II CSKP 2146/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWnioskodawczyni J.M. wniosła o stwierdzenie nabycia spadku po mężu A.M. na podstawie ustawy, wskazując na dziedziczenie po 1/3 dla niej i dwójki dzieci: A.S. i M.M. Uczestnik M.M. twierdził, że spadek nabył na mocy testamentu własnoręcznego, w którym ojciec zapisał mu niemal cały spadek, w tym udział w lokalu mieszkalnym. Sąd Rejonowy uznał testament za ważny i stwierdził nabycie spadku na rzecz M.M. Sąd Okręgowy, uwzględniając apelację wnioskodawczyni, zmienił postanowienie, stwierdzając dziedziczenie ustawowe po 1/3 dla każdego z wymienionych. Sąd Okręgowy uznał, że Sąd Rejonowy naruszył art. 233 § 1 k.p.c. przez dowolne ustalenia co do treści i daty sporządzenia testamentu, wskazując na brak dowodów potwierdzających jego treść i wolę spadkodawcy. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną M.M. od postanowienia Sądu Okręgowego. Sąd Najwyższy rozważył zarzut nieważności postępowania przed Sądem Okręgowym z powodu orzekania w jednoosobowym składzie przez sędziego delegowanego. Stwierdzono, że zgodnie z art. 15 zzs1 ustawy COVID-owej, w okresie pandemii sprawy mogły być rozpoznawane w pierwszej i drugiej instancji w składzie jednego sędziego, co wyłączało zastosowanie art. 367 § 3 k.p.c. Wskazano, że uchwała Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2023 r. (III PZP 6/22) dotycząca nieważności orzekania w jednoosobowym składzie w drugiej instancji, obowiązuje od dnia jej podjęcia i nie ma zastosowania do sprawy, w której Sąd Okręgowy orzekał w 2021 r. Dodatkowo, wskazano na późniejsze zmiany przepisów (uchylenie art. 367 § 3 k.p.c.), które potwierdzają możliwość rozpoznawania takich spraw w składzie jednoosobowym.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących składu sądu w postępowaniu apelacyjnym w okresie pandemii COVID-19 oraz zasady oceny dowodów na istnienie i treść testamentu własnoręcznego.
Orzeczenie dotyczące składu sądu ma zastosowanie do spraw rozpoznawanych przed datą uchwały III PZP 6/22. Interpretacja testamentu jest specyficzna dla stanu faktycznego.
Zagadnienia prawne (2)
Czy postanowienie sądu drugiej instancji wydane w jednoosobowym składzie sędziowskim, na podstawie przepisów wprowadzonych w związku z COVID-19, jest ważne, mimo że przepisy te mogły ograniczać prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, postanowienie wydane w jednoosobowym składzie sędziowskim na podstawie art. 15 zzs1 ustawy COVID-owej jest ważne, ponieważ przepis ten wyłączał potrzebę orzekania w trzyosobowym składzie w tamtym okresie, a późniejsze orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące nieważności takich orzeczeń ma zastosowanie od daty jego podjęcia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że art. 15 zzs1 ustawy COVID-owej zezwalał na rozpoznawanie spraw w drugiej instancji w składzie jednego sędziego. Choć późniejsza uchwała Sądu Najwyższego (III PZP 6/22) uznała takie orzekanie za naruszające prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy i prowadzące do nieważności, to orzeczenie to ma zastosowanie od daty jego podjęcia, a nie wstecz. Ponadto, późniejsze zmiany legislacyjne potwierdziły możliwość rozpoznawania takich spraw w składzie jednoosobowym.
Jakie są kryteria oceny ważności i treści testamentu własnoręcznego, zwłaszcza w sytuacji braku jego pisemnego dowodu i opierania się na zeznaniach świadków?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Zeznania świadków na okoliczność sporządzenia i treści testamentu własnoręcznego należy oceniać ze szczególną wnikliwością i ostrożnością, zwłaszcza gdy brak jest pisemnych dowodów. Ustalenie treści testamentu nie może opierać się na zeznaniach świadków, którzy go nie czytali i nie byli w stanie podać istotnych informacji o jego formie.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy uznał, że zeznania świadków I.B. i B.W. nie pozwalały na jednoznaczne ustalenie treści testamentu, a ustalenia Sądu Rejonowego w tym zakresie były dowolne. Sąd Najwyższy przywołał postanowienie SN z 20 lipca 2005 r., II CK 2/05, podkreślając potrzebę szczególnej ostrożności w ocenie dowodów na istnienie i treść testamentu własnoręcznego, gdy brakuje pisemnych dowodów, co może ułatwiać manipulacje.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M.M. | osoba_fizyczna | wnioskodawca (w skardze kasacyjnej) |
| J.M. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| A.S. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| A.M. | osoba_fizyczna | spadkodawca |
Przepisy (15)
Główne
k.p.c. art. 367 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 13 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 379 § 4
Kodeks postępowania cywilnego
u.s.p. art. 46 § 1
Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych
ustawa COVID-owa art. 15 zzs1 § 1 pkt 4
Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Pomocnicze
k.c. art. 926 § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 949 § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 949 § 2
Kodeks cywilny
k.c. art. 961
Kodeks cywilny
k.p.c. art. 233 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 520 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 108 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Postanowienie Sądu Okręgowego zostało wydane w składzie jednoosobowym, co narusza art. 367 § 3 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., skutkując nieważnością postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.). • Sąd Okręgowy dowolnie ustalił treść testamentu, nie opierając się na wiarygodnych dowodach.
Odrzucone argumenty
Postanowienie Sądu Okręgowego zostało wydane prawidłowo w składzie jednoosobowym na podstawie przepisów COVID-owych, które wyłączały potrzebę orzekania w składzie trzyosobowym. • Uchwała Sądu Najwyższego III PZP 6/22 nie ma zastosowania wstecz. • Późniejsze zmiany legislacyjne potwierdzają możliwość orzekania w składzie jednoosobowym.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: • Zaskarżone skargą kasacyjną postanowienie w istocie zostało wydane przez Sąd Okręgowy w składzie jednoosobowym, obsadzonym przez Sędziego delegowanego. • Przytoczony szczególny przepis wyłączył zastosowanie art. 367 § 3 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w niniejszej sprawie i konieczność obsadzenia składu właściwego do jej rozpoznania przez trzech sędziów. • W orzecznictwie Sądu Najwyższego kwestia niedostatecznie legitymowanego i nieproporcjonalnego – w świetle art. 45 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP – obniżenia standardu ochrony sądowej przez odstąpienie od kolegialności orzekania w sądzie drugiej instancji została wyjaśniona w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasadzie prawnej - z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22, w której przyjęto, że rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15 zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-owej ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji), ponieważ nie jest konieczne do ochrony zdrowia publicznego (art. 2 i 31 ust. 3 Konstytucji) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.). […]
Skład orzekający
Marta Romańska
przewodniczący, sprawozdawca
Grzegorz Misiurek
członek
Roman Trzaskowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących składu sądu w postępowaniu apelacyjnym w okresie pandemii COVID-19 oraz zasady oceny dowodów na istnienie i treść testamentu własnoręcznego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczące składu sądu ma zastosowanie do spraw rozpoznawanych przed datą uchwały III PZP 6/22. Interpretacja testamentu jest specyficzna dla stanu faktycznego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego związanego z pandemią COVID-19 i jej wpływem na skład sądu, a także kwestii dowodowych w sprawach spadkowych, co jest interesujące dla prawników.
“Czy pandemia zmieniła zasady orzekania? Sąd Najwyższy rozstrzyga o ważności postanowień wydanych w jednoosobowym składzie.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.