II CSKP 2397/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła żądania Gminy o zasądzenie od Spółki R. S.A. kwoty 342 881,40 zł z tytułu nienależnie zwróconej nadpłaty podatku od nieruchomości. Powódka wskazała, że pierwotny podatnik wpłacił podatek, następnie decyzja została uchylona, powstała nadpłata, która została przekazana pozwanej z zastrzeżeniem zwrotu. Sądy niższych instancji odrzuciły pozew, uznając, że sprawa dotyczy stosunków publicznoprawnych (podatkowych) i nie należy do właściwości sądów powszechnych, powołując się na art. 199a § 3 Ordynacji podatkowej i art. 189¹ k.p.c. Sąd Najwyższy uznał, że odrzucenie pozwu było przedwczesne. Podkreślił, że dopuszczalność drogi sądowej zależy od przedmiotu procesu i stanu faktycznego, na którym powód opiera swoje żądanie, a nie od obiektywnego istnienia prawa. Sąd Apelacyjny nie ustalił wystarczająco stanu faktycznego, w tym okoliczności zwrotu nadpłaty i tego, czy pozwana była następcą prawnym podatnika. Sąd Najwyższy wskazał, że nawet jeśli należność ma charakter publicznoprawny, w wyjątkowych sytuacjach można stosować przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, jeśli brak jest regulacji w prawie publicznym. Ponadto, sąd odrzucający pozew z powodu niedopuszczalności drogi sądowej powinien wskazać właściwy sąd. W związku z tym Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie dopuszczalności drogi sądowej w sprawach, gdzie granica między prawem cywilnym a publicznym jest niejasna, zwłaszcza w kontekście zwrotu nienależnych świadczeń publicznoprawnych.
Dotyczy specyficznej sytuacji zwrotu nadpłaty podatku od nieruchomości i zastosowania przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Wymaga analizy konkretnych przepisów Ordynacji podatkowej.
Zagadnienia prawne (2)
Czy sprawa o zwrot nienależnie zwróconej nadpłaty podatku od nieruchomości, gdzie powód opiera swoje żądanie na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu, należy do właściwości sądów powszechnych czy organów podatkowych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Dopuszczalność drogi sądowej zależy od przedmiotu procesu i stanu faktycznego, na którym powód opiera swoje żądanie. Odrzucenie pozwu bez dokładnego ustalenia stanu faktycznego jest przedwczesne. Nawet w sprawach o charakterze publicznoprawnym, w wyjątkowych sytuacjach, można rozważać zastosowanie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, jeśli brak jest odpowiednich regulacji w prawie publicznym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że ocena dopuszczalności drogi sądowej powinna opierać się na twierdzeniach powoda i stanie faktycznym, a nie na obiektywnym istnieniu prawa. Sądy niższych instancji przedwcześnie odrzuciły pozew, nie ustalając wystarczająco stanu faktycznego, w tym okoliczności zwrotu nadpłaty i charakteru roszczenia. Wskazano na potrzebę rozważenia, czy w prawie podatkowym istnieją regulacje dotyczące zwrotu nadpłaty zwróconej nieuprawnionemu podmiotowi, a jeśli nie, to czy sprawa może być rozpatrzona przez sąd powszechny na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Czy sąd powszechny, badając dopuszczalność drogi sądowej w sprawie o zwrot nienależnego świadczenia, może oceniać następstwo prawne na gruncie prawa podatkowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd powszechny może badać następstwo prawne w kontekście roszczenia o zwrot bezpodstawnego zwrotu nadpłaty, co najmniej w celu sprawdzenia dopuszczalności drogi sądowej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że choć należność z tytułu nadpłaty podatku ma charakter publicznoprawny, to nie wyklucza to badania kwestii następstwa prawnego w sprawie cywilnej, zwłaszcza w kontekście dopuszczalności drogi sądowej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Gmina [...] | organ_państwowy | powódka |
| S. spółka akcyjna w B. | spółka | pozwana |
| K. S.A. | spółka | podatnik (poprzednik prawny) |
Przepisy (11)
Główne
k.p.c. art. 1
Kodeks postępowania cywilnego
Normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych. Kluczowy dla określenia dopuszczalności drogi sądowej.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Podstawa prawna roszczenia o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia. Sąd Najwyższy wskazał, że powódka opierała swoje roszczenie na tej instytucji.
k.c. art. 410 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Reguluje świadczenie nienależne, będące szczególnym rodzajem bezpodstawnego wzbogacenia. Powódka powoływała się na te przepisy.
Konstytucja art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Gwarantuje prawo do sądu.
Konstytucja art. 177
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ustanawia domniemanie właściwości sądu powszechnego we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych do właściwości innych sądów.
Pomocnicze
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy powództwa o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. Sąd Apelacyjny błędnie zastosował ten przepis w kontekście sprawy podatkowej.
k.p.c. art. 189¹
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy powództwa o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. Sąd Apelacyjny błędnie zastosował ten przepis w kontekście sprawy podatkowej.
ord.pod. art. 72
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Definiuje nadpłatę jako nadwyżkę świadczenia spełnionego w zamiarze zapłaty podatku nad wysokością zobowiązania podatkowego. Kategoria prawa podatkowego.
ord.pod. art. 199a § § 3
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Wyjątkowo dopuszcza orzekanie przez sąd powszechny w zakresie postępowania podatkowego, ale tylko w kwestiach ustaleń w zakresie prawa lub stosunku prawnego, nie stanu faktycznego.
ord.pod. art. 52 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Dotyczy zwrotu nadpłaty. Powódka argumentowała, że brak jest podstawy prawnej do załatwienia sprawy przez decyzję administracyjną na podstawie tego przepisu.
k.p.c. art. 387 § § 2¹
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy obowiązku wskazania podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia w uzasadnieniu orzeczenia. Naruszenie tego przepisu było jednym z zarzutów skargi kasacyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Odrzucenie pozwu było przedwczesne bez dokładnego ustalenia stanu faktycznego. • Dopuszczalność drogi sądowej zależy od twierdzeń powoda i stanu faktycznego, a nie od obiektywnego istnienia prawa. • W wyjątkowych sytuacjach można stosować przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu do należności publicznoprawnych, jeśli brak jest odpowiednich regulacji. • Sąd odrzucający pozew z powodu niedopuszczalności drogi sądowej powinien wskazać właściwy sąd.
Odrzucone argumenty
Sprawa dotyczy stosunków publicznoprawnych i nie należy do właściwości sądów powszechnych. • Sąd powszechny nie może rozstrzygać kwestii podatkowych ani następstwa prawnego w zakresie podatków.
Godne uwagi sformułowania
Dopuszczalność drogi sądowej zależy od tego, czy przedstawiona pod osąd sprawa jest sprawą cywilną. • Ocena charakteru sprawy na podstawie art. 1 k.p.c. jest zatem dokonywana z uwzględnieniem roszczenia w ujęciu procesowym, a nie materialnoprawnym. • O dopuszczalności drogi sądowej nie decyduje obiektywne istnienie prawa podmiotowego, lecz twierdzenie strony o jego istnieniu. • Odrzucenie pozwu bez dokonania tych ustaleń należy uznać za co najmniej przedwczesne. • Sąd, odrzucając pozew z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, nie może poprzestać na stwierdzeniu, że sprawa przedstawiona do rozstrzygnięcia nie jest sprawą cywilną, lecz powinien w uzasadnieniu postanowienia wskazać sąd, do którego właściwości rozpoznanie tej sprawy zostało ustawowo zastrzeżone.
Skład orzekający
Marcin Łochowski
przewodniczący
Agnieszka Góra-Błaszczykowska
członek
Maciej Kowalski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie dopuszczalności drogi sądowej w sprawach, gdzie granica między prawem cywilnym a publicznym jest niejasna, zwłaszcza w kontekście zwrotu nienależnych świadczeń publicznoprawnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zwrotu nadpłaty podatku od nieruchomości i zastosowania przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Wymaga analizy konkretnych przepisów Ordynacji podatkowej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy złożonej kwestii granicy między prawem cywilnym a podatkowym, co jest częstym problemem w praktyce prawniczej. Pokazuje, jak ważne jest dokładne ustalenie stanu faktycznego przed odrzuceniem pozwu.
“Czy sąd cywilny może zwrócić pieniądze z podatków? Sąd Najwyższy wyjaśnia granicę jurysdykcji.”
Dane finansowe
WPS: 342 881,4 PLN
Sektor
publiczny
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.