II CSKP 292/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpatrywał skargę kasacyjną pozwanego ubezpieczyciela od wyroku Sądu Okręgowego, który utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego zasądzający odszkodowanie za naruszenie więzi rodzinnej. Powódka dochodziła zadośćuczynienia po tym, jak jej 14-letnia córka doznała ciężkich, trwałych obrażeń w wypadku drogowym, co skutkowało całkowitą niesprawnością ruchową, niemożnością mówienia i koniecznością całodobowej opieki. Sąd Rejonowy, opierając się na uchwale SN III CZP 69/17, uznał, że ciężki uszczerbek na zdrowiu córki stanowi naruszenie dóbr osobistych matki, wpływając na więź emocjonalną i generując cierpienie psychiczne. Sąd Okręgowy podzielił to stanowisko. Pozwany ubezpieczyciel w skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie prawa materialnego, twierdząc, że więź rodzinna nie jest dobrem osobistym i że w sprawie nie doszło do jej naruszenia. Sąd Najwyższy, analizując sprawę, zwrócił uwagę na nową regulację – art. 446[2] k.c. wprowadzony ustawą z dnia 24 czerwca 2021 r., który umożliwia przyznanie zadośćuczynienia za naruszenie więzi rodzinnej w przypadku ciężkiego i trwałego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, z mocą wsteczną. Sąd Najwyższy, związany ustaleniami faktycznymi sądów niższych instancji, stwierdził, że córka powódki doznała ciężkich, nieodwracalnych uszczerbków, które uniemożliwiają nawiązanie typowej więzi rodzinnej i powodują dotkliwą krzywdę matki. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, wskazując, że nawet jeśli pierwotnie istniały wątpliwości co do kwalifikacji prawnej więzi rodzinnej jako dobra osobistego, to nowa regulacja prawna, stosowana wstecz, potwierdza trafność zaskarżonego orzeczenia. Sąd podkreślił również zasadę ekonomii procesowej, zgodnie z którą orzeczenie, które odpowiada prawu w momencie rozpoznawania skargi kasacyjnej, nie powinno być uchylane jedynie z powodu błędnego uzasadnienia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie możliwości przyznania zadośćuczynienia za naruszenie więzi rodzinnej w wyniku ciężkiego wypadku, z uwzględnieniem wstecznego działania nowej regulacji prawnej.
Stosowanie do przypadków ciężkiego i trwałego uszczerbku na zdrowiu skutkującego niemożnością nawiązania lub kontynuowania więzi rodzinnej.
Zagadnienia prawne (4)
Czy naruszenie więzi rodzinnej w wyniku ciężkiego uszczerbku na zdrowiu członka rodziny może stanowić podstawę do przyznania zadośćuczynienia pieniężnego na rzecz najbliższych członków rodziny?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, naruszenie więzi rodzinnej może skutkować przyznaniem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, zwłaszcza w przypadku ciężkiego i trwałego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia skutkującego niemożnością nawiązania lub kontynuowania więzi rodzinnej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy oparł się na nowo dodanym art. 446[2] k.c., który stosuje się również do zdarzeń powstałych przed jego wejściem w życie. Ustalenia faktyczne sądów niższych instancji potwierdziły ciężkość uszczerbku i niemożność nawiązania typowej więzi rodzinnej, co uzasadnia przyznanie zadośćuczynienia.
Czy przepis wprowadzający możliwość przyznania zadośćuczynienia za naruszenie więzi rodzinnej (art. 446[2] k.c.) może być stosowany do zdarzeń, które miały miejsce przed jego wejściem w życie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepis ten ma zastosowanie również do zdarzeń, których skutkiem jest niemożność nawiązania lub kontynuowania więzi rodzinnej, spowodowana ciężkim i trwałym uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia, powstałych przed dniem jego wejścia w życie.
Uzasadnienie
Ustawa nowelizująca Kodeks cywilny w art. 2 wyraźnie stanowi o zastosowaniu nowego przepisu (art. 446[2] k.c.) do zdarzeń powstałych przed dniem jej wejścia w życie, co Sąd Najwyższy uznał za wiążące.
Czy sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji jest związany zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego?
Odpowiedź sądu
Nie, sąd drugiej instancji nie jest związany zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, lecz jedynie zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa procesowego (z wyjątkiem przypadku nieważności postępowania).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił różnice między kontrolą kasacyjną a apelacyjną, wskazując, że w postępowaniu apelacyjnym sąd ma szersze pole do badania kwestii prawnych.
Czy Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, może oddalić ją, mimo że zaskarżone orzeczenie jest błędnie uzasadnione, jeśli obiektywnie odpowiada prawu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, Sąd Najwyższy może oddalić skargę kasacyjną, jeśli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, zgodnie z art. 398[14] k.p.c., co wynika z zasady ekonomii procesowej i stabilności orzeczeń.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że celem tego przepisu jest uniknięcie zbędnego uchylania orzeczeń w celu sporządzenia odmiennego uzasadnienia tego samego rozstrzygnięcia, zwłaszcza gdy późniejsza zmiana prawa sprawia, że orzeczenie staje się zgodne z prawem.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. K. | osoba_fizyczna | powódka |
| S. spółka akcyjna w S. | spółka | pozwany |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 446 § 2
Kodeks cywilny
Zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę w razie ciężkiego i trwałego uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia, skutkującego niemożnością nawiązania lub kontynuowania więzi rodzinnej. Przepis ma zastosowanie również do zdarzeń powstałych przed dniem jego wejścia w życie.
Pomocnicze
k.c. art. 448
Kodeks cywilny
Podstawa do zasądzenia zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych.
k.c. art. 23
Kodeks cywilny
Ochrona dóbr osobistych.
k.c. art. 24
Kodeks cywilny
Środki ochrony dóbr osobistych.
k.c. art. 362
Kodeks cywilny
Przyczynienie się poszkodowanego do powstania szkody.
k.c. art. 817
Kodeks cywilny
Zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela.
k.c. art. 481
Kodeks cywilny
Odszkodowanie za opóźnienie.
k.c. art. 482
Kodeks cywilny
Odszkodowanie za opóźnienie.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasady oceny dowodów.
k.p.c. art. 398 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi.
k.p.c. art. 398 § 13
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie Sądu Najwyższego zarzutami skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie skargi kasacyjnej, gdy orzeczenie odpowiada prawu mimo błędnego uzasadnienia.
k.p.c. art. 98 § § 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Zasady orzekania o kosztach postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Ciężki i trwały uszczerbek na zdrowiu córki powódki skutkujący niemożnością nawiązania lub kontynuowania więzi rodzinnej stanowi podstawę do przyznania zadośćuczynienia. • Nowy przepis art. 446[2] k.c. ma zastosowanie wstecz do zdarzeń sprzed jego wejścia w życie. • Orzeczenie sądu drugiej instancji, które odpowiada prawu w momencie rozpoznawania skargi kasacyjnej, nie powinno być uchylane z powodu błędnego uzasadnienia.
Odrzucone argumenty
Więź rodzinna nie jest dobrem osobistym podlegającym ochronie prawnej. • W sprawie nie doszło do naruszenia więzi rodzinnej, ponieważ córka powódki pozostaje w świadomym kontakcie i wyraża uczucia.
Godne uwagi sformułowania
uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 27 marca 2018 r., III CZP 69/17, Sąd pierwszej instancji uznał, że doprowadzenie czynem niedozwolonym do ciężkiego uszczerbku na zdrowiu D.K., stanowi naruszenie dóbr osobistych jej matki. • Córka powódki doznała ciężkiego nieodwracalnego uszczerbków na zdrowiu, którego skutki wiążą się z dotkliwą, niekończącą się krzywdą powódki porównywalną z krzywdą związaną z definitywną utratą osoby najbliższej. • Sąd Najwyższy oddala skargę kasacyjną nie tylko wówczas, gdy nie ma ona uzasadnionych podstaw, lecz także gdy zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. • Więź rodzinna niewątpliwie jest bowiem wartością, której naruszenie może – w określonych okolicznościach, w tym takich, jakie miały miejsce w sprawie – skutkować przyznaniem zadośćuczynienia za krzywdę.
Skład orzekający
Beata Janiszewska
przewodniczący
Maciej Kowalski
sprawozdawca
Marcin Łochowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie możliwości przyznania zadośćuczynienia za naruszenie więzi rodzinnej w wyniku ciężkiego wypadku, z uwzględnieniem wstecznego działania nowej regulacji prawnej."
Ograniczenia: Stosowanie do przypadków ciężkiego i trwałego uszczerbku na zdrowiu skutkującego niemożnością nawiązania lub kontynuowania więzi rodzinnej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa porusza ważny społecznie temat krzywdy niemajątkowej rodziców po wypadkach ich dzieci oraz pokazuje, jak zmiany w prawie mogą wpływać na rozstrzygnięcia sądowe z mocą wsteczną.
“Czy można dostać odszkodowanie za zniszczoną więź rodzinną? Sąd Najwyższy odpowiada.”
Dane finansowe
WPS: 100 000 PLN
zadośćuczynienie: 70 000 PLN
zwrot kosztów postępowania kasacyjnego: 2700 PLN
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.