II CSKP 436/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną pozwanego ubezpieczyciela od wyroku Sądu Apelacyjnego, który utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego zasądzający od pozwanego na rzecz powoda kwotę ponad 674 tys. zł z tytułu świadczenia z gwarancji ubezpieczeniowej należytego usunięcia wad i usterek. Powództwo opierało się na gwarancji udzielonej przez pozwanego na zlecenie podwykonawcy, zabezpieczającej roszczenia generalnego wykonawcy (powoda) z tytułu wad i usterek w wykonanych robotach budowlanych. Pozwany ubezpieczyciel odmówił zapłaty, argumentując, że upadłość zleceniodawcy gwarancji (podwykonawcy) uniemożliwia naliczanie kar umownych, które stanowiły podstawę żądania z gwarancji, oraz że żądanie to stanowi nadużycie prawa. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, uznając, że gwarancja ubezpieczeniowa miała charakter abstrakcyjny i nieodwołalny, płatny na pierwsze żądanie. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, gwarant nie może podnosić wobec beneficjenta zarzutów ze stosunku podstawowego, chyba że strony ukształtują zobowiązanie gwaranta jako akcesoryjne. W niniejszej sprawie gwarancja została ukształtowana jako samodzielna i abstrakcyjna. Sąd Najwyższy podkreślił, że upadłość zleceniodawcy nie wyłącza odpowiedzialności gwaranta, a samoistność gwarancji wyklucza badanie zasadności roszczeń ze stosunku podstawowego w sporze między gwarantem a beneficjentem. Sąd uznał, że powód spełnił warunki formalne do skorzystania z gwarancji, a pozwana nie wykazała nadużycia prawa do gwarancji.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie abstrakcyjnego charakteru gwarancji ubezpieczeniowych i ich niezależności od stosunku podstawowego, zwłaszcza w kontekście upadłości zleceniodawcy.
Orzeczenie dotyczy specyficznej konstrukcji gwarancji ubezpieczeniowej i może wymagać analizy treści konkretnej umowy gwarancji.
Zagadnienia prawne (4)
Czy gwarancja ubezpieczeniowa ma charakter abstrakcyjny, czy kauzalny, i jakie są tego konsekwencje w przypadku upadłości zleceniodawcy gwarancji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Gwarancja ubezpieczeniowa w niniejszej sprawie miała charakter abstrakcyjny i nieodwołalny, płatny na pierwsze żądanie. Jej realizacja nie była uzależniona od zasadności roszczeń ze stosunku podstawowego, nawet w przypadku upadłości zleceniodawcy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że gwarancja abstrakcyjna jest samodzielnym zobowiązaniem gwaranta, oderwanym od stosunku podstawowego. Gwarant nie może podnosić zarzutów ze stosunku podstawowego, chyba że strony ukształtują zobowiązanie jako akcesoryjne. Upadłość zleceniodawcy nie wyłącza odpowiedzialności gwaranta.
Czy upadłość zleceniodawcy gwarancji ubezpieczeniowej wyłącza możliwość naliczania kar umownych i dochodzenia roszczeń z gwarancji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, upadłość zleceniodawcy nie wyłącza możliwości naliczania kar umownych ani dochodzenia roszczeń z gwarancji ubezpieczeniowej o charakterze abstrakcyjnym.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że odpowiedzialność z tytułu kar umownych za wady i usterki nie wygasa z powodu upadłości zleceniodawcy, a gwarancja abstrakcyjna zabezpiecza te roszczenia niezależnie od sytuacji finansowej zleceniodawcy.
Czy żądanie zapłaty z gwarancji ubezpieczeniowej, gdy roszczenie ze stosunku podstawowego może być kwestionowane, stanowi nadużycie prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w przypadku gwarancji abstrakcyjnej, samo żądanie zapłaty zgodne z warunkami gwarancji nie stanowi nadużycia prawa, nawet jeśli roszczenie ze stosunku podstawowego jest kwestionowane.
Uzasadnienie
Sąd dopuścił możliwość obrony przez zarzut nadużycia prawa tylko w sytuacjach wyjątkowych, gdy gwarancja jest wykorzystywana w sposób ewidentnie sprzeczny z celem. W niniejszej sprawie żądanie było zgodne z celem gwarancji jako zabezpieczenia przed niewypłacalnością kontrahenta.
Jakie są skutki ogłoszenia upadłości wykonawcy robót budowlanych dla roszczeń zamawiającego z rękojmi i gwarancji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ogłoszenie upadłości wykonawcy nie wygasza automatycznie roszczeń zamawiającego z rękojmi i gwarancji, zwłaszcza jeśli wady ujawniły się po ogłoszeniu upadłości lub nie skonkretyzowały się w wierzytelność.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że zobowiązanie niepieniężne upadłego z tytułu rękojmi lub gwarancji ulega przekształceniu tylko wtedy, gdy zaszło zdarzenie konkretyzujące uprawnienia zamawiającego w wierzytelność, a upadły nie wykonał zobowiązania przed ogłoszeniem upadłości. W przypadku gwarancji abstrakcyjnej, roszczenia z niej mogą być dochodzone niezależnie od postępowania upadłościowego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Przedsiębiorstwo […] "E." spółki z o.o. | spółka | powód |
| S. Towarzystwo Ubezpieczeń […] S.A. | spółka | pozwany |
| Przedsiębiorstwo […] G. Ltd. spółką z ograniczoną odpowiedzialnością | spółka | podwykonawca (zleceniodawca gwarancji) |
| Zakład Wodociągów i Kanalizacji spółką z ograniczoną odpowiedzialnością | spółka | inwestor |
Przepisy (20)
Główne
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w przedmiocie skargi kasacyjnej.
p.u. art. 91 § ust. 2
Ustawa - Prawo upadłościowe
Przekształcenie zobowiązań niepieniężnych upadłego.
Pomocnicze
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Dopuszczalność obrony gwaranta przez zarzut nadużycia prawa z gwarancji w sytuacjach wyjątkowych.
k.c. art. 65 § § 2
Kodeks cywilny
Wykładnia umowy gwarancji.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów w kształtowaniu treści gwarancji.
k.c. art. 354 § § 2
Kodeks cywilny
Zasady współdziałania wierzyciela z dłużnikiem.
k.c. art. 476 § zd. 2
Kodeks cywilny
Pojęcie zwłoki.
k.c. art. 647
Kodeks cywilny
Umowa o roboty budowlane.
k.c. art. 656 § § 1
Kodeks cywilny
Stosowanie przepisów o rękojmi przy umowie o dzieło do umowy o roboty budowlane.
k.c. art. 638
Kodeks cywilny
Stosowanie przepisów o rękojmi przy umowie o dzieło.
k.c. art. 560 § § 1
Kodeks cywilny
Uprawnienia z tytułu rękojmi.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymagania dotyczące uzasadnienia orzeczenia.
k.p.c. art. 365 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Moc wiążąca prawomocnego orzeczenia.
k.p.c. art. 398 § 13
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie Sądu Najwyższego podstawami skargi kasacyjnej.
p.u. art. 2 § ust. 1
Ustawa - Prawo upadłościowe
Zakres stosowania prawa upadłościowego.
p.u. art. 236
Ustawa - Prawo upadłościowe
p.u. art. 246
Ustawa - Prawo upadłościowe
Stabilizacja wysokości roszczeń niepieniężnych.
p.u. art. 247
Ustawa - Prawo upadłościowe
Dz.U. z 2021 r. poz. 1130 ze zm. art. 4 § ust. 7 pkt 1
Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej
Czynność ubezpieczeniowa.
Dz.U. z 2021 r., poz. 2439 ze zm. art. 81 § ust. 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe
Gwarancja bankowa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Gwarancja ubezpieczeniowa ma charakter abstrakcyjny i nieodwołalny, płatny na pierwsze żądanie. • Upadłość zleceniodawcy gwarancji nie wyłącza odpowiedzialności gwaranta. • Realizacja gwarancji nie jest uzależniona od zasadności roszczeń ze stosunku podstawowego. • Żądanie zapłaty z gwarancji abstrakcyjnej nie stanowi nadużycia prawa, nawet jeśli roszczenie ze stosunku podstawowego jest kwestionowane.
Odrzucone argumenty
Upadłość zleceniodawcy gwarancji uniemożliwia naliczanie kar umownych i dochodzenie roszczeń z gwarancji. • Żądanie zapłaty z gwarancji stanowi nadużycie prawa, ponieważ nie istniały zobowiązania zleceniodawcy do zapłaty kar umownych po ogłoszeniu upadłości. • Naruszenie art. 365 § 1 k.p.c. przez wydanie wyroku sprzecznego z postanowieniem Sądu Rejonowego w W. z dnia 29 grudnia 2014 r.
Godne uwagi sformułowania
Gwarancja ubezpieczeniowa jest kształtowana wolą stron, a zatem zasady na jakich beneficjent gwarancji może z niej skorzystać są w różnych stanach faktycznych odmienne. • Będąca przedmiotem sporu gwarancja, stanowiąca zabezpieczenie należytego usunięcia wad i usterek w okresie gwarancji jakości i rękojmi za wady, jest gwarancją abstrakcyjną, a nie kauzalną, a zobowiązanie gwaranta ma charakter samodzielny, nieakcesoryjny. • W przypadku gwarancji o charakterze abstrakcyjnym, w której płatność zagwarantowanego świadczenia powinna nastąpić – tak, jak w okolicznościach sprawy - zgodnie z klauzulą „ nieodwołalnie, bezwarunkowo, bezspornie, na pierwsze żądanie” gwarant ma obowiązek spełnić gwarantowane świadczenie bez prawa do weryfikacji, czy przyczyna w związku z którą jest wzywany do wypłaty zagwarantowanego świadczenia rzeczywiście nastąpiła. • Powoływanie się na nadużycie prawa do gwarancji nie może bowiem prowadzić do wypaczenia sensu gwarancji ubezpieczeniowej, która służy szybkiemu oraz bezpiecznemu uzyskaniu zaspokojenia od gwaranta, z pozostawieniem stronom stosunku podstawowego ciężaru prowadzenia niejednokrotnie długotrwałego i skomplikowanego sporu co do meritum.
Skład orzekający
Grzegorz Misiurek
przewodniczący
Monika Koba
sprawozdawca
Marta Romańska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie abstrakcyjnego charakteru gwarancji ubezpieczeniowych i ich niezależności od stosunku podstawowego, zwłaszcza w kontekście upadłości zleceniodawcy."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej konstrukcji gwarancji ubezpieczeniowej i może wymagać analizy treści konkretnej umowy gwarancji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z gwarancjami ubezpieczeniowymi i upadłością, co jest istotne dla praktyków prawa i przedsiębiorców działających w branży budowlanej.
“Upadłość kontrahenta nie chroni ubezpieczyciela? Sąd Najwyższy rozstrzyga o abstrakcyjnym charakterze gwarancji.”
Dane finansowe
WPS: 765 453,54 PLN
zwrot kosztów postępowania kasacyjnego: 5400 PLN
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.