II CSKP 327/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowódka, Gmina K., dochodziła od Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (następcy prawnego Agencji Nieruchomości Rolnych) zapłaty kwoty ponad 200 tys. zł tytułem odszkodowania za szkodę wynikłą z nieustanowienia służebności studni. Gmina opierała swoje roszczenie na protokole ustaleń z 2 sierpnia 2007 r., który miał gwarantować ustanowienie takiej służebności na rzecz gminy przy sprzedaży działki zlokalizowanej studni. Sądy obu instancji oddaliły powództwo, uznając protokół za niewiążący dokument negocjacyjny, a nie umowę zobowiązującą. Sąd Apelacyjny dodatkowo argumentował niemożność ustanowienia służebności studni oraz brak umocowania osoby podpisującej protokół w imieniu Agencji. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną Gminy, uchylił zaskarżony wyrok. Uzasadnienie Sądu Najwyższego wskazuje na istotne braki w argumentacji Sądu Apelacyjnego, w szczególności dotyczące wykładni protokołu ustaleń, możliwości ustanowienia służebności gruntowej lub przesyłu, a także oceny umocowania osoby podpisującej protokół. Sąd Najwyższy podkreślił, że interpretacja oświadczeń woli powinna uwzględniać całokształt okoliczności, a nie tylko literalne brzmienie, a także zwrócił uwagę na potencjalne uznanie Gminy za przedsiębiorcę przesyłowego. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja protokołów ustaleń jako potencjalnych umów wiążących, wykładnia oświadczeń woli w kontekście całokształtu okoliczności, możliwość ustanowienia służebności przesyłu na rzecz gminy, ocena umocowania do czynności prawnych i konkludentnego potwierdzenia.
Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego i interpretacji konkretnego protokołu; ocena umocowania i możliwości ustanowienia służebności może być zależna od szczegółowych ustaleń faktycznych w ponownym postępowaniu.
Zagadnienia prawne (3)
Czy protokół ustaleń, zawierający postanowienia dotyczące przyszłej umowy sprzedaży nieruchomości, może stanowić źródło zobowiązania gwarancyjnego lub innej umowy wiążącej strony?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Apelacyjny uznał, że protokół ustaleń miał charakter niewiążących oświadczeń negocjacyjnych, a nie umowy zobowiązującej. Sąd Najwyższy uznał tę argumentację za niewystarczającą i wymagającą ponownego rozważenia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał na potrzebę szerszej wykładni protokołu, uwzględniającej całokształt okoliczności, cel ustaleń oraz późniejsze zachowanie stron, a nie tylko literalne brzmienie.
Czy możliwe jest ustanowienie służebności studni (gruntowej lub przesyłu) na rzecz gminy, która nie jest przedsiębiorcą przesyłowym lub której nieruchomość nie jest jednoznacznie określona jako władnąca?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Apelacyjny uznał, że ustanowienie służebności studni w sposób oczekiwany przez Gminę było niemożliwe, zarówno jako służebność gruntowa (brak określonej nieruchomości władnącej), jak i przesyłu (Gmina nie jest przedsiębiorcą przesyłowym). Sąd Najwyższy uznał tę argumentację za niejasną i wymagającą wyjaśnienia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy zakwestionował lakoniczne stwierdzenie Sądu Apelacyjnego o niemożności ustanowienia służebności przesyłu, wskazując na potrzebę zbadania, czy Gmina może być uznana za przedsiębiorcę przesyłowego oraz czy studnia stanowi urządzenie przesyłowe.
Czy osoba podpisująca protokół ustaleń w imieniu Agencji Nieruchomości Rolnych, posiadająca umocowanie do zbywania nieruchomości, była umocowana do zaciągnięcia zobowiązania gwarancyjnego lub podobnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Apelacyjny uznał, że osoba ta nie była umocowana do zawierania umów gwarancyjnych, zwłaszcza z podmiotami prywatnymi. Sąd Najwyższy uznał, że argumentacja ta była wadliwa, zwłaszcza w zakresie wymogu umocowania do czynności wobec osoby trzeciej oraz pominięcia analizy późniejszego zachowania Agencji.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że umowa gwarancyjna jest stosunkiem między gwarantem a beneficjentem, a osoba trzecia (nabywca nieruchomości) nie jest jej stroną, co podważa wymóg umocowania pełnomocnika gwaranta do czynności wobec tej osoby trzeciej. Ponadto, Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na możliwość konkludentnego potwierdzenia czynności przez Agencję.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| G. K. | organ_państwowy | powód |
| Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w W. | organ_państwowy | pozwany |
| Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział w O. | organ_państwowy | pozwanego (poprzednik prawny) |
| A. sp. z o.o. | spółka | nabywca działki |
| W. P. | osoba_fizyczna | dzierżawca, nabywca działki |
| Z. F. | osoba_fizyczna | nabywca działki |
| A. F. | osoba_fizyczna | nabywca działki |
Przepisy (18)
Główne
k.c. art. 65 § 1 i 2
Kodeks cywilny
Sąd Najwyższy podkreślił konieczność wykładni oświadczeń woli z uwzględnieniem całokształtu okoliczności, celu i zgodnego zamiaru stron, a nie tylko literalnego brzmienia.
k.c. art. 391
Kodeks cywilny
Reguluje umowę gwarancyjną, gdzie gwarant zobowiązuje się do zaciągnięcia zobowiązania przez osobę trzecią lub do spełnienia świadczenia.
k.c. art. 285
Kodeks cywilny
Dotyczy służebności gruntowej.
k.c. art. 305
Kodeks cywilny
Dotyczy służebności przesyłu.
Pomocnicze
k.c. art. 60
Kodeks cywilny
Dotyczy czynności konkludentnych i potwierdzenia.
k.c. art. 471
Kodeks cywilny
Odpowiedzialność dłużnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Klauzula generalna dotycząca zasad współżycia społecznego.
k.c. art. 49
Kodeks cywilny
Definicja urządzeń przesyłowych.
k.c. art. 353
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów.
k.c. art. 103
Kodeks cywilny
Potwierdzenie czynności prawnej przez osobę, która nie miała umocowania.
k.p.c. art. 328
Kodeks postępowania cywilnego
Wymogi formalne uzasadnienia orzeczenia.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji.
k.p.c. art. 398
Kodeks postępowania cywilnego
Postępowanie kasacyjne.
k.p.c. art. 398 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa uchylenia orzeczenia przez Sąd Najwyższy.
u.s.g. art. 6
Ustawa o samorządzie gminnym
Zakres działania gminy.
u.s.g. art. 7
Ustawa o samorządzie gminnym
Zakres działania gminy.
u.z.z.w. art. 2
Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków
Definicje.
u.g.n. art. 28
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Dotyczy protokołów z rokowań.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niewystarczająca i wadliwa argumentacja Sądu Apelacyjnego dotycząca wykładni protokołu ustaleń. • Możliwość ustanowienia służebności studni (gruntowej lub przesyłu) na rzecz Gminy. • Umocowanie osoby podpisującej protokół w imieniu Agencji Nieruchomości Rolnych. • Możliwość konkludentnego potwierdzenia czynności przez Agencję. • Niewłaściwe zastosowanie art. 391 k.c. przez Sąd Apelacyjny w kontekście wymogu umocowania do czynności wobec osoby trzeciej.
Godne uwagi sformułowania
argumentacja Sądu odwoławczego jest niewystarczająco wnikliwa, a częściowo nawet niezrozumiała • nie można uznać Protokołu za umowę nienazwaną zobowiązującą do ustanowienia służebności studni albo umowę gwarancyjną • Sąd Apelacyjny zdawał się przyjmować błędnie, że warunkiem skutecznego zawarcia umowy gwarancyjnej było umocowanie przedstawiciela Agencji także do zawierania umów z nabywcą działki nr 289 (osobą trzecią w myśl art. 391 k.c.)
Skład orzekający
Teresa Bielska-Sobkowicz
przewodniczący
Roman Trzaskowski
sprawozdawca
Katarzyna Tyczka-Rote
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja protokołów ustaleń jako potencjalnych umów wiążących, wykładnia oświadczeń woli w kontekście całokształtu okoliczności, możliwość ustanowienia służebności przesyłu na rzecz gminy, ocena umocowania do czynności prawnych i konkludentnego potwierdzenia."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego i interpretacji konkretnego protokołu; ocena umocowania i możliwości ustanowienia służebności może być zależna od szczegółowych ustaleń faktycznych w ponownym postępowaniu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy interpretacji dokumentów i potencjalnych zobowiązań, co jest kluczowe dla praktyki prawniczej. Sąd Najwyższy krytykuje sądy niższych instancji za powierzchowną analizę, co czyni orzeczenie interesującym dla prawników chcących zrozumieć niuanse wykładni i odpowiedzialności.
“Czy protokół ustaleń to tylko papier, czy wiążące zobowiązanie? Sąd Najwyższy analizuje klauzulę studni.”
Dane finansowe
WPS: 203 783 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.