II CSKP 2372/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWnioskodawczyni T. sp. z o.o. domagała się wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej nieruchomości, której jest właścicielką. Hipoteka została ustanowiona na rzecz Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) na kwotę ponad 485 tys. zł. Sprawa miała złożony charakter, obejmujący kolejne podziały nieruchomości, decyzje komunalizacyjne wydane z opóźnieniem oraz przenoszenie wpisów hipotecznych między księgami wieczystymi. Sąd Rejonowy i Sąd Okręgowy uznały wykreślenie hipoteki za zasadne, opierając się m.in. na tym, że wpis hipoteki w księdze nieruchomości macierzystej został ostatecznie skutecznie zaskarżony. Sąd Najwyższy uchylił jednak postanowienie Sądu Okręgowego, wskazując, że ocena istnienia hipoteki i jej przeniesienia wykracza poza kognicję sądu wieczystoksięgowego. Sąd Najwyższy podkreślił, że przepisy dotyczące przenoszenia wpisów (np. § 93 Rozporządzenia w sprawie KW) mają charakter techniczny i nie mogą stanowić samodzielnej podstawy do wykreślenia hipoteki, jeśli jej istnienie jest sporne. Kwestia, czy hipoteka powstała i czy powinna obciążać daną nieruchomość, wymaga rozstrzygnięcia w postępowaniu procesowym (art. 10 u.k.w.h.), zwłaszcza w kontekście złożonych zagadnień prawnych, takich jak komunalizacja nieruchomości i rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych. Sąd Najwyższy zwrócił również uwagę na błędną identyfikację zakresu mocy wiążącej orzeczenia sądu niższej instancji.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie granic kognicji sądu wieczystoksięgowego w sprawach o wpis hipoteki, zwłaszcza w kontekście złożonych zdarzeń prawnych (komunalizacja, podział nieruchomości) i przepisów technicznych rozporządzeń wykonawczych.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z przenoszeniem wpisów hipotecznych w księgach wieczystych po podziale nieruchomości i w kontekście decyzji komunalizacyjnych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd wieczystoksięgowy może dokonać wykreślenia hipoteki na podstawie przepisów technicznych rozporządzenia o księgach wieczystych, gdy istnienie hipoteki jest sporne i wymaga oceny prawnej wykraczającej poza kognicję sądu wieczystoksięgowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd wieczystoksięgowy nie może dokonać wykreślenia hipoteki w oparciu jedynie o przepisy techniczne rozporządzenia, jeśli istnienie hipoteki jest sporne i wymaga oceny prawnej, która wykracza poza jego kognicję. Taka ocena wymaga postępowania procesowego.
Uzasadnienie
Przepisy § 93 Rozporządzenia w sprawie KW mają charakter techniczny i określają sposób przenoszenia wpisów, a nie stanowią podstawy do oceny istnienia lub wygaśnięcia prawa. Ocena istnienia hipoteki, zwłaszcza w złożonych stanach faktycznych obejmujących komunalizację i rękojmię wiary publicznej, wymaga postępowania procesowego na podstawie art. 10 u.k.w.h.
Czy ostateczne nieujawnienie hipoteki w księdze wieczystej nieruchomości macierzystej (po zaskarżeniu) automatycznie powoduje jej wygaśnięcie i umożliwia wykreślenie z księgi wieczystej nieruchomości pochodnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ostateczne nieujawnienie hipoteki w księdze wieczystej nieruchomości macierzystej nie jest tożsame ze stwierdzeniem 'wygaśnięcia prawa' i nie umożliwia automatycznego wykreślenia z księgi nieruchomości pochodnej w postępowaniu wieczystoksięgowym, jeśli istnienie hipoteki jest sporne.
Uzasadnienie
Nieujawnienie hipoteki w jednej księdze nie oznacza jej wygaśnięcia, zwłaszcza gdy hipoteka nadal istnieje w innej księdze (nieruchomość nr 1). Ocena istnienia hipoteki wymaga postępowania procesowego, a nie wieczystoksięgowego.
Jaki jest zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego w przypadku wniosku o wykreślenie hipoteki, gdy jej istnienie jest kwestionowane z uwagi na złożone zdarzenia prawne (np. komunalizacja, podział nieruchomości)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego jest ograniczony do badania treści i formy wniosku, dołączonych dokumentów oraz treści księgi wieczystej. Ocena istnienia prawa, które wymaga analizy zdarzeń prawnych wykraczających poza te dokumenty, należy do postępowania procesowego.
Uzasadnienie
Sąd wieczystoksięgowy bada jedynie podstawy i przeszkody do wpisu wynikające z przedłożonych dokumentów i treści księgi. W przypadku złożonych sporów o istnienie prawa, konieczne jest postępowanie procesowe na podstawie art. 10 u.k.w.h.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| T. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. | spółka | wnioskodawczyni |
| Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie | instytucja | uczestniczka |
| Skarb Państwa – Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie | organ_państwowy | uczestniczka |
Przepisy (19)
Główne
u.k.w.h. art. 76 § 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Dotyczy powstania hipoteki łącznej w przypadku podziału nieruchomości obciążonej hipoteką.
k.p.c. art. 626 § 8
Kodeks postępowania cywilnego
Określa zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego.
k.p.c. art. 398
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 398
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania Sądu Najwyższego.
Pomocnicze
k.p.c. art. 10
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy postępowania o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Rozporządzenie w sprawie KW art. 93 § 2
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 lutego 2016 r. w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie teleinformatycznym
Reguluje przenoszenie wpisów hipoteki łącznej do księgi wieczystej nowopowstałej nieruchomości.
Rozporządzenie w sprawie KW art. 93 § 3
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 lutego 2016 r. w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie teleinformatycznym
Dotyczy ujawniania w innych księgach wieczystych faktu wykreślenia hipoteki z jednej nieruchomości współobciążonej.
Rozporządzenie w sprawie KW art. 93 § 4
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 lutego 2016 r. w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie teleinformatycznym
Dotyczy wykreślenia z urzędu hipoteki, która wygasła względem wszystkich nieruchomości obciążonych.
p.w.u.s.t. art. 5
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Dotyczy nabycia własności z mocy prawa w wyniku komunalizacji.
p.w.u.s.t. art. 18
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Dotyczy wydawania decyzji stwierdzającej nabycie własności z mocy prawa.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Dotyczy zasad współżycia społecznego.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Dotyczy ciężaru dowodu.
k.c. art. 58
Kodeks cywilny
Dotyczy nieważności czynności prawnych.
k.p.c. art. 365
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia.
k.p.c. art. 386
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy skutków apelacji.
Konstytucja art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego.
Konstytucja art. 21
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona własności.
Konstytucja art. 45
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sądu.
Konstytucja art. 32
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Równość wobec prawa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 10 u.k.w.h. w zw. z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 626^8 § 1 i 2 oraz art. 626^9 k.p.c. (kwestionowanie kognicji sądu wieczystoksięgowego). • Naruszenie § 93 ust. 2 i 4 Rozporządzenia w sprawie KW poprzez zastosowanie przepisów o charakterze technicznym jako podstawy merytorycznej do wykreślenia wpisu.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 58 w zw. z art. 7 k.c. w zw. z art. 21 Konstytucji w zw. z art. 32 ust. 1 u.k.w.h. w zw. z art. 5 i art. 6 ust. 1 u.k.w.h. w zw. z art. 244 § 1 w zw. z art. 13 § 2 w zw. z art. 626^8 § 1 i 2 oraz art. 626^9 k.p.c. (kwestia komunalizacji i rękojmi wiary publicznej). • Naruszenie art. 76 ust. 1 i 3 u.k.w.h. (hipoteka łączna jako jedno prawo). • Naruszenie art. 386 § 4 w zw. z art. 391 § 1, art. 378 § 1 i art. 382 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. (nierozpoznanie istoty sprawy). • Naruszenie art. 365 § 1 i art. 366 w zw. z art. 13 § 2 w zw. z art. 626^8 § 1 i 2 k.p.c. oraz art. 626^9 k.p.c. w zw. z art. 10 u.k.w.h. (błędna ocena zakresu mocy wiążącej orzeczenia). • Naruszenie art. 382 w zw. z art. 327^1 k.p.c., art. 387 § 2^1 pkt 1 i 2 oraz art. 387 § 2^1 pkt 1 i 2 k.p.c. (sposób sporządzenia uzasadnienia).
Godne uwagi sformułowania
Granice kognicji sądu wieczystoksięgowego określa art. 626^8 § 2 k.p.c. • nie jest wykluczone dokonywanie w postępowaniu wieczystoksięgowym wpisów, które powodują korektę stanu księgowego i uzgodnienie go ze stanem prawnym • nie każda niezgodność daje się wykazać w sposób, którego weryfikacja mieści się w zakresie kognicji sądu wieczystoksięgowego • przepisy § 93 ust. 2-4 Rozporządzenia w sprawie KW nie regulują kwestii istnienia albo wygaśnięcia prawa, ograniczenia lub obciążenia, lecz mają znaczenie wyłącznie techniczne • hipoteka powstała na podstawie art. 76 ust. 1 u.k.w.h. może istnieć bez wpisu • Domniemanie zgodności wpisu ze stanem prawnym (art. 3 ust. 1 i 2 u.k.w.h.) może bowiem zostać wzruszone – jako przesłanka rozstrzygnięcia – w każdej sprawie cywilnej
Skład orzekający
Agnieszka Jurkowska-Chocyk
przewodniczący
Dariusz Pawłyszcze
członek
Beata Janiszewska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie granic kognicji sądu wieczystoksięgowego w sprawach o wpis hipoteki, zwłaszcza w kontekście złożonych zdarzeń prawnych (komunalizacja, podział nieruchomości) i przepisów technicznych rozporządzeń wykonawczych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z przenoszeniem wpisów hipotecznych w księgach wieczystych po podziale nieruchomości i w kontekście decyzji komunalizacyjnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje złożoność prawną związaną z nieruchomościami, księgami wieczystymi i historycznymi procesami prawnymi jak komunalizacja, co jest interesujące dla prawników specjalizujących się w tej dziedzinie.
“Czy techniczne przepisy mogą zniweczyć hipotekę? Sąd Najwyższy wyjaśnia granice kognicji sądu wieczystoksięgowego.”
Dane finansowe
WPS: 485 311,84 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.