II CSKP 2173/22

SN
II CSKP 2173/22
POSTANOWIENIE
9 lipca 2024 r.
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Monika Koba (przewodniczący)
‎
SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)
‎
SSN Roman Trzaskowski
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 9 lipca 2024 r. w Warszawie,
‎
skargi kasacyjnej Gminy Nidzica
‎
od postanowienia Sądu Okręgowego w Olsztynie
‎
z 9 czerwca 2021 r., IX Ca 440/21,
‎
w sprawie z wniosku Gminy Nidzica
‎
o wpis do księgi wieczystej,
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania
‎
i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Grzegorz Misiurek                       Monika Koba                     Roman Trzaskowski
[SOP]
UZASADNIENIE
Gmina Nidzica wniosła o dokonanie w dziale II księgi wieczystej
‎
nr […] wpisu zmiany nazwy jednostki organizacyjnej, na rzecz której został dokonany wpis trwałego zarządu i ujawnienie w miejsce
‎
Z. w N. Do wniosku załączono uchwałę Rady Miejskiej w N.
‎
nr […] z 30 listopada       2017 r.
Sąd Rejonowy w Nidzicy postanowieniem z 26 marca 2021 r. oddalił wniosek o dokonanie wpisu a Sąd Okręgowy w Olsztynie postanowieniem  zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił apelację wnioskodawczy od  tego orzeczenia.
W sprawie ustalono, że w księdze wieczystej nr […] prowadzonej dla nieruchomości gruntowej składającej się z działki o numerze ewidencyjnym […], położonej w N., w dziale II jako właściciel wpisana jest Gmina Nidzica, a jako uprawniony z tytułu trwałego zarządu ustanowionego
‎
na tej nieruchomości – na podstawie decyzji Burmistrza N. z 4 lutego 2016 r, nr […] o oddaniu przedmiotowej nieruchomości w trwały zarząd – Z. w N.
Uchwałą Rady Miejskiej w N. nr […] z 30 listopada 2017 r., podjętą na podstawie art. 191 w związku z art. 88 ust. 1 i 2 ustawy
‎
z 14 grudnia 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo oświatowe
‎
(Dz.U. z 2017 r., poz. 60; dalej: „p.w.u.p.o”), stwierdzono, że z dniem 1 września   2017 r. Z. w N., w skład którego wchodzi jedynie dotychczasowa sześcioletnia Szkoła Podstawowa […] w N. przekształca
‎
się w ośmioletnią Szkołę Podstawową […] w N.
‎
(§ 1 uchwały); w § 3 uchwały  wskazano, iż stanowi ona akt założycielski Szkoły Podstawowej […] w N.
Zgodnie z art. 191 ust. 1  wymienionej ustawy,  z dniem 1 września 2017 r. zespół publicznych szkół, w skład którego wchodzi jedynie dotychczasowa sześcioletnia szkoła podstawowa i dotychczasowe gimnazjum, staje się ośmioletnią szkołą podstawową. Stosownie do ustępu 2 powołanego artykułu, organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego prowadzącej dotychczasowy zespół publicznych szkół, o którym mowa w ust. 1 w terminie do dnia 30 listopada 2017 r., w drodze uchwały, stwierdza jego przekształcenie w ośmioletnią szkołę podstawową zgodnie z ust. 1.  Według zaś ustępu 3, uchwała, o której mowa
‎
w ust. 2, stanowi akt założycielski ośmioletniej szkoły podstawowej w rozumieniu przepisów ustawy - Prawo oświatowe.
Sąd Rejonowy uznał, że żądanie wnioskodawczyni, w świetle  załączonej do wniosku uchwały Rady Miejskiej w N. oraz art. 191 ust. 1 i 3  p.w.u.p.o.,
‎
nie mogło być uwzględnione,  gdyż nie doszło jedynie do zmiany nazwy dotychczasowej jednostki organizacyjnej uprawnionej z tytułu trwałego zarządu. Zmiana nazwy jednostki w istocie wynika z przekształceń organizacyjnych
‎
tej jednostki.  Z art. 191 ust. 3 powołanej ustawy  wynika jednoznacznie,
‎
że uchwała organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego stanowi
‎
akt założycielski ośmioletniej szkoły podstawowej. Zatem zmiana nazwy jest konsekwencją zmian organizacyjnych, które doprowadziły do powstania organizacyjnie innego podmiotu, niż dotychczas uprawniony z tytułu trwałego zarządu. Wnioskodawczyni nie przedłożyła decyzji o ustanowieniu trwałego zarządu na rzecz jednostki organizacyjnej utworzonej w wyniku przekształcenia. Obowiązek wydania takiej decyzji wynika z art. 49 ust. 2 ustawy
‎
z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
‎
(Dz. U. z 2017 r. Nr 115, poz. 741 ze zm.; dalej: „u.g.n.”) Możliwe jest albo wydanie decyzji o wygaśnięciu trwałego zarządu przysługującego przekształcanej jednostce, albo wydanie decyzji o wygaśnięciu trwałego zarządu przysługującego likwidowanej jednostce organizacyjnej z równoczesnym ustanowieniem trwałego zarządu
‎
na rzecz jednej lub kilku jednostek organizacyjnych utworzonych w wyniku tych przekształceń lub na rzecz jednostki lub jednostek przejmujących zadania jednostki likwidowanej. Decyzje w tych sprawach wydaje właściwy organ, z wyjątkiem przypadków, gdy mają one dotyczyć nieruchomości, o których mowa
‎
w art. 60 ust. 2 pkt 1 u.g.n., to jest nieruchomości przeznaczonych na potrzeby jednostek organizacyjnych wymienionych w art. 60 ust. 1 tej ustawy. W odniesieniu do nieruchomości, o których mowa w art. 60 ust. 2 pkt 1  u.g.n., decyzje wydaje minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa. W następstwie przekształceń organizacyjnych związanych z wprowadzeniem reformy edukacji, tj. w wyniku powołania Szkoły Podstawowej [...] w N. w miejsce dotychczasowego Z. w N. powstała nowa jednostka organizacyjna, a w konsekwencji doszło do likwidacji poprzedniej jednostki organizacyjnej, na rzecz której ustanowiono trwały zarząd.    Wniosek mógłby wywrzeć zamierzony skutek, gdyby  wnioskodawczyni przedstawiła dokument w odpowiedniej formie potwierdzający ustanowienie trwałego zarządu na rzecz powstałej w wyniku przekształceń organizacyjnych Szkoły Podstawowej […]
‎
w N.
Sąd Okręgowy w Olsztynie, oddalając apelację wnioskodawczyni, podzielił w całości ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę zaskarżonego postanowienia oraz ich ocenę prawną.  Za bezzasadne uznał zarzuty naruszenia
‎
art. 206 § 6  p.w.u.p.o. oraz art. 12 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r.o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.), wskazując, że nie miały one zastosowania w sprawie.
W skardze kasacyjnej, opartej na podstawie art. 398
3
§ 1 pkt 1 k.p.c., wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie: art. 191 ust. 1,  art. 191
‎
ust. 2 i 3  p.w.u.p.o., art. 191 ust. 1 p.w.u.p.o. w związku z art. 12 ust. 2 i 3 ustawy
‎
z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych – przez ich błędna wykładnię oraz
‎
art. 49 ust. 1 i 2  u.g.n. przez błędne zastosowanie.
Powołując się na tak ujętą podstawę kasacyjną, skarżąca wniosła
‎
o uchylenie   postanowienia Sądu Okręgowego w Olsztynie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wniosek zmierzał do dokonania wpisu w księdze wieczystej jednostki organizacyjnej, której przysługuje trwały zarząd nieruchomością stanowiącą własność wnioskodawczyni.  Zarząd ten został uregulowany  w ustawie
‎
z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, określającej m.in. zasady gospodarowania nieruchomościami stanowiącymi własność Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego.  Trwały zarząd stanowi formę władania nieruchomością przez jednostkę organizacyjną  (43 ust. 1 u.g.n.). Nieruchomości stanowiące przedmiot własności lub przedmiot użytkowania wieczystego Skarbu Państwa oddaje się w trwały zarząd państwowej jednostce organizacyjnej,
‎
a nieruchomości stanowiące przedmiot własności lub przedmiot użytkowania wieczystego jednostki samorządu terytorialnego - odpowiedniej samorządowej jednostce organizacyjnej, chyba że odrębne przepisy stanowią inaczej
‎
(art. 43 ust. 5 u.g.n). Ustanowienie trwałego zarządu następuje w formie administracyjnej (art. 45 u.g.n.) Wygaśnięcie trwałego zarządu może nastąpić
‎
z upływem okresu, na który został ustanowiony, albo na skutek wydania decyzji właściwego organu o jego wygaśnięciu (art. 46 ust. 1 u.g.n.). W drodze decyzji można również orzec o przekazaniu trwałego zarządu między jednostkami organizacyjnymi (art. 48).  W razie likwidacji jednostki organizacyjnej sprawującej trwały zarząd nieruchomości zarząd ten wygasa. (art. 49 ust. 1 u.g.n.). Jeżeli jednak likwidacja jednostki organizacyjnej następuje w wyniku przekształceń organizacyjnych, właściwy organ albo minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa w odniesieniu do nieruchomości ujętych w ewidencji, o której mowa w art. 60 ust. 2 pkt 1, orzeka o wygaśnięciu trwałego zarządu przysługującego likwidowanej jednostce organizacyjnej albo o wygaśnięciu trwałego zarządu przysługującego likwidowanej jednostce organizacyjnej z równoczesnym ustanowieniem trwałego zarządu
‎
na rzecz jednostek organizacyjnych utworzonych w wyniku tych przekształceń
‎
lub na rzecz jednostek przejmujących zadania jednostki likwidowanej.
Ocena zasadności wniosku wymagała rozważenia, czy powołany wyżej
‎
art. 49 ust. 2  u.g.n. ma zastosowanie w sytuacji uregulowanej
‎
w art. 191 ust. 1 p.w.u.p.o., tj.  przekształcenia organizacyjnego jednostki organizacyjnej, które wiązało się z jej likwidacją i utworzeniem innej (innych) jednostki organizacyjnej (organizacyjnych) przejmujących zadania jednostki likwidowanej. W takim wypadku ujawnienie w księdze wieczystej nowej jednostki organizacyjnej, wymagałoby wydania decyzji administracyjnej o wygaśnięciu trwałego zarządu przysługującego likwidowanej jednostce organizacyjnej
‎
z równoczesnym jego ustanowieniem na rzecz nowej jednostki organizacyjnej
‎
(art. 49 ust. 2 u.g.n.). Zastosowanie  tego przepisu może być jednak wyłączone
‎
z mocy przepisów szczególnych regulujących wyczerpująco odmienny sposób przekształcenia określonej jednostki organizacyjnej.  Może to mieć miejsce
‎
w przypadkach, w których nie przewiduje się likwidacji dotychczasowej jednostki organizacyjnej na podstawie indywidulanych aktów administracyjnych.
Zgodnie z art. 191 ust. 1 p.w.u.p.o., z dniem 1 września 2017 r. zespół publicznych szkół, w skład którego wchodzi jedynie dotychczasowa sześcioletnia szkoła podstawowa i dotychczasowe gimnazjum, staje się ośmioletnią szkołą podstawową.  Stosownie do art. 191 ust. 2  tej ustawy, organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego prowadzącej dotychczasowy zespół publicznych szkół,
‎
o którym mowa w ust. 1, w terminie do dnia 30 listopada 2017 r., w drodze uchwały, stwierdza jego przekształcenie w ośmioletnią szkołę podstawową zgodnie
‎
z ust. 1.  Według zaś art. 191 ust. 3, uchwała, o której mowa w ust. 2, stanowi
‎
akt założycielski ośmioletniej szkoły podstawowej w rozumieniu przepisów ustawy - Prawo oświatowe. Natomiast art. 191 ust. 4 przewiduje, że do ośmioletniej szkoły podstawowej, o której mowa w ust. 1, przepisy art. 118, art. 119,
‎
art. 129 ust. 8-12 i art. 176-181 stosuje się odpowiednio.
Z brzmienia art. 191 ust. 1 p.w.u.p.o. wynika jednoznacznie,
‎
że do uregulowanego w nim przekształcenia dochodzi z mocy prawa, a uchwała,
‎
o której mowa w art. 191 ust. 2 tej regulacji, ma charakter deklaratoryjny (ustawodawca nie posłużył się terminem „likwidacji” dotychczasowego zespołu szkół publicznych, lecz określeniem „staje się”). Również w uchwale przewidzianej w art. 191 ust. 2 p.w.u.p.o.  nie stwierdza się likwidacji dotychczasowego zespołu szkół i powstania w jego miejsce nowej szkoły, lecz jego przekształcenie
‎
w ośmioletnią szkołę podstawową, zgodnie z ust. 1. Z treści tych przepisów
‎
nie wynika zamiar ustawodawcy wygaszenia dotychczasowego trwałego zarządu nieruchomością. Nie stanowią więc one podstawy do wydania decyzji administracyjnej przez jakikolwiek organ o wygaśnięciu trwałego zarządu
‎
i konieczności ustanowienia trwałego zarządu na rzecz przekształconej jednostki organizacyjnej oświaty. W kontekście tych unormowań nie można też przyjąć,
‎
że wystarczającą podstawę do uznania, iż    ośmioletnia szkoła podstawowa jest nową jednostką powstałą po zlikwidowanym zespole szkół, stanowi 191
‎
ust. 3  p.w.u.p.o., co  uzasadniałoby zastosowanie art. 49 ust. 2 u.g.n.
Należy zauważyć, że rozwiązanie zastosowane w art. 191 ust. 1 p.w.u.p.o. przyjęto także w art. 193 ust. 1  tej regulacji, przewidującym przekształcenie
‎
z dniem 1 września 2019 r. zespołu szkół publicznych, w skład którego wchodzi gimnazjum i liceum ogólnokształcące w czteroletnie liceum ogólnokształcące oraz w art. 193 ust. 2 tej ustawy przekształcające z dniem 1 września 2019 r. zespół szkół publicznych, w skład którego wchodzi jedynie dotychczasowe gimnazjum
‎
i technikum, w pięcioletnie technikum, o którym mowa w art. 18 ust. 1 pkt 2
‎
lit. b Prawa oświatowego.  W ustawie z 14 grudnia 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo oświatowe ustawodawca wyraźnie rozróżniał też sytuacje,
‎
w których dochodzi do likwidacji oświatowych jednostek organizacyjnych od  tych, w których dochodzi do ich przekształcenia. W art. 127 ust. 2  przyjął, że organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego prowadzącej dotychczasowe gimnazjum, w terminie do 30 listopada 2019 r., w drodze uchwały, stwierdza zakończenie jego działalności. Przepis ten dotyczy gimnazjów, które zostały zlikwidowane z mocy prawa z końcem roku szkolnego 2018/2019, a nie dotyczy gimnazjów połączonych w zespół z sześcioletnią szkołą podstawową, przekształconych z dniem 1 września 2017 r. w ośmioletnią szkołę podstawową
‎
na podstawie art. 191 ust. 1 p.w.u.p.o. Pojęciem likwidacji szkoły ustawodawca posłużył się również w art. 357 tej ustawy.
Przepisy dotyczące likwidacji oświatowych jednostek organizacyjnych zawierała  także ustawa  z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (art. 59).   Regulację tę zastąpiła ustawa z dnia 14 grudnia 2017 r. Prawo oświatowe
‎
w związku z kompleksową i radykalną zmianą całej struktury szkolnej,
‎
w szczególności dotyczących szkół podstawowych. Przepisy nowej ustawy  również zawierają regulacje dotyczące struktury szkół i przewidujące możliwość
‎
ich likwidacji (art. 39 i art. 89). W uzasadnieniu projektu przepisów wprowadzających ustawę – Prawo oświatowe (druk sejmowy nr 1031,
‎
Sejm VIII kadencji) wskazano, że aby ułatwić jednostkom samorządu terytorialnego przeprowadzenie w okresie przejściowym, tj. do dnia 31 sierpnia 2019 r., procesu dostosowania sieci szkół do projektowanej zmiany struktury szkolnej, w projekcie ustawy zaproponowano, aby przepisy art. 59 ust. 1, 2, 2c i 6, art. 17 ust. 4, 5
‎
i 7 dotychczasowej ustawy o systemie oświaty oraz art. 89 i art. 39 projektowanej ustawy - Prawo oświatowe nie dotyczyły przekształceń szkół publicznych (samorządowych i niesamorządowych) dokonywanych na podstawie niniejszej ustawy, a także zmian sieci szkół związanych z tymi przekształceniami.
‎
W przypadku takich przekształceń, które nastąpią z mocy ustawy, jednostka samorządu terytorialnego będzie zobowiązana do podjęcia, do dnia
‎
30 listopada roku, w którym nastąpi przekształcenie szkoły, uchwał deklaratoryjnych potwierdzających nastąpienie przekształcenia i pozwalających
‎
na uporządkowanie kwestii formalnoprawnych wynikających z przekształcenia. Uchwały te będą stanowić jednocześnie akty założycielskie szkół przekształconych z mocy prawa.
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że przepisy ustawy
‎
z 14 grudnia 2017 r. wprowadzające ustawę - Prawo oświatowe uregulowały samodzielnie i wyczerpująco sytuację prawną gminy oraz jej jednostek organizacyjnych w zakresie zmiany ustroju komunalnych jednostek oświatowych.
‎
Z przepisów tych nie wynika, aby przewidziane w nich, w tym w art. 191
‎
ust. 1 p.w.u.p.o., przekształcenie tych jednostek wiązało się z ich likwidacją
‎
w drodze indywidulanych aktów administracyjnych, co w konkretnym stanie faktycznym uzasadniałoby zastosowanie art. 49 ust. 2 u.g.n. Sąd Okręgowy wyszedł z odmiennych, wadliwych, założeń, co  nie pozwoliło odeprzeć skutecznie zarzutów naruszenia 191 ust. 3 p.w.u.p.o. i art. 49 ust. 2 u.g.n.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398
15
§ 1 w związku
‎
z art.   art. 13 § 2 k.p.c.
Grzegorz Misiurek                 Monika Koba          Roman Trzaskowski
(M.M.)
[ał]