II CSKP 468/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWnioskodawczyni J.R. domagała się stwierdzenia nabycia spadku po A.W. na podstawie testamentu sporządzonego w Anglii, zgodnie z którym po połowie miały dziedziczyć K.R. i J.R. Sąd Rejonowy w Wągrowcu stwierdził nabycie spadku na podstawie ustawy, uznając testament za nieważny w świetle prawa polskiego, mimo że był zgodny z prawem angielskim. Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił apelację wnioskodawczyni, podzielając ustalenia sądu pierwszej instancji, ale z innym uzasadnieniem prawnym. Sąd odwoławczy uznał, że rozporządzenie nr 650/2012 nie ma zastosowania do Wielkiej Brytanii, a w sprawie należy stosować polskie przepisy kolizyjne, w tym art. 41 ust. 1 p.p.m. (prawo państwa położenia nieruchomości) oraz art. 25 ust. 1 i 2 p.p.m. (forma czynności prawnej). W konsekwencji uznał, że ważność testamentu w zakresie formy podlega prawu państwa położenia nieruchomości, czyli prawu polskiemu, co skutkowało jego nieważnością. Sąd Najwyższy uchylił postanowienie sądu okręgowego, wskazując na naruszenie art. 66a p.p.m. (w brzmieniu odpowiadającym art. 27 ust. 1 rozporządzenia nr 650/2012) oraz art. 1 konwencji haskiej z 1961 r. Podkreślono, że do ważności formalnej testamentu wystarczające jest zachowanie formy zgodnej z prawem jednego z państw wymienionych w przepisach, a nie tylko prawa państwa położenia nieruchomości. Sąd Najwyższy zwrócił również uwagę na konieczność prawidłowego ustalenia treści prawa obcego oraz na błędy w sentencji postanowienia sądu okręgowego dotyczące określenia stopnia pokrewieństwa spadkobierców ustawowych.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaOcena ważności formalnej testamentów zagranicznych, w szczególności dotyczących nieruchomości, w świetle polskiego prawa prywatnego międzynarodowego i konwencji międzynarodowych.
Dotyczy stanu prawnego obowiązującego po nowelizacji prawa prywatnego międzynarodowego i włączeniu przepisów rozporządzenia nr 650/2012 do prawa krajowego. Konieczność ustalenia treści prawa obcego.
Zagadnienia prawne (3)
Jakie prawo jest właściwe do oceny ważności formalnej testamentu sporządzonego za granicą, jeśli przedmiotem spadku jest nieruchomość położona w Polsce?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ważność formalna testamentu jest oceniana według prawa państwa, w którym został dokonany, prawa państwa obywatelstwa testatora, prawa państwa jego zamieszkania lub zwykłego pobytu, a w przypadku nieruchomości – również prawa państwa jej położenia. Wystarczające jest zachowanie formy zgodnej z prawem jednego z tych państw.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że przepisy prawa prywatnego międzynarodowego (art. 66a p.p.m. w brzmieniu odpowiadającym art. 27 ust. 1 rozporządzenia nr 650/2012) oraz konwencja haska z 1961 r. przewidują alternatywne podstawy oceny ważności formalnej testamentu, a nie ograniczają jej wyłącznie do prawa państwa położenia nieruchomości.
Czy rozporządzenie nr 650/2012 ma zastosowanie w sprawach spadkowych z elementem międzynarodowym, gdy Wielka Brytania nie jest jego stroną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Rozporządzenie nr 650/2012 nie ma bezpośredniego zastosowania w sprawach dotyczących Wielkiej Brytanii, jednak jego przepisy zostały włączone do polskiego prawa prywatnego międzynarodowego poprzez art. 66a ustawy Prawo prywatne międzynarodowe, co oznacza, że polskie prawo kolizyjne zawiera regulacje o treści analogicznej do rozporządzenia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że nawet jeśli rozporządzenie UE nie obowiązuje bezpośrednio w danym państwie, jego przepisy mogą być stosowane jako część krajowego prawa kolizyjnego, jeśli ustawa krajowa tak stanowi.
Czy zapewnienie spadkowe złożone przez wnioskodawcę może stanowić dowód na okoliczność dat śmierci i pokrewieństwa zmarłych przed spadkodawcą krewnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zapewnienie spadkowe nie stanowi dowodu na okoliczność dat śmierci i pokrewieństwa zmarłych przed spadkodawcą krewnych. Dowód taki powinien być oparty na aktach stanu cywilnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (art. 670 § 1, art. 671 k.p.c.) oraz ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, wskazując, że akta stanu cywilnego są wyłącznym dowodem zdarzeń w nich stwierdzonych, a zapewnienie spadkowe ma inne znaczenie dowodowe.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J.R. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| K.R. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| J.W. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| W.W. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| J.B. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| G.Ł. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| B.T. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| A.R. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| M.K. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| S.W. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| W.K. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| M.R. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| Z.R. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| M.R.1 | osoba_fizyczna | uczestnik |
| M.R.2 | osoba_fizyczna | uczestnik |
Przepisy (16)
Główne
p.p.m. art. 66a
Ustawa - Prawo prywatne międzynarodowe
W brzmieniu odpowiadającym art. 21 ust. 1, art. 23, art. 24 ust. 1, art. 26, art. 27 ust. 1 i art. 75 ust. 2 rozporządzenia nr 650/2012. Określa prawo właściwe dla spraw spadkowych i ważności testamentu.
rozporządzenie nr 650/2012 art. 27 § 1
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012
Określa zasady ważności formalnej pisemnych rozrządzeń na wypadek śmierci, dopuszczając zgodność z prawem kilku państw.
Pomocnicze
rozporządzenie nr 650/2012 art. 21 § 1
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012
Prawo właściwe dla ogółu spraw spadkowych jest prawem państwa zwykłego pobytu spadkodawcy w chwili śmierci.
rozporządzenie nr 650/2012 art. 23
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012
Określa zakres ogółu spraw spadkowych.
rozporządzenie nr 650/2012 art. 24 § 1
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012
Rozrządzenie na wypadek śmierci podlega prawu właściwemu dla dziedziczenia po osobie dokonującej rozrządzenia.
rozporządzenie nr 650/2012 art. 75 § 2
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012
Dotyczy stosowania konwencji haskiej z 1961 r. w zakresie formy rozporządzeń testamentowych.
k.c. art. 958
Kodeks cywilny
Dotyczy prawa właściwego dla formy testamentu.
k.c. art. 158
Kodeks cywilny
Dotyczy formy nabycia prawa własności nieruchomości.
k.p.c. art. 328 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymagania dotyczące uzasadnienia orzeczenia.
k.p.c. art. 13 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów do postępowań w sprawach spadkowych.
k.p.c. art. 398³ § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Wymogi dotyczące podstaw kasacyjnych.
k.p.c. art. 387 § 2¹
Kodeks postępowania cywilnego
Wymagania dotyczące uzasadnienia sądu drugiej instancji.
k.p.c. art. 670 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Badanie przez sąd spadku kto jest spadkobiercą.
k.p.c. art. 671 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zapewnienie spadkowe jako dowód.
p.a.s.c. art. 3
Ustawa - Prawo o aktach stanu cywilnego
Akta stanu cywilnego jako wyłączny dowód zdarzeń.
u.s.p. art. 51a § 1
Ustawa - Prawo o ustroju sądów powszechnych
Ustalanie i stosowanie prawa obcego przez sąd.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez Sąd Okręgowy przepisów prawa prywatnego międzynarodowego dotyczących oceny ważności formalnej testamentu sporządzonego za granicą. • Naruszenie przez Sąd Okręgowy przepisów Konwencji Haskiej z 1961 r. dotyczącej formy rozporządzeń testamentowych. • Błędy w sentencji postanowienia Sądu Okręgowego dotyczące określenia stopnia pokrewieństwa spadkobierców ustawowych.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia prawa procesowego dotyczące art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. (nieprawidłowe powołanie przepisu).
Godne uwagi sformułowania
Do ważności formalnej testamentu wystarczające jest zachowanie formy zgodnej z prawem jednego z państw wymienionych w art. 66a p.p.m. o treści jak art. 27 ust. 1 pkt a)-e) rozporządzenia nr 650/2012. • Celem regulacji zawartej w art. 66a p.p.m. o treści jak art. 27 ust. 1 rozporządzenia nr 650/2012 (podobnie jak i konwencji haskiej z 1961 r.) jest uznanie ważności testamentów w rożnych krajach, co pozwala na utrzymanie w mocy rozrządzeń testamentowych pomimo różnorodnych wymogów dotyczących formy w różnych obszarach jurysdykcyjnych. • Zapewnienie spadkowe nie stanowi dowodu na okoliczność dat śmierci i pokrewieństwa zmarłych przed nim krewnych.
Skład orzekający
Roman Trzaskowski
przewodniczący
Władysław Pawlak
sprawozdawca
Agnieszka Piotrowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ocena ważności formalnej testamentów zagranicznych, w szczególności dotyczących nieruchomości, w świetle polskiego prawa prywatnego międzynarodowego i konwencji międzynarodowych."
Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego obowiązującego po nowelizacji prawa prywatnego międzynarodowego i włączeniu przepisów rozporządzenia nr 650/2012 do prawa krajowego. Konieczność ustalenia treści prawa obcego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważności testamentu sporządzonego za granicą, co jest częstym problemem w praktyce, zwłaszcza przy dziedziczeniu nieruchomości. Wyjaśnia złożone kwestie prawa prywatnego międzynarodowego w przystępny sposób.
“Czy testament sporządzony w Anglii jest ważny dla nieruchomości w Polsce? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.