II CSKP 283/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną Banku AG w W. Oddział w P. od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie, który zmienił wyrok Sądu Rejonowego i zasądził od banku na rzecz Ł. J. kwotę 58 453,56 zł wraz z odsetkami, uznając klauzule indeksacyjne w umowie kredytu hipotecznego z 2007 r. za abuzywne. Sąd Okręgowy ustalił, że umowa kredytu indeksowanego do CHF zawierała postanowienia dotyczące sposobu ustalania kursów walut, które nie zostały indywidualnie negocjowane i rażąco naruszały interesy konsumenta. Sąd Najwyższy, oddalając skargę kasacyjną, potwierdził utrwalone stanowisko, że klauzule indeksacyjne określają główne świadczenie kredytobiorcy i podlegają kontroli z punktu widzenia abuzywności. Podkreślono, że niejednoznaczne klauzule waloryzacyjne, kształtujące prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający jego interesy, są niedozwolone. Sąd Najwyższy odwołał się do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz własnej judykatury, wskazując, że uznanie klauzul indeksacyjnych za abuzywne, zwłaszcza gdy nie zostały one indywidualnie uzgodnione i są niejednoznaczne, prowadzi do nieważności umowy w pozostałym zakresie, a nie do jej uzupełnienia przez sąd czy zastosowania przepisów dyspozytywnych jak art. 358 § 2 k.c. W konsekwencji, uiszczone przez konsumenta raty stanowią nienależne świadczenie, a bankowi nie przysługują odsetki od wypłaconego kapitału przed zakwestionowaniem umowy przez konsumenta.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowach kredytów hipotecznych, skutków ich uznania za niedozwolone oraz braku możliwości uzupełniania umów przez sądy.
Orzeczenie dotyczy umów kredytów indeksowanych kursem waluty obcej zawartych przed wejściem w życie ustawy 'antyspreadowej' lub w których klauzule indeksacyjne nie były indywidualnie negocjowane i były niejednoznaczne.
Zagadnienia prawne (3)
Czy klauzule indeksacyjne w umowie kredytu hipotecznego indeksowanego kursem waluty obcej określają główne świadczenie stron i czy podlegają kontroli z punktu widzenia abuzywności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, klauzule indeksacyjne określają główne świadczenie kredytobiorcy i podlegają kontroli z punktu widzenia abuzywności, zwłaszcza gdy są niejednoznaczne i nie zostały indywidualnie uzgodnione.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy potwierdził, że klauzule indeksacyjne kształtują główne świadczenie kredytobiorcy i są objęte zakresem kontroli abuzywności na mocy art. 385¹ § 1 k.c. oraz Dyrektywy 93/13/EWG. Ich niejednoznaczność i brak indywidualnego uzgodnienia prowadzą do uznania ich za niedozwolone.
Jaki jest skutek uznania klauzul indeksacyjnych za abuzywne w umowie kredytu hipotecznego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Uznanie klauzul indeksacyjnych za abuzywne, zwłaszcza gdy są one niejednoznaczne i nie zostały indywidualnie uzgodnione, prowadzi do nieważności umowy w pozostałym zakresie, a nie do jej uzupełnienia przez sąd lub zastosowania przepisów dyspozytywnych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, powołując się na orzecznictwo TSUE i SN, stwierdził, że po wyeliminowaniu abuzywnych klauzul przeliczeniowych nie jest możliwe utrzymanie umowy w mocy, ponieważ nie można określić zgodnego z wolą stron rozmiaru wzajemnych świadczeń. Nie ma podstaw do zastępowania abuzywnych postanowień przepisami prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym, takimi jak art. 358 § 2 k.c.
Od kiedy biegnie termin przedawnienia roszczenia banku o zwrot wypłaconych kwot kredytu w przypadku uznania umowy za nieważną z powodu abuzywności klauzul?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie postanowieniami umowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, odwołując się do uchwały III CZP 25/22, wskazał, że wymagalność roszczeń banku o zwrot nienależnego świadczenia rozpoczyna się od dnia, w którym kredytobiorca zakwestionował związanie postanowieniami umowy. Nie jest konieczne złożenie sformalizowanego oświadczenia przed organem.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Bank AG w W. Oddział w P. | spółka | pozwany |
| Ł. J. | osoba_fizyczna | powód |
Przepisy (15)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy kontroli postanowień umownych pod kątem abuzywności. Klauzule kształtujące mechanizm indeksacji określają główne świadczenie kredytobiorcy i podlegają tej kontroli, jeśli są niejednoznaczne, sprzeczne z dobrymi obyczajami lub rażąco naruszają interesy konsumenta.
k.p.c. art. 398¹⁴
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.c. art. 385¹ § § 2
Kodeks cywilny
Uznanie postanowienia za niedozwolone powoduje jego bezskuteczność w stosunku do konsumenta. Umowa wiąże w pozostałym zakresie, chyba że bezskuteczność postanowienia uniemożliwia dalsze związanie stron umową.
k.c. art. 385¹ § § 3
Kodeks cywilny
Indywidualne uzgodnienie postanowienia wyłącza jego uznanie za niedozwolone.
k.c. art. 65
Kodeks cywilny
Dotyczy wykładni oświadczeń woli. Sąd Najwyższy uznał, że nie można stosować art. 65 k.c. do uzupełnienia umowy po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych, gdyż prowadziłoby to do zmiany treści umowy.
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy przeliczenia waluty obcej na walutę polską. Sąd Najwyższy uznał, że nie można go stosować do uzupełnienia umowy kredytu indeksowanego po uznaniu klauzul indeksacyjnych za abuzywne, zwłaszcza w przypadku umów zawartych przed wejściem w życie nowelizacji.
k.c. art. 410
Kodeks cywilny
Dotyczy nienależnego świadczenia. Uznano, że uiszczone przez powoda raty stanowią nienależne świadczenie po uznaniu umowy za nieważną.
k.c. art. 481 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy odsetek za opóźnienie. Zasądzono odsetki od dnia następnego po upływie 30 dni od złożenia przez powoda oświadczenia o uznaniu umowy za nieważną.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Dotyczy terminu spełnienia świadczenia. W kontekście odsetek.
pr.bank. art. 69 § ust. 3
Ustawa - Prawo bankowe
Ustawa 'antyspreadowa'. Sąd Najwyższy stwierdził, że jej wejście w życie nie wpłynęło na ocenę abuzywności postanowień w wcześniej zawartych umowach.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania.
k.p.c. art. 99
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 398²¹
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania kasacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Klauzule indeksacyjne w umowach kredytów hipotecznych indeksowanych kursem waluty obcej określają główne świadczenie kredytobiorcy i podlegają kontroli z punktu widzenia abuzywności. • Nieuczciwe i niejednoznaczne klauzule indeksacyjne, niebędące indywidualnie negocjowane, prowadzą do nieważności umowy w pozostałym zakresie. • Nie ma możliwości uzupełnienia umowy przez sąd lub zastosowania przepisów dyspozytywnych (np. art. 358 § 2 k.c.) po uznaniu klauzul indeksacyjnych za abuzywne.
Odrzucone argumenty
Zarzuty banku dotyczące naruszenia art. 385¹ § 1 k.c. w zw. z art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13 przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że klauzule ryzyka walutowego i spreadowe określają główne świadczenia stron. • Zarzuty dotyczące niewłaściwego zastosowania art. 385¹ § 1 zd. 2 k.c. w zw. z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 przez przyjęcie, że postanowienia umowy nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. • Zarzuty dotyczące niewłaściwego zastosowania art. 385¹ § 1 k.c. w zw. z art 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 dyrektywy 93/13 przez przyjęcie, że postanowienie umowne dotyczące indeksacji ma charakter klauzuli niedozwolonej. • Zarzuty dotyczące niewłaściwego zastosowania art. 385¹ § 1 k.c. w zw. z art 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 dyrektywy 93/13 przez przyjęcie, że postanowienie umowne ma charakter klauzuli niedozwolonej z uwagi na brak spełnienia obowiązków informacyjnych. • Zarzuty dotyczące niezastosowania art. 69 ust. 3 Prawa bankowego oraz art. 65 i art. 358 § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 przez brak przyjęcia dopuszczalności odwołania się do przepisów krajowych w miejsce uznanych za niedozwolone klauzul. • Zarzuty dotyczące niewłaściwego zastosowania art. 385¹ § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 przez przyjęcie, że na skutek stwierdzenia niedozwolonego charakteru mechanizmu indeksacji dochodzi do wyeliminowania postanowień indeksacyjnych i upadku umowy. • Zarzuty dotyczące błędnej wykładni art. 481 § 1 w zw. z art. 455 k.c. […]
Godne uwagi sformułowania
Klauzule kształtujące mechanizm indeksacji, zastrzeżone w umowie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej (denominowanego w walucie obcej), określają główne świadczenie kredytobiorcy. • Klauzule waloryzacyjne, które nie zostały wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod kątem spełnienia przesłanek z art. 385¹ § 1 k.c. • Postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych. • W nauce prawa przyjmuje się, że w celu ustalenia, czy konkretne postanowienie umowne należy kwalifikować jako „nieuzgodnione indywidualnie”, należy zbadać, czy konsument miał na treść danego postanowienia „rzeczywisty wpływ”. • Uznanie abuzywności głównych świadczeń stron [...] pociąga za sobą dalsze konsekwencje. • Nie ma możliwości wypełnienia luki w umowie powstałej na skutek usunięcia z niej klauzuli przeliczeniowej (art. 385¹ § 1 k.c.) przez odwołanie się do mechanizmu ustalania kursu walutowego przewidzianego w art. 358 § 2 k.c., tj. przyjęcia na potrzeby wyliczeń średniego kursu NBP. • Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wykluczył, aby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w umowach.
Skład orzekający
Jacek Grela
przewodniczący-sprawozdawca
Krzysztof Grzesiowski
członek
Agnieszka Jurkowska-Chocyk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowach kredytów hipotecznych, skutków ich uznania za niedozwolone oraz braku możliwości uzupełniania umów przez sądy."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy umów kredytów indeksowanych kursem waluty obcej zawartych przed wejściem w życie ustawy 'antyspreadowej' lub w których klauzule indeksacyjne nie były indywidualnie negocjowane i były niejednoznaczne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów hipotecznych indeksowanych do walut obcych, który nadal budzi wiele emocji i pytań wśród konsumentów. Wyrok Sądu Najwyższego stanowi ważne potwierdzenie ochrony konsumentów.
“Sąd Najwyższy: Banki nie mogą dowolnie ustalać kursów walut w kredytach hipotecznych – klauzule indeksacyjne nadal pod lupą!”
Dane finansowe
kwota główna: 58 453,56 PLN
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.