II CSKP 394/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła ustalenia członkostwa powoda S. K. w Spółdzielni Mieszkaniowej "S.". Powód, który w 1980 roku został przyjęty w poczet członków i zawarł umowę o określenie kolejności przydziału mieszkania, został poinformowany przez Spółdzielnię o utracie członkostwa z dniem 9 września 2007 r. w związku z nowelizacją ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Powód nie zgodził się z tym stanowiskiem, twierdząc, że jako członek oczekujący z zawinkulowanym wkładem i umową o kolejność przydziału, dysponuje roszczeniem o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu. Sąd Okręgowy i Sąd Apelacyjny uznały, że powód ma interes prawny w ustaleniu członkostwa i że zachował on członkostwo w spółdzielni na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych w brzmieniu po nowelizacji z 2017 r., ponieważ nadal przysługuje mu roszczenie o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu. Sąd Apelacyjny dodatkowo podkreślił, że umowa z 1983 r. nie była zawarta na czas określony i nie przewidywała jej wygaśnięcia z chwilą przedstawienia ofert. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną pozwanej Spółdzielni, uznając, że zagadnienie roszczenia członków oczekujących o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu zostało już rozstrzygnięte w orzecznictwie. Podkreślono, że zmiany legislacyjne, w tym wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2015 r. i nowelizacja z 2017 r., nie pozbawiły członkostwa osób, którym przysługiwała ekspektatywa nabycia prawa do lokalu. Sąd Najwyższy wskazał, że umowa stron pochodzi z okresu obowiązywania Prawa Spółdzielczego, a brak zawarcia umowy o budowę lokalu na gruncie obecnych przepisów nie może być argumentem na rzecz ustania członkostwa. Orzeczenie potwierdza ochronę praw nabytych i utrzymanie członkostwa w spółdzielniach mieszkaniowych dla osób posiadających roszczenie o ustanowienie prawa do lokalu, nawet jeśli nie posiadają jeszcze skonkretyzowanego lokalu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUtrzymanie członkostwa w spółdzielni mieszkaniowej przez osoby posiadające roszczenie o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu, mimo zmian legislacyjnych i wyroków TK, ze względu na ochronę praw nabytych.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej osób, które zawarły umowy o kolejność przydziału lokalu na gruncie poprzednich przepisów (Prawo Spółdzielcze) i których roszczenia nie wygasły.
Zagadnienia prawne (3)
Czy osobie, której przysługuje roszczenie o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, przysługuje członkostwo w spółdzielni mieszkaniowej, mimo zmian legislacyjnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, osobie, której przysługuje roszczenie o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, przysługuje członkostwo w spółdzielni mieszkaniowej, a zmiany legislacyjne nie pozbawiły jej tego statusu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy oparł się na wykładni art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, zgodnie z którą członkiem jest osoba fizyczna, której przysługuje roszczenie o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu. Podkreślono, że umowa z 1983 r. nadal rodzi takie roszczenie, a zmiany legislacyjne, w tym wyrok TK K 60/13 i nowelizacja z 2017 r., nie pozbawiły członkostwa osób z nabytych prawami, chroniąc zasadę ochrony praw nabytych.
Czy umowa z 1983 r. o określenie kolejności przydziału mieszkania spółdzielczego, zawarta na gruncie Prawa Spółdzielczego, nadal rodzi roszczenie o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu po wejściu w życie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych i jej nowelizacjach?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, taka umowa nadal rodzi roszczenie, a jej niewykonanie przez spółdzielnię obliguje ją do jego realizacji na podstawie przepisów ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że skreślenie przepisów Prawa Spółdzielczego nie pozbawiło podstawy prawnej roszczenia, a jego realizacja jest możliwa na gruncie przepisów ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, stosowanych odpowiednio. Ochrona praw nabytych wymaga uwzględnienia zobowiązań zaciągniętych przed wejściem w życie nowych przepisów.
Czy osoba, która zawarła umowę o kolejności przydziału mieszkania spółdzielczego na gruncie Prawa Spółdzielczego, utraciła członkostwo w spółdzielni na mocy art. 4 ustawy nowelizującej z dnia 20 lipca 2017 r.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, taka osoba nie utraciła członkostwa, jeśli nadal przysługuje jej roszczenie o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że art. 4 ustawy nowelizującej nie miał zastosowania do powoda, ponieważ zachował on roszczenie o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu. Ponadto, wyrok TK z 2020 r. (K 3/19) zakwestionował konstrukcję wygaszania członkostwa ex lege w stosunku do wcześniej ukształtowanych stosunków prawnych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| S. K. | osoba_fizyczna | powód |
| Spółdzielnia Mieszkaniowa "S." | spółka | pozwana |
Przepisy (18)
Główne
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Interes prawny w ustaleniu członkostwa wynika z potrzeby ukształtowania sytuacji prawnej przez rozstrzygnięcie, czy przysługuje kwestionowany status członka, co wiąże się z uprawnieniami korporacyjnymi.
u.s.m. art. 3 § ust. 1 pkt 3
Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych
Członkiem spółdzielni jest osoba fizyczna, której przysługuje roszczenie o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego. Wykładnia przepisu nie uzasadnia zawężenia kręgu członków do osób mających roszczenie do skonkretyzowanego lokalu.
ustawa nowelizująca z dnia 20 lipca 2017 r. art. 4
Ustawa o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, ustawy – kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo Spółdzielcze
Członek spółdzielni, któremu w dniu wejścia w życie ustawy nie przysługiwało prawo do lokalu ani roszczenie o jego ustanowienie, traci z tym dniem członkostwo. Przepis ten nie miał zastosowania do powoda, który zachował roszczenie.
Pomocnicze
u.s.m. art. 3 § ust. 6 pkt 5
Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych
u.s.m. art. 4 § ust. 3
Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych
Ustawodawca wymienia członków spółdzielni, którzy oczekują na ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, co dopuszcza funkcjonowanie takich członków.
u.s.m. art. 10 § ust. 1
Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych
Umowa o budowę lokalu jest poprzedzona umową o spółdzielcze lokatorskie prawo do mieszkania i stanowi ekspektatywę tego prawa. Osoba zawierająca taką umowę staje się członkiem spółdzielni.
u.s.m. art. 1 § ust. 1
Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych
Podstawowym celem spółdzielni mieszkaniowej jest zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych jej członków.
Pr. Sp. art. 205
Prawo spółdzielcze
W poprzednim brzmieniu ustawy, umowy o określenie kolejności przydziału mieszkania spółdzielczego z zawinkulowanym wkładem mieszkaniowym rodziły prawo podmiotowe do realizacji na drodze sądowej.
k.c. art. 64
Kodeks cywilny
k.p.c. art. 1047
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 13
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy jest związany podstawą faktyczną zaskarżonego orzeczenia.
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 98 § § 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 8 § ust. 1 pkt 1
Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 20
Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 10 § ust. 4 pkt 2
Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Powodowi przysługuje roszczenie o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu na podstawie umowy z 1983 r. • Zmiany legislacyjne, w tym wyrok TK K 60/13 i nowelizacja z 2017 r., nie pozbawiły powodowi członkostwa w spółdzielni. • Ochrona praw nabytych wymaga uwzględnienia zobowiązań spółdzielni zaciągniętych na gruncie poprzednich przepisów. • Art. 4 ustawy nowelizującej z 2017 r. nie miał zastosowania do powoda, który zachował roszczenie o ustanowienie prawa do lokalu. • Wyrok TK K 3/19 z 2020 r. zakwestionował konstrukcję wygaszania członkostwa ex lege w stosunku do wcześniej ukształtowanych stosunków prawnych.
Odrzucone argumenty
Członkostwo powoda w spółdzielni ustało ex lege z uwagi na zmiany ustawowe dotyczące stosunku członkostwa tzw. członków oczekujących. • Roszczenie o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu powstaje z chwilą zawarcia umowy o budowę lokalu (art. 10 u.s.m.), a nie umowy o określenie kolejności przydziału. • Powód utracił członkostwo na podstawie art. 4 ustawy nowelizującej z dnia 20 lipca 2017 r., ponieważ w dniu wejścia w życie ustawy nie przysługiwało mu prawo do lokalu ani roszczenie o jego ustanowienie.
Godne uwagi sformułowania
nie wyraża się on jednak w ochronie uprawnienia do uzyskania przydziału lokalu spółdzielczego, powód w razie naruszenia przez spółdzielnię umowy i nie dokonania na jego rzecz przyrzeczonego przydziału lokalu mieszkalnego może bowiem swoje roszczenie zrealizować na drodze sądowej, niezależnie od tego, czy jest członkiem spółdzielni. • członkostwo w spółdzielni wiąże się z szeregiem uprawnień o charakterze korporacyjnym, zapewniającym członkom między innymi uprawnienie do wyboru organów spółdzielni czy wglądu w jej akta. • nie podzielając stanowiska powoda, że dla utraty jego członkostwa konieczne byłoby podjęcie uchwały przez uprawniony organ pozwanej, przychylił się do jego stanowiska, że nie utracił członkostwa w spółdzielni na skutek zmian ustawodawczych będących skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 lutego 2015 r., K 60/13 • nie uzasadnia zawężenia kręgu członków spółdzielni do osób, które mają roszczenie do skonkretyzowanego lokalu, a celem tego przepisu nie było pozbawienie członkostwa osób, które jeszcze przed wieloma laty - tak, jak ma to miejsce w okolicznościach sprawy - posiadały tytuł prawny do uzyskania z zasobów spółdzielni lokalu mieszkalnego. • roszczenie zmierzające do zaspokojenia takiego właśnie interesu przysługiwało powodowi. • nie istniały również żadne podstawy do stwierdzenia wygaśnięcia członkostwa powoda w pozwanej spółdzielni z powodu posiadania przez niego statusu tzw. członka oczekującego. […]
Skład orzekający
Paweł Grzegorczyk
przewodniczący
Monika Koba
sprawozdawca
Marta Romańska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Utrzymanie członkostwa w spółdzielni mieszkaniowej przez osoby posiadające roszczenie o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu, mimo zmian legislacyjnych i wyroków TK, ze względu na ochronę praw nabytych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej osób, które zawarły umowy o kolejność przydziału lokalu na gruncie poprzednich przepisów (Prawo Spółdzielcze) i których roszczenia nie wygasły.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu utraty członkostwa w spółdzielniach mieszkaniowych i stanowi ważny precedens dla wielu osób, które zawarły umowy w przeszłości. Wyjaśnia złożone kwestie prawne związane z nowelizacjami ustaw i wyrokami Trybunału Konstytucyjnego.
“Czy nadal jesteś członkiem spółdzielni mieszkaniowej? Sąd Najwyższy wyjaśnia, komu przysługuje prawo do lokalu i członkostwo.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.