II CSKP 29/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia o zapłatę kwoty 340 470 zł, wywodzonego przez powoda z rzekomej umowy pożyczki z dnia 1 marca 2007 r., zawartej z pozwaną, z którą pozostawał w konkubinacie. Powód twierdził, że przekazał pozwanej środki na zakup nieruchomości w Belgii i jej remont. Pozwana kwestionowała istnienie umowy pożyczki, a także skuteczność oświadczenia z 27 grudnia 2007 r., które miało potwierdzać pożyczkę, uchylając się od jego skutków prawnych z powodu groźby. Sądy obu instancji oddaliły powództwo, uznając umowę pożyczki za nieważną (pozorną lub sfałszowaną) i stwierdzając, że nie doszło do przekazania środków pieniężnych w wykonaniu umowy pożyczki. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powoda, uchylił wyroki sądów niższych instancji. Uznał, że sądy nie rozpoznały istoty sprawy, ponieważ po zakwestionowaniu umowy pożyczki nie podjęły próby oceny roszczenia na innej podstawie prawnej, mimo że ustalony stan faktyczny (wspólne przedsięwzięcie, nakłady powoda na nieruchomość pozwanej) mógł uzasadniać zastosowanie innych przepisów (np. o bezpodstawnym wzbogaceniu, współwłasności). Sąd Najwyższy wskazał również na potrzebę wyjaśnienia kwestii prawa właściwego i jurysdykcji w przypadku, gdy nieruchomość znajduje się w Belgii.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaRozstrzyganie sporów majątkowych między konkubentami, ocena pozorności czynności prawnych, obowiązki sądu w zakresie nierozpoznania istoty sprawy, dopuszczalność dowodu z opinii biegłych.
Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego (nieruchomość w Belgii, konkubinat), ale zasady prawne są uniwersalne.
Zagadnienia prawne (4)
Czy sąd może ocenić roszczenie na innej podstawie prawnej niż wskazana przez powoda, jeśli ustalony stan faktyczny na to wskazuje, a pierwotna podstawa prawna okazała się nieuzasadniona?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd meriti ma obowiązek wszechstronnego rozpoznania sprawy i zastosowania właściwych przepisów prawa materialnego, nawet jeśli powód wskazał inną podstawę prawną, pod warunkiem poinformowania stron o możliwości takiej oceny.
Uzasadnienie
Sądy nie są związane wskazaną przez powoda podstawą prawną, ale muszą rozpatrzyć sprawę wszechstronnie. W przypadku zmiany podstawy prawnej, strony powinny zostać o tym uprzedzone, aby zapewnić im możliwość obrony praw.
Jakie przepisy prawa mają zastosowanie do rozliczeń majątkowych między konkubentami w przypadku braku umowy regulującej te kwestie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Do rozliczeń majątkowych między konkubentami mogą mieć zastosowanie przepisy o współwłasności, bezpodstawnym wzbogaceniu, a w pewnych sytuacjach analogicznie przepisy o spółce cywilnej lub wspólności majątkowej małżeńskiej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał na bogate orzecznictwo dotyczące rozliczeń majątkowych konkubentów, podkreślając brak przepisów wprost regulujących te kwestie i konieczność poszukiwania podstaw prawnych w istniejących instytucjach prawnych, takich jak współwłasność czy bezpodstawne wzbogacenie.
Czy ustalenie przez sąd niższej instancji, że podpis na dokumencie został sfałszowany, jest wystarczające do oddalenia powództwa, czy też sąd powinien zbadać istnienie innej ukrytej czynności prawnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Jeśli sąd niższej instancji zakwestionuje istnienie umowy (np. z powodu sfałszowania podpisu), powinien zbadać, czy pod pozorną czynnością prawną nie ukryto innej czynności prawnej (dysymulowanej) i ocenić jej ważność.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny, uznając umowę pożyczki za pozorną, powinien był zbadać, czy strony ukryły pod nią inną czynność prawną, zgodnie z art. 83 § 1 zd. 2 k.c. Brak takiego zbadania stanowi nierozpoznanie istoty sprawy.
Czy sąd powinien dopuścić dowód z opinii innych biegłych grafologów, jeśli opinie w postępowaniu karnym były rozbieżne, a opinia sądu pierwszej instancji nie była jednoznaczna?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli opinie biegłych są rozbieżne, a materiał dowodowy nie daje podstaw do oparcia się na jednej z nich, sąd powinien wyjaśnić sprzeczności lub zażądać dodatkowej opinii.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że sądy obu instancji przedwcześnie ustaliły, iż podpis pozwanej został sfałszowany, opierając się na jednej opinii, podczas gdy w postępowaniu karnym opinie były rozbieżne. Celowe było wezwanie biegłych do złożenia wyjaśnień lub powołanie innych biegłych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| S. N. | osoba_fizyczna | powód |
| M. A. | osoba_fizyczna | pozwana |
Przepisy (22)
Główne
k.p.c. art. 321 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy związania sądu granicami żądania.
Pomocnicze
k.c. art. 83 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy pozorności czynności prawnej i możliwości istnienia innej, ukrytej czynności prawnej.
k.c. art. 87
Kodeks cywilny
Dotyczy groźby jako wady oświadczenia woli.
k.c. art. 88 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy uchylenia się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem groźby.
k.c. art. 353¹
Kodeks cywilny
Dotyczy zasady swobody umów.
k.c. art. 720 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy umowy pożyczki.
k.c. art. 65 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy wykładni oświadczeń woli.
k.p.c. art. 187 § § 1 i 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy określenia żądania pozwu.
k.p.c. art. 286
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy obowiązku wysłuchania biegłych.
k.p.c. art. 217 § § 1-3
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy dopuszczania dowodów.
k.p.c. art. 227
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy dopuszczalności dowodu.
k.p.c. art. 398¹¹ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym lub rozprawie.
k.p.c. art. 398¹³ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy wiążących ustaleń faktycznych w postępowaniu kasacyjnym.
k.p.c. art. 398³ § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy podstaw kasacyjnych - naruszenie prawa procesowego.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 398²¹
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów w postępowaniu apelacyjnym.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy oceny dowodów przez sąd.
k.p.c. art. 278 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy dowodu z opinii biegłego.
k.p.c. art. 380
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zażalenia na postanowienia sądu pierwszej instancji.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy podstawy merytorycznego orzekania przez sąd drugiej instancji.
k.r.o. art. 27 § zd. 2
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dotyczy stosowania analogii do związków nieformalnych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 321 § 1 k.p.c. w zw. z art. 187 § 1 i 2 k.p.c. przez nierozpoznanie istoty sprawy i zaniechanie oceny roszczenia na innej podstawie prawnej. • Naruszenie art. 286 k.p.c. w zw. z art. 217 § 1-3 k.p.c. oraz art. 227 k.p.c. przez uznanie za bezzasadny zarzutu apelacyjnego pominięcia wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii innych biegłych grafologów. • Nierozpoznanie istoty sprawy przez sądy obu instancji w zakresie oceny roszczenia na innej podstawie prawnej niż umowa pożyczki.
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia art. 87 k.c. w zw. z art. 88 k.c. przez bezzasadne uznanie, iż pozwana złożyła oświadczenie z dnia 27 grudnia 2007 r. pod wpływem groźby i skutecznie uchyliła się od jego skutków prawnych.
Godne uwagi sformułowania
Sądy obu instancji wprawdzie przyjęły, że pozwana nie złożyła podpisu na dokumencie z dnia 1 marca 2007 r., ale konkluzja ta jest przedwczesna, bowiem w postępowaniu karnym powód został uniewinniony od zarzutu posłużenia się sfałszowaną umową pożyczki, ze względu na rozbieżne opinie grafologiczne. • W przedstawionym stanie faktycznym Sądy obu instancji trafnie przyjęły, że nie może być mowy o zawarciu umowy pożyczki, gdyż faktycznie zakup nieruchomości w Belgii i jej remont, był wspólnym przedsięwzięciem stron, którego podłożem był ich związek konkubencki. • Sąd Apelacyjny, zakładając, że jednak pozwana złożyła podpis na umowie z dnia 1 marca 2007 r. i powołując się na wadę oświadczenia woli w postaci pozorności oraz mając na uwadze okoliczność, że powód poczynił nakłady na nieruchomość pozwanej w ramach łączącego ich związku konkubenckiego, powinien był w takim przypadku wyjaśnić, czy pod pozorną czynnością prawną (umową pożyczki) strony ukryły zawarcie innej czynności prawnej (dysymulowanej) i dokonać oceny jej ważności (art. 83 § 1 zd. 2 k.c.). • W obowiązującym modelu apelacji pełnej rola sądu drugiej instancji nie ogranicza się jedynie do samego aktu kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, ale obejmuje także powinność merytorycznego rozpoznania sprawy. • W kwestiach związanych z rozliczeniami majątkowymi pomiędzy konkubentami Sąd Najwyższy wypowiadał się już wielokrotnie.
Skład orzekający
Krzysztof Pietrzykowski
przewodniczący
Władysław Pawlak
sprawozdawca
Roman Trzaskowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Rozstrzyganie sporów majątkowych między konkubentami, ocena pozorności czynności prawnych, obowiązki sądu w zakresie nierozpoznania istoty sprawy, dopuszczalność dowodu z opinii biegłych."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego (nieruchomość w Belgii, konkubinat), ale zasady prawne są uniwersalne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy rozliczeń majątkowych w nieformalnym związku, co jest tematem budzącym zainteresowanie. Dodatkowo porusza kwestie pozorności umów i błędów proceduralnych sądów.
“Rozliczenie majątkowe konkubentów: Sąd Najwyższy wskazuje, jak sądy powinny badać roszczenia po rozpadzie związku.”
Dane finansowe
WPS: 340 470 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.