II CSKP 410/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy uchylił postanowienia sądów niższych instancji, uznając, że powództwo o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego umowy kredytu jest dopuszczalne nawet po ogłoszeniu upadłości banku.
Sąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną powodów B.R. i M.R. od postanowienia Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, które oddaliło ich zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze. Sądy niższych instancji odrzuciły pozew o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego umowy kredytu, uznając, że sprawa powinna być prowadzona wyłącznie w trybie zgłoszenia wierzytelności syndykowi masy upadłości banku. Sąd Najwyższy uchylił te postanowienia, stwierdzając, że powództwo o ustalenie nie jest sprawą o wierzytelność podlegającą zgłoszeniu do masy upadłości i może być prowadzone przeciwko syndykowi.
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał skargę kasacyjną wniesioną przez B.R. i M.R. od postanowienia Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, które utrzymało w mocy postanowienie Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze o odrzuceniu pozwu. Powodowie domagali się ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu zawartej z bankiem, który później ogłosił upadłość. Sądy niższych instancji uznały, że takie roszczenie może być dochodzone jedynie poprzez zgłoszenie wierzytelności syndykowi masy upadłości, zgodnie z Prawem upadłościowym. Sąd Najwyższy, opierając się na własnej uchwale (III CZP 5/24), stwierdził, że powództwo o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu, wniesione przez konsumenta przeciwko bankowi, którego upadłość została ogłoszona, nie jest sprawą o wierzytelność podlegającą zgłoszeniu do masy upadłości w rozumieniu art. 145 ust. 1 Prawa upadłościowego. W związku z tym, Sąd Najwyższy uznał zarzut naruszenia tego przepisu za zasadny, uchylił zaskarżone postanowienia obu sądów i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Jeleniej Górze, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Powództwo o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu, prowadzone przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania ogłoszono upadłość, nie jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 Prawa upadłościowego i może być prowadzone przeciwko syndykowi.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy oparł się na uchwale III CZP 5/24, zgodnie z którą sprawa o ustalenie nie jest sprawą o wierzytelność podlegającą zgłoszeniu do masy upadłości. W związku z tym, droga sądowa dla takiego powództwa jest dopuszczalna nawet po ogłoszeniu upadłości dłużnika, a postępowanie toczy się przeciwko syndykowi.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
Strona wygrywająca
B.R. i M.R.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| B.R. | osoba_fizyczna | powód |
| M.R. | osoba_fizyczna | powód |
| syndyk masy upadłości Bank spółki akcyjnej w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (8)
Główne
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego, dopuszczalne nawet po ogłoszeniu upadłości dłużnika.
pr. upad. art. 145 § ust. 1
Ustawa prawo upadłościowe
Niewłaściwie zastosowany przez sąd niższej instancji; postępowanie sądowe o wierzytelność podlegającą zgłoszeniu do masy upadłości może być podjęte przeciwko syndykowi tylko po wyczerpaniu trybu zgłoszenia wierzytelności i braku umieszczenia jej na liście. Powództwo o ustalenie nie jest sprawą o wierzytelność.
k.p.c. art. 398 § 15 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Pomocnicze
k.p.c. art. 199 § § 1 pkt. 1
Kodeks postępowania cywilnego
Błędnie zastosowany przez sąd niższej instancji w ocenie niedopuszczalności powództwa o ustalenie przeciwko podmiotowi w upadłości.
k.p.c. art. 2 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
W związku z art. 189 k.p.c. - dotyczy dopuszczalności drogi sądowej.
pr. upad. art. 91 § ust. 2
Ustawa prawo upadłościowe
W związku z art. 189 i art. 236 - dotyczy konwersji wierzytelności niepieniężnych na pieniężne, co nie ma zastosowania do powództwa o ustalenie.
pr. upad. art. 236
Ustawa prawo upadłościowe
Wyznacza właściwe postępowanie w przypadku konwersji wierzytelności, co nie ma zastosowania do powództwa o ustalenie.
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna pozostawienia Sądowi pierwszej instancji rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Powództwo o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego umowy kredytu nie jest sprawą o wierzytelność podlegającą zgłoszeniu do masy upadłości w rozumieniu art. 145 ust. 1 Prawa upadłościowego. Dopuszczalność drogi sądowej dla powództwa o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c. nawet po ogłoszeniu upadłości dłużnika. Niewłaściwe zastosowanie art. 145 ust. 1 Prawa upadłościowego przez sądy niższych instancji.
Godne uwagi sformułowania
nie jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości” właściwe roszczenie nie może być realizowane w trybie sporządzenia listy wierzytelności
Skład orzekający
Marcin Krajewski
przewodniczący
Krzysztof Grzesiowski
sprawozdawca
Maciej Kowalski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Dopuszczalność powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego umowy kredytu konsumenckiego po ogłoszeniu upadłości banku."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy bank jest w upadłości, a konsument chce ustalić nieistnienie stosunku prawnego, a nie dochodzić konkretnej kwoty jako wierzytelności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie jest istotne dla konsumentów i prawników zajmujących się sprawami upadłościowymi, wyjaśniając kluczową kwestię dopuszczalności drogi sądowej w specyficznej sytuacji.
“Upadłość banku nie zamyka drogi do sądu w sprawie umowy kredytowej – wyjaśnia Sąd Najwyższy.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySN II CSKP 410/25 POSTANOWIENIE 21 października 2025 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Marcin Krajewski (przewodniczący) SSN Krzysztof Grzesiowski (sprawozdawca) SSN Maciej Kowalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 21 października 2025 r. w Warszawie skargi kasacyjnej B.R. i M.R. od postanowienia Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 23 sierpnia 2024 r., I ACz 2697/24, w sprawie z powództwa B.R. i M.R. przeciwko syndykowi masy upadłości Bank spółki akcyjnej w W. o ustalenie, uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z 25 czerwca 2024 r. sygn. akt I C 285/24 i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Jeleniej Górze do rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego. Krzysztof Grzesiowski Marcin Krajewski Maciej Kowalski (G.N.-J.) UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z 25 czerwca 2024 r. Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze odrzucił pozew B.R. i M.R. przeciwko syndykowi masy upadłości Bank S.A. w W. o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu z 3 lipca 2006 r. 2. Postanowieniem z 23 sierpnia 2024 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił zażalenie powodów. 3. Sądy meriti uznały, że roszczenie powodów może być dochodzone wyłącznie w trybie zgłoszenia wierzytelności syndykowi uregulowanym w Prawie upadłościowym. 4. Skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Apelacyjnego wnieśli powodowie, zaskarżając to postanowienie w całości. Skarżący zarzucili zaskarżanemu postanowieniu naruszenie następujących przepisów: 1) art. 199 § 1 pkt. 1 k.p.c. przez błędne zastosowanie tego przepisu i wadliwą ocenę, jakoby w sprawie przeciwko podmiotowi w upadłości niedopuszczalnym było wytoczenie powództwa o ustalenie opartego na art. 189 k.p.c., 2) art. 145 ust. 1 oraz art. 91 ust. 2 w związku z art. 189 i art. 236 ustawy prawo upadłościowe przez błędną wykładnię i przyjęcie, iż żądanie ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa (art. 189 k.p.c.) stanowi wierzytelność niepieniężną, która stosownie do art. 91 ust. 2 prawa upadłościowego ulega konwersji na wierzytelność pieniężną, w konsekwencji czego sąd doszedł do błędnej konstatacji, że art. 236 wyznacza właściwe postępowanie, a droga sądowa dla powództwa o ustalenie ważności umowy kredytu poprzednika prawnego upadłego bank jest niedopuszczalna, 3) art. 189 w związku z art. 2 § 1 k.p.c. poprzez oddalenie zażalenia powodów. 5. Pozwany w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i o zasądzenie od strony przeciwnej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 6. Przedmiotem skargi jest w istocie prawidłowość zastosowania przez Sąd Apelacyjny art. 145 ust. 1 Prawa upadłościowego, zgodnie z którym postępowanie sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości, może być podjęte przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście wierzytelności. 7. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 19 września 2024 r., III CZP 5/24 (OSNC 2025, nr 4, poz. 42) postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy będącego konsumentem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu, prowadzone przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania ogłoszono upadłość, nie jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 Prawa upadłościowego. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną podziela to stanowisko. 8. Zdaniem Sądu Najwyższego nie ma więc przeszkód do rozpoznania powództwa o ustalenie z art. 189 k.p.c. po ogłoszeniu upadłości dłużnika, z tym że postepowanie takie może się toczyć wyłącznie przeciwko syndykowi, a nie upadłemu. Sprawa o ustalenie nie jest bowiem sprawą o wierzytelność, „która podlega zgłoszeniu do masy upadłości” i właściwe roszczenie nie może być realizowane w trybie sporządzenia listy wierzytelności. 9. Stąd też zasadny okazał się zarzut kasacyjny dotyczący niewłaściwego zastosowania przez Sąd Apelacyjny art. 145 ust. 1 Prawa upadłościowego. W tym kontekście odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej jest już zbędne . 10. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie Sądu Apelacyjnego oraz poprzedzające je postanowienie Sądu Okręgowego i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Jeleniej Górze do rozpoznania, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego (art. 108 § 2 k.p.c.). Krzysztof Grzesiowski Marcin Krajewski Maciej Kowalski (G.N.-J.) [r.g.]
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI