II CSKP 2242/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia o zapłatę kwoty 67 423 zł, zasądzonej przez Sąd Rejonowy od pozwanej M.K. na rzecz powódki A.M. Sąd Rejonowy uznał, że strony łączyła umowa nienazwana, której pozwana odstąpiła, co skutkowało obowiązkiem zwrotu otrzymanych świadczeń na podstawie art. 494 § 1 k.c. Sąd Okręgowy w Legnicy oddalił apelację pozwanej, podzielając ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji, jednakże oparł swoje rozstrzygnięcie na innej podstawie prawnej – przepisach o świadczeniu nienależnym (art. 410 § 2 k.c.), stwierdzając, że cel świadczeń powódki (utworzenie spółki) nie został osiągnięty. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną pozwanej, uchylił zaskarżony wyrok. Głównym zarzutem uwzględnionym przez Sąd Najwyższy było naruszenie przez Sąd Okręgowy art. 156^2 k.p.c. Sąd Okręgowy, zmieniając podstawę prawną rozstrzygnięcia bez uprzedzenia stron, uniemożliwił pozwanej przedstawienie stanowiska w zakresie zastosowania art. 410 § 2 k.c. Sąd Najwyższy podkreślił, że choć naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, nie prowadziło automatycznie do nieważności postępowania, zwłaszcza że strony były reprezentowane przez zawodowych pełnomocników, a przedmiot żądania nie budził wątpliwości. Sąd Najwyższy odniósł się również do kwestii wadliwości obsady Sądu Najwyższego, wskazując na problemy związane z powołaniem sędziów i Prezesa Izby Cywilnej, jednakże uznał, że w okolicznościach sprawy (brak zastrzeżeń stron co do składu) nie stanowiło to przeszkody do merytorycznego rozpoznania sprawy. Wobec zasadności zarzutu naruszenia art. 410 § 2 k.c. przez Sąd Okręgowy, Sąd Najwyższy przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaNaruszenie przez sądy drugiej instancji art. 156^2 k.p.c. poprzez zmianę podstawy prawnej rozstrzygnięcia bez poinformowania stron, a także kwestie wadliwej obsady Sądu Najwyższego.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji procesowej i problemów z obsadą SN, ale zasady dotyczące prawa do obrony i rzetelnego procesu są uniwersalne.
Zagadnienia prawne (4)
Czy sąd drugiej instancji może oprzeć rozstrzygnięcie na innej podstawie prawnej niż sąd pierwszej instancji, bez uprzedzenia stron o takiej możliwości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd drugiej instancji nie może oprzeć rozstrzygnięcia na innej podstawie prawnej bez uprzedzenia stron, gdyż narusza to art. 156^2 k.p.c. i prawo do obrony.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy zmienił podstawę prawną rozstrzygnięcia z umowy nienazwanej (art. 494 k.c.) na świadczenie nienależne (art. 410 § 2 k.c.) bez poinformowania stron, co uniemożliwiło pozwanej przedstawienie stanowiska w tej kwestii.
Czy naruszenie art. 156^2 k.p.c. przez sąd drugiej instancji zawsze prowadzi do nieważności postępowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, naruszenie art. 156^2 k.p.c. nie zawsze prowadzi do nieważności postępowania. Ocena skutków naruszenia zależy od okoliczności sprawy, w tym reprezentacji stron i etapu postępowania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że w tej konkretnej sprawie, biorąc pod uwagę reprezentację zawodowych pełnomocników i niejednoznaczność podstawy prawnej od początku, naruszenie art. 156^2 k.p.c. nie pozbawiło pozwanej możliwości obrony jej praw.
Czy wadliwe powołanie sędziów Sądu Najwyższego lub Prezesa Izby Cywilnej stanowi przeszkodę do merytorycznego rozpoznania sprawy?
Odpowiedź sądu
W okolicznościach sprawy, gdy strony nie zgłosiły zastrzeżeń co do składu orzekającego, wadliwość obsady organów Sądu Najwyższego nie stanowiła przeszkody do merytorycznego rozpoznania sprawy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, mimo wskazania na strukturalne problemy z obsadą Sądu Najwyższego, uznał, że prawo do rzetelnego procesu i rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie wymagało merytorycznego rozstrzygnięcia, zwłaszcza przy braku zastrzeżeń stron.
Czy brak uzgodnienia wszystkich przedmiotowo istotnych warunków umowy (np. podział zysków i strat) wyklucza istnienie jakiejkolwiek umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, brak uzgodnienia wszystkich przedmiotowo istotnych warunków umowy nie wyklucza istnienia jakiejkolwiek umowy, zwłaszcza gdy stosunki umowne są regulowane przepisami prawa.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy zbyt abstrakcyjnie ocenił brak uzgodnień, nie uwzględniając, że cechy umów są różne i że istnieją przepisy prawa regulujące stosunki umowne. Ustalenia faktyczne wskazywały na istnienie porozumienia co do zasad współpracy i finansowania.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M.K. | osoba_fizyczna | skarżąca |
| A.M. | osoba_fizyczna | powódka |
Przepisy (11)
Główne
k.p.c. art. 156^2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji nie może oprzeć rozstrzygnięcia na innej podstawie prawnej niż sąd pierwszej instancji, bez uprzedzenia stron.
k.c. art. 410 § § 2
Kodeks cywilny
Definicja świadczenia nienależnego.
Pomocnicze
k.c. art. 494 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy skutków odstąpienia od umowy wzajemnej.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Dotyczy obowiązku zwrotu rzeczy uzyskanej bez podstawy prawnej.
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres rozpoznania apelacji.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymogi uzasadnienia wyroku.
u.SN art. 80 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Wyznaczanie składu orzekającego.
Konstytucja art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sądu.
Konstytucja art. 173
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Niezależność i autonomia sądownictwa.
Konstytucja art. 10
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada trójpodziału władzy.
Konstytucja art. 144 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Kontrasygnata.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez Sąd Okręgowy art. 156^2 k.p.c. poprzez zmianę podstawy prawnej rozstrzygnięcia bez poinformowania stron.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 378 § 1 i art. 328 § 2 k.p.c. • Naruszenie przepisów postępowania skutkujące nieważnością postępowania (w tym art. 156^2 k.p.c.).
Godne uwagi sformułowania
Sąd Okręgowy dokonał odmiennej oceny dotyczącej podstawy prawnej żądania powódki, nie informując o tym stron postępowania. • Naruszenie art. 156^2 k.p.c. przez Sąd Okręgowy było uchybieniem przepisom postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy. • Każdy przypadek naruszenia przez sąd art. 156^2 k.p.c. nie prowadzi automatycznie do nieważności postępowania. • Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Artykuł 45 ust. 1 Konstytucji gwarantuje każdemu prawo do rozpatrzenia sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. • Ocena, czy określony skład sądu spełnia wskazane wyżej wymogi pozwalające uznać go za sąd, kluczowe są kryteria obejmujące podstawę prawną jego działania, w tym sposób, w jaki skład sądu został utworzony.
Skład orzekający
Dariusz Zawistowski
przewodniczący, sprawozdawca
Paweł Grzegorczyk
członek
Władysław Pawlak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Naruszenie przez sądy drugiej instancji art. 156^2 k.p.c. poprzez zmianę podstawy prawnej rozstrzygnięcia bez poinformowania stron, a także kwestie wadliwej obsady Sądu Najwyższego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji procesowej i problemów z obsadą SN, ale zasady dotyczące prawa do obrony i rzetelnego procesu są uniwersalne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy nie tylko sporu między stronami, ale przede wszystkim fundamentalnych kwestii proceduralnych związanych z prawem do obrony oraz problemów z praworządnością i obsadą Sądu Najwyższego, co czyni ją niezwykle istotną dla prawników i opinii publicznej.
“Sąd Najwyższy uchyla wyrok: Czy zmiana podstawy prawnej bez wiedzy stron to koniec sprawiedliwości?”
Dane finansowe
WPS: 67 423 PLN
zapłata: 67 423 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.