II CSKP 2310/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną spółki N. oraz jej poręczycieli, W.O. i L.O., od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie, który utrzymał w mocy częściowo wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie. Sprawa dotyczyła zapłaty należności wynikających z umowy faktoringu zawartej między powódką (faktorem) a spółką N. (klientem). Spółka N. zawarła umowę dostawy napojów alkoholowych z podmiotem podszywającym się pod M., co okazało się oszustwem. Następnie N. zawarła z powódką umowę faktoringu, aby uzyskać środki na realizację tej umowy. Po odkryciu oszustwa, N. próbowała uchylić się od skutków umowy faktoringu i poręczenia wekslowego, powołując się na błąd co do tożsamości kontrahenta oraz niemożliwość świadczenia. Sąd Okręgowy i Sąd Apelacyjny uznały te argumenty za bezzasadne. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że błąd co do kontrahenta w umowie dostawy nie uzasadniał uchylenia się od skutków umowy faktoringu, zwłaszcza że powódka nie miała możliwości łatwego zauważenia tego błędu. Ponadto, spółka N. nie wykazała, aby świadczenie stało się niemożliwe w rozumieniu art. 475 k.c., a wypowiedzenie umowy faktoringu przez powódkę było zgodne z jej warunkami i nie naruszało zasad współżycia społecznego ani nie stanowiło nadużycia prawa. Sąd Najwyższy podkreślił profesjonalny charakter umowy i obowiązek weryfikacji kontrahentów przez przedsiębiorców.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących błędu w oświadczeniu woli (art. 84 k.c.) w kontekście umów faktoringu, zastosowanie klauzuli nadużycia prawa (art. 5 k.c.) i zasad współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.) w relacjach gospodarczych, a także odpowiedzialność stron w przypadku oszustwa kontrahenta.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i umowy faktoringu, a jego zastosowanie wymaga analizy konkretnych okoliczności sprawy.
Zagadnienia prawne (4)
Czy błąd co do tożsamości kontrahenta w umowie dostawy uzasadnia uchylenie się od skutków oświadczenia woli złożonego w umowie faktoringu, zawartej w związku z tą umową dostawy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, o ile błąd nie był łatwo zauważalny dla drugiej strony umowy faktoringu i nie stanowił elementu treści tej umowy lub nie był z nią ściśle związany w sposób istotny dla jej dokonania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że błąd co do kontrahenta w umowie dostawy nie uzasadniał uchylenia się od skutków umowy faktoringu, ponieważ nie był łatwo zauważalny dla faktora, a ciężar weryfikacji kontrahenta spoczywał na kliencie faktoringu.
Czy niemożliwość świadczenia w rozumieniu art. 475 k.c. wystąpiła w związku z oszustwem dotyczącym umowy dostawy, uniemożliwiając realizację umowy faktoringu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ponieważ niemożliwość świadczenia miała charakter pierwotny (przed zawarciem umowy faktoringu), a nie następny, a ponadto umowa faktoringu nie była ograniczona do jednego odbiorcy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że okoliczności wskazujące na niemożliwość świadczenia miały miejsce przed zawarciem umowy faktoringu, co wyklucza zastosowanie art. 475 k.c. Ponadto, umowa faktoringu nie była ograniczona do jednego odbiorcy, co podważało argument o niemożliwości zgłaszania kolejnych wierzytelności.
Czy wypowiedzenie umowy faktoringu przez faktora, mimo że klient padł ofiarą oszustwa, jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego lub stanowi nadużycie prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli wypowiedzenie jest zgodne z postanowieniami umowy i nie towarzyszą mu szczególne okoliczności uzasadniające odmowę ochrony prawnej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że wypowiedzenie umowy faktoringu było zgodne z jej warunkami (§ 14 ust. 1 lit. b OWU) i nie naruszało zasad współżycia społecznego ani nie stanowiło nadużycia prawa, zwłaszcza w kontekście profesjonalnego charakteru stron i braku wykazania przez pozwanych szczególnych okoliczności uzasadniających utrzymanie umowy.
Czy sąd drugiej instancji naruszył art. 378 § 1 k.p.c. poprzez nierozważenie wszystkich zarzutów apelacji?
Odpowiedź sądu
Nie, sąd drugiej instancji nie jest zobowiązany do odniesienia się do każdego twierdzenia faktycznego i argumentu prawnego strony, a zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. nie stanowi płaszczyzny do polemiki merytorycznej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołując się na utrwalone orzecznictwo, stwierdził, że sąd apelacyjny prawidłowo odniósł się do zarzutów apelacji w granicach art. 378 § 1 k.p.c. i art. 387 § 2(1) k.p.c., a zarzuty pozwanych stanowiły raczej polemikę merytoryczną niż wskazanie na naruszenie przepisów proceduralnych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| N. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. | spółka | pozwana |
| W.O. | osoba_fizyczna | pozwana |
| L.O. | osoba_fizyczna | pozwana |
| B. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. | spółka | powódka |
Przepisy (18)
Główne
k.c. art. 84 § § 1
Kodeks cywilny
Błąd uzasadniający uchylenie się od skutków oświadczenia woli musi dotyczyć treści czynności prawnej i mieć istotny charakter. W przypadku oświadczeń składanych innej osobie, błąd musi być wywołany przez tę osobę, albo osoba ta musiała wiedzieć o błędzie lub mogła go z łatwością zauważyć.
k.c. art. 475 § § 1
Kodeks cywilny
Reguluje następczą niemożliwość świadczenia, czyli sytuację, gdy świadczenie było możliwe w chwili zawarcia umowy, ale stało się niemożliwe po jej zawarciu.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Klauzula nadużycia prawa podmiotowego, pozwalająca na odmowę udzielenia ochrony prawu podmiotowemu ze względów aksjologicznych lub funkcjonalnych.
k.c. art. 58 § § 2
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego jest nieważna.
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji jest związany zakresem apelacji i obowiązany jest rozpoznać podniesione w niej zarzuty i wnioski.
k.p.c. art. 398(14)
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.c. art. 84 § § 1 zdanie drugie
Kodeks cywilny
Obostrzenia dotyczące możliwości powołania się na błąd w przypadku oświadczeń składanych innej osobie.
k.c. art. 387
Kodeks cywilny
Reguluje pierwotną niemożliwość świadczenia.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji.
k.p.c. art. 378 § § 2(1)
Kodeks postępowania cywilnego
Pozwala sądowi drugiej instancji skoncentrować uzasadnienie wyroku na zmienionych lub uzupełnionych ustaleniach faktycznych i ocenie zarzutów apelacyjnych.
k.p.c. art. 327(1)
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy sposobu sporządzenia uzasadnienia wyroku sądu drugiej instancji.
k.p.c. art. 398(13) § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa granice kontroli kasacyjnej.
k.p.c. art. 398(13) § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.
k.p.c. art. 98 § § 1-1(1)
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji.
k.p.c. art. 398(21)
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania kasacyjnego.
u.SN art. 80 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Dotyczy sposobu wyznaczenia składu orzekającego w Sądzie Najwyższym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Błąd co do tożsamości kontrahenta w umowie dostawy nie uzasadnia uchylenia się od skutków umowy faktoringu, gdy nie był łatwo zauważalny dla faktora. • Nie nastąpiła następna niemożliwość świadczenia w rozumieniu art. 475 k.c. • Umowa faktoringu nie była ograniczona do jednego odbiorcy. • Wypowiedzenie umowy faktoringu było zgodne z jej postanowieniami i nie naruszało zasad współżycia społecznego ani nie stanowiło nadużycia prawa. • Ciężar weryfikacji kontrahenta spoczywał na N. • Powódka należycie zrealizowała swoje obowiązki umowne.
Odrzucone argumenty
Umowa faktoringu była nieważna z powodu błędu co do tożsamości kontrahenta (M.). • Świadczenie stało się niemożliwe do spełnienia na skutek oszustwa (art. 475 k.c.). • Wypowiedzenie umowy faktoringu było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i stanowiło nadużycie prawa (art. 5 k.c., art. 58 § 2 k.c.). • Sąd Apelacyjny naruszył art. 378 § 1 k.p.c. poprzez nierozważenie wszystkich zarzutów apelacji.
Godne uwagi sformułowania
Nie można przyjąć, aby pozwane – zawierając umowę faktoringu, wystawiając weksel i poręczając za niego – działali pod wpływem błędu. • Działania powódki nie wprowadzały pozwanych w błąd, a z postanowień umowy faktoringu nie wynikał obowiązek weryfikacji M. przez powódkę. • Pozwane nie wykazały zatem, iżby z winy powódki wystąpiły jakiekolwiek „wadliwości przy zawieraniu umowy między stronami”. • Błąd co do tożsamości kontrahenta w ramach innej umowy – in casu umowy dostawy – mógłby tylko wtedy uzasadniać uchylenie się od skutków oświadczenia woli prowadzącego do zawarcia umowy faktoringu, gdyby uznać, że okoliczność ta jest elementem treści tej ostatniej umowy, względnie jest z nią ściśle związana i istotna dla jej dokonania. • Na przeszkodzie skutecznemu powołaniu się przez N. na błąd stały obostrzenia dotyczące możliwości powołania się na tę wadę oświadczenia woli w przypadku oświadczeń składanych innej osobie (art. 84 § 1 zdanie drugie k.c.). • Powinna być traktowana jako poważne naruszenie umowy i uprawniała faktora do obciążenia klienta kwotą stanowiącą 3% wartości aktualnego limitu finansowania, nie więcej jednak niż 10 000 zł. • Ciężar weryfikacji kontrahenta, także pod kątem jego tożsamości, obciążał N., powódka nie przyczyniła się do sytuacji, której ofiarą padła N., a zarazem należycie zrealizowała swoje obowiązki umowne.
Skład orzekający
Paweł Grzegorczyk
przewodniczący-sprawozdawca
Grzegorz Misiurek
członek
Dariusz Zawistowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących błędu w oświadczeniu woli (art. 84 k.c.) w kontekście umów faktoringu, zastosowanie klauzuli nadużycia prawa (art. 5 k.c.) i zasad współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.) w relacjach gospodarczych, a także odpowiedzialność stron w przypadku oszustwa kontrahenta."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i umowy faktoringu, a jego zastosowanie wymaga analizy konkretnych okoliczności sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy oszustwa w obrocie gospodarczym i jego konsekwencji prawnych w kontekście umowy faktoringu, co jest tematem interesującym dla przedsiębiorców i prawników zajmujących się prawem handlowym.
“Oszustwo przy umowie dostawy, a potem faktoring – czy można uchylić się od zobowiązań?”
Dane finansowe
WPS: 115 480,68 PLN
należność z umowy faktoringu: 115 480,68 PLN
należność z umowy faktoringu (przewalutowanie): 7553,76 PLN
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.