II CSKP 471/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła pozwu banku o zapłatę kwoty 364 651,89 zł z tytułu umowy kredytu hipotecznego indeksowanego do franka szwajcarskiego (CHF), zawartej z pozwanymi T.P. i J.P. w 2008 r. Pozwani nie zostali poinformowani o ryzyku kursowym ani o sposobie ustalania kursu waluty przez bank, a także nie mieli wpływu na treść umowy. Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej oddalił powództwo, uznając umowę za nieważną z powodu sprzeczności z ustawą (art. 353¹ k.c., art. 69 ust. 1 Prawa bankowego) oraz zawierania klauzul abuzywnych. Sąd Apelacyjny w Katowicach oddalił apelację banku, podzielając ustalenia Sądu Okręgowego co do abuzywności klauzul indeksacyjnych. Sąd Apelacyjny stwierdził, że wyeliminowanie tych klauzul prowadzi do takiej deformacji umowy, że nie może ona dalej funkcjonować, co skutkuje jej nieważnością. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej, rozpoznając skargę kasacyjną banku, potwierdził stanowisko sądów niższych instancji. Sąd Najwyższy podkreślił, że określenie wysokości należności z odwołaniem do tabel kursowych ustalanych jednostronnie przez bank, bez obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne, narusza równorzędność stron i jest niedozwolone w świetle art. 385¹ k.c. Sąd Najwyższy odwołał się do orzecznictwa TSUE i SN, wskazując, że nie jest możliwe zastąpienie abuzywnych klauzul innymi przepisami ani ich wykładnia w celu złagodzenia nieuczciwego charakteru. Konsekwencją stwierdzenia abuzywności klauzul jest ich bezskuteczność ex lege, a w przypadku, gdy umowa nie może funkcjonować bez tych klauzul, cała umowa jest nieważna. Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę III CZP 25/22, zgodnie z którą w razie uznania klauzuli indeksacyjnej za niedozwoloną, nie można przyjąć, że zastępuje ją inny sposób określenia kursu, a umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. W związku z tym skarga kasacyjna banku, kwestionująca nieważność umowy, została oddalona.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego dotyczącej nieważności umów kredytów indeksowanych do CHF z powodu abuzywnych klauzul indeksacyjnych oraz braku możliwości sanowania takich umów.
Orzeczenie dotyczy umów zawartych przed wejściem w życie przepisów wprowadzających pewne ograniczenia w indeksacji lub denominacji kredytów. Konieczność indywidualnej oceny abuzywności klauzul w każdej umowie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa kredytu indeksowanego do waluty obcej, zawierająca klauzule dotyczące sposobu ustalania kursu waluty oparte na tabelach kursowych banku, jest ważna?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa taka jest nieważna, jeśli klauzule indeksacyjne są abuzywne i ich wyeliminowanie prowadzi do niemożności dalszego funkcjonowania umowy.
Uzasadnienie
Sądy uznały klauzule indeksacyjne za abuzywne, ponieważ były nietransparentne, naruszały równorzędność stron i obciążały konsumenta nieprzewidywalnym ryzykiem. Eliminacja tych klauzul uniemożliwia dalsze funkcjonowanie umowy, co skutkuje jej nieważnością.
Czy po wyeliminowaniu abuzywnych klauzul indeksacyjnych możliwe jest uzupełnienie umowy kredytu poprzez zastosowanie innych przepisów prawa lub zwyczajów (np. kursu NBP)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce abuzywnego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty, a umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę III CZP 25/22, zgodnie z którą nie jest możliwe zastąpienie abuzywnych klauzul innymi przepisami ani ich wykładnia. Eliminacja klauzul abuzywnych prowadzi do nieważności całej umowy, jeśli nie można ustalić wiążącego kursu waluty.
Czy sąd krajowy może dokonać wykładni nieuczciwego warunku umowy w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd krajowy nie może dokonać wykładni nieuczciwego warunku umowy w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron.
Uzasadnienie
TSUE wskazał, że takie działanie jest sprzeczne z dyrektywą 93/13, ponieważ nie można jednocześnie eliminować klauzuli abuzywnej i dokonywać jej wykładni.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Bank spółki akcyjnej w W. | spółka | powód |
| T.P. | osoba_fizyczna | pozwany |
| J.P. | osoba_fizyczna | pozwany |
| Prokurator Prokuratury Okręgowej A.P. | organ_państwowy | uczestnik |
Przepisy (9)
Główne
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Umowa sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności nieważność umowy.
k.c. art. 385 § 1
Kodeks cywilny
Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich nie wiążą konsumenta.
pr.bank. art. 69 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe
Przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie środki pieniężne z zastrzeżeniem, że kredytobiorca je zwróci w oznaczonej wysokości wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty.
Pomocnicze
k.c. art. 385 § 2
Kodeks cywilny
Ocena, czy warunek umowny jest nieuczciwy, powinna być dokonywana według stanu z chwili zawarcia umowy.
k.c. art. 58
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności nieważność umowy.
k.c. art. 65 § 1
Kodeks cywilny
Oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na zasady współżycia społecznego i ustalone zwyczaje odpowiednie okoliczności, w których złożono oświadczenie woli, oraz cel umowy.
k.c. art. 354
Kodeks cywilny
Dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego w określonym stosunku.
Ustawa z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe
Nowelizacja Prawa bankowego, która nie sanowała abuzywności zapisów umownych w umowach zawartych przed jej wejściem w życie.
u.SN art. 87 § 1
Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym
Uchwała składu całej izby Sądu Najwyższego uzyskuje moc zasady prawnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Klauzule indeksacyjne w umowie kredytu hipotecznego są abuzywne, ponieważ są nietransparentne, naruszają równorzędność stron i obciążają konsumenta nieprzewidywalnym ryzykiem. • Wyeliminowanie abuzywnych klauzul indeksacyjnych prowadzi do nieważności całej umowy kredytu, ponieważ nie można jej dalej funkcjonować. • Sąd nie może dokonywać wykładni abuzywnych klauzul w celu złagodzenia ich nieuczciwego charakteru.
Odrzucone argumenty
Umowa kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF jest ważna i nie zawiera niedozwolonych postanowień umownych. • Możliwe jest uzupełnienie umowy poprzez zastosowanie innych przepisów prawa lub zwyczajów (np. kursu NBP) po wyeliminowaniu abuzywnych klauzul. • Wykonanie umowy bez kwestionowanych klauzul przeliczeniowych jest możliwe poprzez wypełnienie powstałych w niej luk.
Godne uwagi sformułowania
określenie wysokości należności obciążającej kredytobiorcę z odwołaniem do tabel kursowych ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów oznaczania kursu waluty jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i obciąża kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron umowy kredytu • eliminacja niedozwolonych postanowień umownych prowadzi do takiej deformacji regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej części nie da się odtworzyć treści praw i obowiązków stron • w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów
Skład orzekający
Joanna Misztal-Konecka
przewodniczący, sprawozdawca
Jacek Grela
członek
Tomasz Szanciło
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego dotyczącej nieważności umów kredytów indeksowanych do CHF z powodu abuzywnych klauzul indeksacyjnych oraz braku możliwości sanowania takich umów."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy umów zawartych przed wejściem w życie przepisów wprowadzających pewne ograniczenia w indeksacji lub denominacji kredytów. Konieczność indywidualnej oceny abuzywności klauzul w każdej umowie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych i ich nieważności z powodu klauzul abuzywnych, co ma ogromne znaczenie praktyczne dla wielu konsumentów i banków.
“Kredyt frankowy jednak nieważny? Sąd Najwyższy potwierdza: abuzywne klauzule to koniec umowy!”
Dane finansowe
WPS: 364 651,89 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.