wykładni tych przepisów. Nie dopatrzył się  również przesłanek zastosowania art. 5 k.c. Wskazał, że  kontekście przywołanych przez Sąd pierwszej instancji przepisów kodeksu karnego i kodeksu cywilnego, regulujących zakres i zasady odpowiedzialności sprawców szkody  wyrządzonej czynem niedozwolonym, odwoływanie się przez pozwanego do klauzuli generalnej nie zasługuje na uwzględnienie.
W skardze kasacyjnej, skierowanej przeciwko rozstrzygnięciom zawartym w pkt 1, 3 i 4 zaskarżonego wyroku, pozwany – w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej zarzucił naruszenie: art. 441 § 1 i 2 k.c.; art. 441 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 46 k.k. i art. 5 k.c. Pierwsza podstawę kasacyjną wypełnił zaś zarzutem naruszenia art. !5zzs
1
ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm., dalej „ustawa COVID-19”) przez jego zastosowanie i rozpoznanie apelacji pozwanego przez Sąd drugiej instancji
‎
w składzie jednego sędziego, w sytuacji gdy przepis ten, jako naruszający wynikające z Konstytucji RP (art. ust. 1) i prawa unijnego (art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności) prawo pozwanego do sądu, nie mógł być zastosowany.
Powołując się na te podstawy, pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w  punktach 1, 3 i 4, zniesienie postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu  do ponownego rozpoznania  a w przypadku niepodzielenia zarzutu nieważności postępowania
‎
– o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie apelacji powoda w całości oraz - na skutek uwzględnienia apelacji pozwanego - zmianę wyroku Sądu pierwszej instancji  w części zaskarżonej przez pozwanego apelacją przez oddalenie powództwa w całości, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie, w zakresie w jakim doszło do uchylenia wyroku,
‎
do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o jej oddalenie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Odnosząc się pierwszej kolejności do zarzutu podniesionego w ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania, wskazującego na nieważność postepowania, należy stwierdzić, że nie zasługiwał on na uwzględnienie.
W związku z pandemią COVID-19 ustawą z dnia 2 marca 2020 r.
‎
o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem
‎
i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych,   w wersji obowiązującej od 3 lipca 2021 r., wprowadzono rozwiązanie, zgodnie z którym w czasie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania tego z nich, który obowiązywał jako ostatni, w sprawach rozpoznawanych według przepisów k.p.c. w pierwszej i drugiej instancji sąd rozpoznawał sprawy w składzie jednego sędziego, z wyjątkiem spraw rozpoznawanych w składzie jednego sędziego i dwóch ławników, przy czym prezes sądu mógł zarządzić rozpoznanie sprawy
‎
w składzie trzech sędziów, jeśli uznał to za wskazane ze względu na szczególną zawiłość sprawy lub precedensowy jej charakter ( art. 15 zzs
1
ust. 1 pkt 4).  Skład Sądu drugiej  instancji w niniejszej sprawie został ustalony   w czasie obowiązywania tych przepisów. Na ich gruncie w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono zapatrywanie, że odstępstwo od zasady kolegialności składu sądu odwoławczego nie jest równoznaczne z oczywistym naruszeniem art. 45 ust. 1 Konstytucji RP
‎
(zob.  postanowienie z 29 kwietnia 2022 r., III CZP 77/22, nie publ.).  W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22, OSNP 2023, nr 10, poz. 104), mającej moc zasady prawnej, przyjęto jednak,
‎
że rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego, ukształtowanym na podstawie art. 15zzs
1
ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-19 ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy
‎
(art. 45 ust. 1 Konstytucji RP),  gdyż nie jest konieczne dla ochrony zdrowia publicznego (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.). Sąd Najwyższy zastrzegł jednak, że przyjęta
‎
w tej uchwale wykładnia prawa obowiązuje od dnia jej podjęcia. Podkreślił, że brak tego ograniczenia byłby niepożądany ze społecznego punktu widzenia i prowadziłby do nadwyrężenia powagi władzy sądowniczej oraz wizerunku sądownictwa. Wydanie orzeczenia przez sąd drugiej instancji w składzie ukształtowanym na podstawie
‎
art. 15zzs
1
ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-19 w okresie do dnia 26 kwietnia 2023 r. włącznie, nie więc może stanowić samoistnej podstawy do stwierdzenia nieważności postępowania na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c. (zob. m.in. wyroki
‎
Sądu Najwyższego: z 20 marca 2024 r., II CSKP 2164/22 i z 21 czerwca 2024 r.,
‎
II CSKP 718/23 – nie publ. oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 28 lipca
‎
2023 r., I CSK 4249/22, nie publ.). Zarzut nieważności postepowania poprzedzającego wydanie zaskarżonego wyroku z powodu sprzeczności składu sądu z przepisami prawa (art. 379 pkt 4 k.p.c.), oparty na odmiennym
‎
– wadliwym - założeniu nie mógł zatem odnieść zamierzonego skutku.
Jedynie na marginesie wypada zauważyć, że niezależnie od oceny powyższego zarzutu skarżącego sprawa zainicjowana jego apelacją polega ponownemu rozpoznaniu – co do zasady - przez   Sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego (art. 367
1
k.p.c.).
Usprawiedliwiona natomiast okazała się podstawa kasacyjna naruszenia prawa materialnego.
U podstaw zaskarżonego wyroku legły dwie zasadnicze przesłanki. Po pierwsze,  Sąd Apelacyjny, podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji,  przyjął, że sposób rozliczenia miedzy osobami współodpowiedzialnymi solidarnie za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym został uregulowany w art. 441 § 1 i 2 k.c.
‎
w sposób wyczerpujący, nakazający uwzględnić jedynie winę danej osoby oraz  stopień, w jakim przyczyniła się ona do powstania szkody.  W konsekwencji uznał, że inne - poza wymienionym – okoliczności, takie jak eksponowany przez pozwanego rozmiar korzyści uzyskanych w wyniku czynu zabronionego przez każdego ze współsprawców, nie mają wpływu na zakres odpowiedzialności regresowej między nimi. Po wtóre zaś, Sąd Apelacyjny stwierdził, że okoliczności podniesione przez pozwanego, mające – w jego ocenie -  rzutować na wysokość zobowiązania wobec powoda, mogły i powinny być przedstawione w postępowaniu karnym, w którym orzeczono o obowiązku naprawienia szkody na podstawie art. 46 § 1 k.k. Podniesionym w skardze kasacyjnej zarzutom  naruszenia  wymienionych przepisów, poważającym powyższą ocenę, nie można odmówić słuszności.
Sąd Apelacyjny  trafnie dostrzegł, że instytucja roszczeń regresowych między współdłużnikami solidarnymi została unormowana w art. 441 § 2 i 3 k.c. w sposób samodzielny i odmienny od uregulowań ogólnych przyjętych w art. 376 k.c.
‎
(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 27 lutego 2009 r., II CNP 117/08, nie publ.).  Wychodząc z tego prawidłowego założenia, błędnie jednak uznał, że katalog przesłanek wyznaczających zakres odpowiedzialności regresowej współsprawców szkody,  określonych w art. 441 § 2 k.c. jest zamknięty. Przepis ten nie wymienia
‎
w sposób enumeratywny okoliczności, które należy wziąć pod uwagę przy ustaleniu zakresu roszczenia regresowego. Wskazuje natomiast, że podstawę oceny wysokości tego roszczenia stanowi całokształt okoliczności sprawy
‎
(zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 15 października 2010 r., V CSK 78/10, nie publ.). Wina  konkretnej  osoby oraz stopień, w jakim przyczyniła się
‎
do powstania szkody, mają pierwszoplanowe - ale nie wyłączne - znaczenie dla określenia rozmiaru roszczenia zwrotnego; bierze się je pod uwagą w szczególności („zwłaszcza”) obok innych okoliczności, np. tego, w czyim interesie nastąpiło wyrządzenie szkody lub kto i w jakim zakresie odniósł korzyści z faktu jej powstania.
Sąd karny, orzekając na podstawie art. 46 § 1 k.c. o obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej pokrzywdzonemu przestępstwem, stosuje przepisy kodeksu cywilnego (z wyjątkiem przepisów dotyczących możliwości zasądzenia renty).  Może zatem – jak miało to miejsce w konkretnym stanie faktycznym - nałożyć na skazanych współsprawców szkody obowiązek naprawienia jej solidarnie (art. 441 § 1 k.c.). Powstanie odpowiedzialności solidarnej w związku z popełnieniem czynu niedozwolonego tworzy dla wszystkich dłużników solidarnych jednakową odpowiedzialność; jej zakres jest taki sam dla każdego z nich, bez względu na stopień winy, przyczynienie się do szkody lub inne okoliczności (zob.  wyrok
‎
Sądu Najwyższego z 17 listopada 2000 r., V CKN 192/00, nie publ.). Sąd karny nie bada  zatem, w jakim stopniu każdy ze sprawców przyczynił do wyrządzenia szkody bądź też odniósł korzyść w wyniku jej powstania, gdyż nie ma to znaczenia dla ich odpowiedzialności solidarnej wobec poszkodowanego (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego:  z 6 maja 1965, I PR 86/65, OSNPG 1966, nr 1-3, poz. 8;
‎
z 3 listopada 1966 r., I PR 422/66, OSNPG 1967, nr 2-3, poz. 10; z 10 maja 2012 r., IV CSK 579/11, nie publ. oraz uchwała Sądu Najwyższego z 25 sierpnia 1978 r.,
‎
III CZP 48/78, OSN 1979, nr 4, poz. 64). Okoliczności powyższe mogą natomiast mieć znaczenie w płaszczyźnie odpowiedzialności regresowej między współdłużnikami  odpowiadającymi solidarnie za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym,  uregulowanej w art. 441 § 2 k.c. Roszczenia przewidziane  w tym przepisie mają charakter odrębny od roszczeń odszkodowawczych przysługujących  poszkodowanemu i podlegają ocenie przez pryzmat przesłanek możliwych
‎
do rozważnie dopiero w procesie regresowym. Nie można zatem podzielić zapatrywania Sądu  Apelacyjnego wskazującego na powinność i możliwość
‎
– w świetle art. 46 § 1 k.c. - podniesienia przez pozwanego w postępowaniu karnym okoliczności mających ograniczyć lub wyłączyć jego odpowiedzialność regresową wobec powoda. Pogląd ten jest wynikiem błędnej wykładni wymienionych przepisów, polegającej na bezzasadnym utożsamieniu okoliczności ograniczających odpowiedzialność regresową współsprawcy z przesłankami odpowiedzialności sprawcy względem poszkodowanego.
Stwierdzenie  w motywach zaskarżonego wyroku, że eksponowane obecnie przez pozwanego  twierdzenie o nieodniesieniu jakichkolwiek korzyści
‎
z popełnionego przestępstwa, mające  uwolnić go od odpowiedzialność regresowej wobec powoda,  powinno zostać zgłoszone w postępowaniu karnym jest niezrozumiałe, skoro - w ocenie Sądu Apelacyjnego - okoliczność powyższa  nie stanowi kryterium oceny zakresu tej odpowiedzialności.
Z ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku wynika, że   orzeczony wyrokiem karnym środek kompensacyjny dotyczył szkody wyrządzonej wspólnym działaniem nie tylko powoda i pozwanego, lecz również działającego
‎
w porozumieniu z nimi innego ustalonego sprawcy – P. L., który zmarł w toku postepowania karnego i nie został objęty wyrokiem skazującym.
Trafnie wskazał skarżący, że skoro odpowiedzialność współsprawców szkody powstaje - z mocy prawa - w chwili jej wyrządzenia czynem niedozwolonym, to za naprawienie szkody stanowiącej źródło dochodzonego roszczenia  współodpowiedzialne są trzy osoby. Należy przy tym mieć na uwadze, że dla przypisania współodpowiedzialności sprawcom przestępstwa wyrządzającego szkodę nie jest konieczne, aby wszyscy oni zostali skazani wyrokiem karnym
‎
i obciążeni obowiązkiem naprawienia szkody (zob. uzasadnienie uchwały
‎
Sądu Najwyższego z 7 marca 1978 r., III CZP 14/78, OSNCP 1978, nr 11, poz. 194). Sąd Apelacyjny kwestię tę pominął, choć została ona podniesiona przez pozwanego w apelacji.   Tymczasem ze wskazany przyczyn zachodzi potrzeba rozważenia, czy i jaki wpływ na zakres dochodzonego roszczenia regresowego miały udział P. L. w wyrządzeniu szkody i ewentualna odpowiedzialność jego spadkobierców za to działanie.
Przed dokonaniem tej oceny bezprzedmiotowe było roztrząsanie zarzutu naruszenia art. 5 k.c., stosowanego w wyjątkowych wypadkach wtedy, gdy nie jest możliwe zabezpieczenie w inny sposób interesów osoby zagrożonej wykonaniem prawa podmiotowego.
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy, nie mogąc skutecznie odeprzeć zarzutów naruszenia wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego, na podstawie art. 398
15
§ 1 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.
Wyrok uchylający zaskarżone orzeczenie i przekazujący sprawę
‎
do ponownego rozpoznania nie kończy postępowania w sprawie (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 18 grudnia 1996 r., I CKN 28/96, OSNC 1997, nr 4, poz. 44
‎
i z 18 lipca 1967 r., I PR 226/67, nie publ.). Sąd Najwyższy wydając takie rozstrzygnięcie nie mógł więc orzec  o wniosku restytucyjnym zgłoszonym  w skardze kasacyjnej (art. 398
15
§ 1 k.p.c.).
Marta Romańska        Grzegorz Misiurek           Dariusz Zawistowski
(A.T.)
[a.ł]