II CSKP 381/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną Z.S. od postanowienia Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej, które utrzymało w mocy plan spłaty wierzycieli ustalony przez Sąd Rejonowy w postępowaniu upadłościowym. Sąd Rejonowy ustalił plan spłaty w kwocie 700 zł miesięcznie przez 19 miesięcy, stwierdzając, że upadły nie doprowadził umyślnie do swojej niewypłacalności i że pozostała część zobowiązań zostanie umorzona po wykonaniu planu. Sąd Okręgowy oddalił zażalenie upadłego, podkreślając, że postępowanie oddłużeniowe nie służy zapewnieniu dotychczasowego poziomu życia, a dłużnik powinien maksymalnie zaspokoić wierzycieli, nawet kosztem pewnych poświęceń. Sąd Okręgowy zakwestionował też niektóre wyliczenia kosztów utrzymania upadłego. W skardze kasacyjnej Z.S. zarzucił naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, w tym błędne ustalenia faktyczne i niezastosowanie przepisów dotyczących umorzenia zobowiązań bez planu spłaty. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnił, że sąd drugiej instancji ma prawo oceniać zebrany materiał dowodowy i dokonywać ustaleń, a zarzuty dotyczące naruszenia przepisów proceduralnych nie znalazły potwierdzenia. Sąd Najwyższy podkreślił, że umorzenie zobowiązań bez planu spłaty jest wyjątkiem, a w przypadku upadłego, mimo jego wieku i stanu zdrowia, sądy niższych instancji prawidłowo uznały, że jest on w stanie spłacić część zadłużenia, zwłaszcza że jego sytuacja materialna ustabilizowała się dzięki emeryturze. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną i zasądził wynagrodzenie dla pełnomocnika z urzędu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących upadłości konsumenckiej, w szczególności zasad ustalania planu spłaty, możliwości poczynienia oszczędności przez upadłego oraz przesłanek umorzenia zobowiązań bez planu spłaty.
Dotyczy specyficznej sytuacji upadłego konsumenta z ustalonym dochodem (emerytura) i konkretnymi kosztami utrzymania. Orzeczenie opiera się na ocenie stanu faktycznego przez sądy niższych instancji.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd drugiej instancji może dokonywać ustaleń faktycznych z urzędu, bez przeprowadzania postępowania dowodowego, i czy takie ustalenia, jeśli nie zostały przedstawione stronie, prowadzą do nieważności postępowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd drugiej instancji może dokonywać ustaleń faktycznych na podstawie zebranego materiału dowodowego, a wiedza o sezonowych różnicach w kosztach ogrzewania ma charakter notoryjny i nie wymaga uprzedzenia strony. Takie działania nie prowadzą do nieważności postępowania, jeśli strona miała możliwość obrony swoich praw.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że sąd drugiej instancji bazuje na materiale procesowym zebranym przed sądem pierwszej instancji i w drugiej instancji. Wiedza o sezonowych różnicach w kosztach ogrzewania ma charakter notoryjny i nie wymaga uprzedzenia strony. Uzupełnienie ustaleń i rozważenie przesłanek zastosowania prawa materialnego nie prowadzi do pozbawienia strony możliwości obrony jej praw.
Czy w przypadku upadłego konsumenta, który nie jest trwale niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat, sąd powinien umorzyć zobowiązania bez ustalania planu spłaty?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umorzenie zobowiązań bez ustalania planu spłaty jest wyjątkiem i wymaga obiektywnego uzasadnienia trwałej niezdolności do spłat. W przypadku, gdy upadły ma stały dochód (np. emeryturę) pozwalający na pokrycie bieżących potrzeb i pewną część spłaty, należy ustalić plan spłaty.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na swoje wcześniejsze orzecznictwo, wskazując, że odstąpienie od ustalenia planu spłaty powinno być wyjątkowe. W analizowanej sprawie, mimo wieku i stanu zdrowia upadłego, jego sytuacja materialna ustabilizowała się dzięki emeryturze, która pozwala na pokrycie bieżących potrzeb i pewną część spłaty wierzycieli. Sądy meriti prawidłowo uznały, że nie jest on trwale niezdolny do dokonywania spłat.
Czy sąd ustalając plan spłaty wierzycieli powinien brać pod uwagę możliwość poczynienia przez upadłego oszczędności w wydatkach, nawet kosztem poziomu życia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd ustalając plan spłaty bierze pod uwagę możliwości zarobkowe upadłego, konieczność jego utrzymania oraz potrzeby mieszkaniowe, a także wysokość niezaspokojonych wierzytelności. Celem postępowania jest maksymalne zaspokojenie wierzycieli, co może wymagać od upadłego poczynienia oszczędności.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że postępowanie oddłużeniowe nie służy zapewnieniu dotychczasowego poziomu życia, a plan spłaty ma umożliwić utrzymanie na niezbędnym poziomie. Upadły powinien poczynić oszczędności, ograniczając dostęp do dóbr i usług niekoniecznych, aby wierzyciele zostali zaspokojeni w możliwie najwyższym stopniu. Sąd Okręgowy wskazał konkretne obszary, gdzie upadły może oszczędzać.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Z.S. | osoba_fizyczna | upadły |
| A.B. | inne | radca prawny (pomoc prawna z urzędu) |
| Skarb Państwa - Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej | organ_państwowy | podmiot zobowiązany do zapłaty wynagrodzenia |
Przepisy (21)
Główne
p.u. art. 491
Prawo upadłościowe
p.u. art. 491¹⁵ § ust. 1d
Prawo upadłościowe
p.u. art. 491¹⁵ § ust. 4
Prawo upadłościowe
p.u. art. 491¹⁶ § ust. 1 i 2
Prawo upadłościowe
p.u. art. 491¹⁶ § ust. 1
Prawo upadłościowe
p.u. art. 491¹⁴ § ust. 4 zdanie drugie
Prawo upadłościowe
p.u. art. 491¹⁴ § ust. 4 zdanie drugie in fine
Prawo upadłościowe
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398¹⁴
Kodeks postępowania cywilnego
Pomocnicze
p.u. art. 491²¹ § ust. 2
Prawo upadłościowe
k.p.c. art. 228 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 397 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 229 § ust. 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 379 § pkt 5
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 157 § § 1 zd. 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 158 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398³ § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. art. § 2 § pkt 1
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. art. § 4 § ust. 1 i 3
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. art. § 14 § ust. 1 pkt 5 w związku z § 16 ust. 4 pkt 2
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sądy niższych instancji prawidłowo oceniły sytuację materialną i zdrowotną upadłego, stwierdzając jego zdolność do spłaty części zadłużenia. • Wiedza o sezonowych różnicach w kosztach ogrzewania ma charakter notoryjny i nie wymaga uprzedzenia strony. • Postępowanie oddłużeniowe nie służy zapewnieniu dotychczasowego poziomu życia, a dłużnik powinien poczynić oszczędności. • Umorzenie zobowiązań bez planu spłaty jest wyjątkiem i wymaga obiektywnego uzasadnienia trwałej niezdolności do spłat.
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów proceduralnych przez dokonywanie ustaleń faktycznych z urzędu bez przeprowadzenia dowodów i bez uprzedzenia strony. • Naruszenie przepisów proceduralnych przez ustalenie stanowiska upadłego co do planu spłaty na podstawie skróconego protokołu sprzecznego z zapisem dźwięku. • Niezastosowanie art. 491¹⁶ p.u. przez ustalenie planu spłaty zamiast umorzenia zobowiązań bez planu, gdy upadły jest trwale niezdolny do spłat. • Nieprawidłowa wykładnia art. 491¹⁶ ust. 1 p.u. przez przyjęcie, że dla umorzenia zobowiązań bez planu spłaty ma znaczenie poziom zobowiązań.
Godne uwagi sformułowania
Postępowanie oddłużeniowe nie służy zapewnieniu upadłemu dotychczasowego poziomu życia. • Plan spłaty ma mu umożliwić utrzymanie na niezbędnym (minimalnym, a nie przeciętnym) poziomie, co wiąże się z postulatem oszczędnego gospodarowania posiadanymi środkami, aby w maksymalnym możliwym zostały przeznaczone na częściowe chociażby zaspokojenie wierzycieli. • Ustawodawca wzmocnił funkcję windykacyjną postępowania upadłościowego konsumenckiego kosztem funkcji oddłużeniowej. • Realizowana w postępowaniu upadłościowym zasada sprawiedliwości społecznej wymaga, aby uzyskanie oddłużenia było okupione pewnym poświęceniem ze strony dłużnika. • Wiedza o tym, że w polskich warunkach klimatycznych wydatki na ogrzewanie mieszkania różnią się w zależności od sezonu ma charakter notoryjny powszechnie (art. 228 § 1 k.p.c.), nie zaś tylko urzędowo (art. 228 § 2 k.p.c.). • Odstąpienie od ustalenia planu spłaty, a zatem rezygnacja z istotnego stadium postępowania upadłościowego, powinno mieć charakter wyjątkowy, uzasadniony w sposób obiektywny stanem zdrowia upadłego, jego niedołężnością i brakiem zdolności do pracy.
Skład orzekający
Dariusz Zawistowski
przewodniczący
Marta Romańska
sprawozdawca
Karol Weitz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących upadłości konsumenckiej, w szczególności zasad ustalania planu spłaty, możliwości poczynienia oszczędności przez upadłego oraz przesłanek umorzenia zobowiązań bez planu spłaty."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji upadłego konsumenta z ustalonym dochodem (emerytura) i konkretnymi kosztami utrzymania. Orzeczenie opiera się na ocenie stanu faktycznego przez sądy niższych instancji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, że nawet w trudnej sytuacji życiowej (wiek, choroba) postępowanie upadłościowe wymaga od dłużnika pewnych poświęceń i aktywnego działania w celu spłaty wierzycieli, a nie tylko całkowitego oddłużenia.
“Upadłość konsumencka: czy zawsze oznacza całkowite oddłużenie? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 316 421,49 PLN
wynagrodzenie za pomoc prawną z urzędu: 1800 PLN
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.