II CSKP 2113/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał skargę kasacyjną A. B. od postanowienia Sądu Okręgowego w Kaliszu, które utrzymało w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w Ostrzeszowie oddalające wniosek o wpis własności nieruchomości w księdze wieczystej. Problem prawny dotyczył sytuacji, gdy nieruchomość objęta umową darowizny zawierała grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi. Sądy niższych instancji uznały, że grunty te stanowią własność Skarbu Państwa na podstawie art. 216 ust. 1 i 2 Prawa wodnego i nie podlegają obrotowi cywilnoprawnemu bez ich geodezyjnego wyodrębnienia. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienia, stwierdzając naruszenie art. 216 ust. 2 Prawa wodnego. Sąd wyjaśnił, że przepisy Prawa wodnego dotyczące własności Skarbu Państwa gruntów pod wodami płynącymi oraz konieczności ich wyodrębnienia mają na celu ochronę zasobu nieruchomości Skarbu Państwa, ale nie ustanawiają bezwzględnego zakazu obrotu całą nieruchomością. Czynności prawne dotyczące nieruchomości, w której skład wchodzą grunty stanowiące własność Skarbu Państwa, są bezskuteczne jedynie w zakresie tych gruntów, a nie całej nieruchomości. Sąd Najwyższy oddalił zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 365 § 1 k.p.c. (wiążąca moc prawomocnego orzeczenia) oraz art. 177 § 2 k.p.c. (zawieszenie postępowania i wyznaczenie terminu do wszczęcia postępowania administracyjnego), wskazując na specyfikę postępowania wieczystoksięgowego i swobodę sądu w decydowaniu o zawieszeniu postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów Prawa wodnego dotyczących obrotu nieruchomościami zawierającymi grunty pod wodami płynącymi oraz zasady stosowania przepisów proceduralnych w postępowaniu wieczystoksięgowym.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z Prawem wodnym i obrotem nieruchomościami. Interpretacja art. 365 k.p.c. i art. 177 k.p.c. ma szersze zastosowanie, ale w kontekście postępowania wieczystoksięgowego.
Zagadnienia prawne (3)
Czy nieruchomość, w której skład wchodzą grunty pod śródlądowymi wodami płynącymi, może być przedmiotem obrotu cywilnoprawnego bez uprzedniego geodezyjnego wyodrębnienia tych gruntów jako własności Skarbu Państwa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, obrót cywilnoprawny nieruchomością nie jest wyłączony, jeśli tylko czynności prawne dotyczą gruntów niebędących własnością Skarbu Państwa. Czynności prawne dotyczące gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa są bezskuteczne w tym zakresie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że art. 216 ust. 2 Prawa wodnego nie ustanawia bezwzględnego zakazu obrotu nieruchomością zawierającą grunty pod wodami płynącymi, lecz jedynie czyni czynności prawne bezskutecznymi w zakresie gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa. Dane z ewidencji gruntów nie są objęte rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, a przeniesienie własności nieruchomości nie obejmuje gruntów znajdujących się w zasobie Skarbu Państwa.
Czy prawomocne postanowienie sądu dotyczące zażalenia na odmowę dokonania czynności notarialnej wiąże sąd w innym postępowaniu dotyczącym wpisu do księgi wieczystej?
Odpowiedź sądu
Nie, ocena prawna dopuszczalności czynności dokonana przez sąd rozpoznający zażalenie na odmowę czynności notarialnej nie wiąże w innych postępowaniach.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że art. 365 § 1 k.p.c. dotyczy wiążącej mocy prawomocnych orzeczeń w innych postępowaniach, ale ocena prawna dopuszczalności czynności notarialnej dokonana w postępowaniu zażaleniowym nie ma takiego charakteru. Zakres związania w innym postępowaniu tezami leżącymi u podstaw prawomocnego orzeczenia sądowego jest zagadnieniem prawa materialnego.
Czy sąd wieczystoksięgowy ma obowiązek wyznaczyć uczestnikom postępowania termin do wystąpienia o wydanie decyzji administracyjnej określającej linię brzegu lub charakter wód?
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie ma takiego obowiązku, a przepis art. 177 § 2 k.p.c. nie ma zastosowania w postępowaniu wieczystoksięgowym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że art. 177 § 2 k.p.c. nie stosuje się w postępowaniu wieczystoksięgowym (art. 626^8 § 2 k.p.c.). Ponadto, nawet w innych postępowaniach, sąd ma swobodę co do decyzji, czy zawiesić postępowanie w oczekiwaniu na decyzję administracyjną, czy rozstrzygnąć sprawę w oparciu o brak takiej decyzji.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. B. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| M. P. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| Z. P. | osoba_fizyczna | uczestnik |
Przepisy (17)
Główne
pr.wodn. art. 216 § 2
Prawo wodne
Wyłącza grunty stanowiące własność Skarbu Państwa z obrotu cywilnoprawnego, ale nie ustanawia zakazu zbywania nieruchomości spoza zasobu Skarbu Państwa.
Pomocnicze
pr.wodn. art. 216 § 1
Prawo wodne
Grunty pod śródlądowymi wodami płynącymi stanowią własność Skarbu Państwa i nie podlegają obrotowi cywilnoprawnemu, jednakże czynność prawna dotycząca nieruchomości zawierającej takie grunty jest bezskuteczna tylko w zakresie objętym zasobem Skarbu Państwa.
pr.wodn. art. 211 § 2
Prawo wodne
Skarb Państwa jest właścicielem wszystkich śródlądowych wód płynących.
pr.wodn. art. 223 § 1
Prawo wodne
Z chwilą zajęcia gruntu przez wody powierzchniowe płynące własność zajętego gruntu przechodzi na Skarb Państwa niezależnie od granic ewidencyjnych nieruchomości.
pr.wodn. art. 218 § 2
Prawo wodne
Podstawą do wpisania Skarbu Państwa jako właściciela gruntu zajętego przez wody płynące jest deklaratoryjna decyzja starosty.
pr.wodn. art. 220 § 5 pkt 2
Prawo wodne
Minister właściwy do spraw gospodarki wodnej ustala decyzją linię brzegu wód, stanowiącą granicę własności Skarbu Państwa, w przypadku gdy wydanie decyzji z art. 218 ust. 2 pr.wodn. wymaga rozgraniczenia gruntu Skarbu Państwa z gruntem nienależącym do Skarbu Państwa.
pr.wodn. art. 210 § 1
Prawo wodne
Minister przed ustaleniem linii brzegu wydaje decyzję ustalającą charakter wód, w przypadku sporu o charakter wód.
pr.wodn. art. 219 § 4
Prawo wodne
Charakter wód podlega ujawnieniu w ewidencji gruntów i budynków.
pr.wodn. art. 218 § 1
Prawo wodne
Grunty pokryte śródlądowymi wodami płynącymi należą do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa.
pr.wodn. art. 472 § 1
Prawo wodne
Poprzedniemu właścicielowi przysługuje odszkodowanie za grunt zajęty przez wody płynące, z chwilą stwierdzenia wejścia gruntu do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa.
k.p.c. art. 365 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Prawomocne orzeczenie sądu wiąże strony i sąd, który je wydał, oraz inne sądy i organy.
k.p.c. art. 13 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 177 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd może wyznaczyć stronom termin do wystąpienia do właściwego organu o wydanie decyzji lub zaświadczenia.
k.p.c. art. 177 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd może zawiesić postępowanie, jeżeli strony nie mogą uzyskać wymaganych przez sąd decyzji lub zaświadczeń.
k.p.c. art. 626 § 8 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przepisy o postępowaniu nieprocesowym stosuje się w postępowaniu wieczystoksięgowym, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej.
k.c. art. 366
Kodeks cywilny
Zakres związania prawomocnym orzeczeniem sądu w innej sprawie.
pr.not. art. 83
Prawo o notariacie
Dotyczy odmowy dokonania czynności notarialnej i postępowania zażaleniowego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 216 ust. 2 pr.wodn., przez przyjęcie, że obrót nieruchomością, w której granicach znajdują się choćby w minimalnym stopniu grunty pod wodami płynącymi, nie jest możliwy, dopóki nie dojdzie do wydzielenia geodezyjnego tych gruntów.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 365 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez orzeczenie wbrew związaniu prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w Kaliszu z 3 września 2020 r., uchylającym odmowę dokonania czynności notarialnej w postaci darowizny, będącej podstawą wnioskowanego wpisu w księdze wieczystej. • Naruszenie art. 177 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez niewyznaczenie uczestnikom terminu w celu wystąpienia do właściwego organu o wydanie decyzji określającej linię brzegu i wydzielenie gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: • Dane z ewidencji gruntów i budynków nie są objęte rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych i nie zostałyby objęte rękojmią nawet w przypadku wpisu w księdze wieczystej, w opisie nieruchomości, istnienia na nieruchomości tych wód (co w niniejszej sprawie nie miało miejsca). • Przeniesienie własności nieruchomości nie obejmuje gruntów znajdujących się w zasobie Skarbu Państwa, niezależnie od tego, czy w ewidencji gruntów i budynków ujawniono istnienie wód śródlądowych płynących na nieruchomości. • Ocena prawna dopuszczalności czynności, dokonana przez sąd rozpoznający zażalenie, nie wiąże w innych postępowaniach. • Przepis ten nie stosuje się w postępowaniu wieczystoksięgowym.
Skład orzekający
Agnieszka Góra-Błaszczykowska
przewodniczący
Jacek Grela
członek
Dariusz Pawłyszcze
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Prawa wodnego dotyczących obrotu nieruchomościami zawierającymi grunty pod wodami płynącymi oraz zasady stosowania przepisów proceduralnych w postępowaniu wieczystoksięgowym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z Prawem wodnym i obrotem nieruchomościami. Interpretacja art. 365 k.p.c. i art. 177 k.p.c. ma szersze zastosowanie, ale w kontekście postępowania wieczystoksięgowego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu prawnego związanego z własnością nieruchomości i obecnością wód, co ma praktyczne znaczenie dla wielu właścicieli. Wyjaśnia istotne kwestie dotyczące obrotu nieruchomościami i interpretacji przepisów Prawa wodnego.
“Czy woda na Twojej działce oznacza, że jej nie sprzedasz? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.