II CSKP 1989/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał skargę kasacyjną A.Z. od postanowienia Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej, które oddaliło apelacje stron w sprawie o dział spadku po I.Z.1. Spadkodawczyni za życia darowała nieruchomość położoną w P. synowi Z.Z.2 (dziadkowi A.Z.) o wartości 193 000 zł, a także nieruchomość w U. córkom M.M. i I.Z.2 o wartości 212 000 zł. Spadek po spadkodawczyni nabyli jej córki M.M., I.Z.2 oraz prawnuk A.Z. (syn wydziedziczonego syna W.Z.) w częściach po 1/3. Sąd Okręgowy, podobnie jak Sąd Rejonowy, zaliczył na schedę spadkową A.Z. całą wartość nieruchomości darowanej jego dziadkowi (193 000 zł), opierając się na art. 1041 k.c. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną. W uzasadnieniu podkreślono, że art. 1041 k.c. nakłada na dalszego zstępnego spadkodawcy obowiązek zaliczenia na schedę spadkową darowizn dokonanych przez spadkodawcę na rzecz jego wstępnego. Sąd wyjaśnił, że interpretacja językowa, systemowa i funkcjonalna tego przepisu prowadzi do wniosku, iż zaliczeniu podlega wartość darowizny dokonanej na rzecz wstępnego, niezależnie od tego, czy dalszy zstępny faktycznie odniósł z niej korzyść lub w jakim udziale. Sąd odrzucił również zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 233 § 2 k.p.c. i art. 618 k.p.c., wskazując na niedopuszczalność powoływania nowych faktów i dowodów w postępowaniu kasacyjnym oraz brak podstaw do zastosowania art. 618 k.p.c. w sprawie o dział spadku. Odniesiono się także do zarzutów naruszenia art. 195, 197 k.c. i art. 50¹ k.r.o., wskazując na niewłaściwe zastosowanie tych przepisów, w tym ze względów czasowych. Ostatecznie Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną i zasądził od A.Z. na rzecz I.Z.2 zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja i stosowanie art. 1041 k.c. w kontekście zaliczania darowizn na schedę spadkową przez dalszych zstępnych dziedziczących w miejsce wstępnych, a także zasady postępowania kasacyjnego.
Dotyczy specyficznej sytuacji dziedziczenia przez dalszych zstępnych i zaliczania darowizn na ich rzecz. Interpretacja art. 50¹ k.r.o. i jego zastosowanie w kontekście historycznym.
Zagadnienia prawne (5)
Czy dalszy zstępny spadkodawcy, dziedziczący w miejsce swojego wstępnego, jest zobowiązany do zaliczenia na schedę spadkową darowizn dokonanych przez spadkodawcę na rzecz tego wstępnego, zgodnie z art. 1041 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, dalszy zstępny spadkodawcy jest zobowiązany do zaliczenia na schedę spadkową darowizn dokonanych przez spadkodawcę na rzecz jego wstępnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy oparł się na wykładni językowej, systemowej i funkcjonalnej art. 1041 k.c., stwierdzając, że przepis ten jednoznacznie nakłada obowiązek zaliczenia darowizn na rzecz wstępnego na dalszego zstępnego spadkodawcy, niezależnie od tego, czy ten dalszy zstępny faktycznie odniósł z tej darowizny korzyść lub w jakim udziale.
Czy w postępowaniu kasacyjnym dopuszczalne jest powoływanie nowych faktów i dowodów lub kwestionowanie oceny dowodów przez sąd drugiej instancji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zgodnie z art. 398¹³ § 2 k.p.c. w postępowaniu kasacyjnym nie jest dopuszczalne powoływanie nowych faktów i dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji. Podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że zarzuty dotyczące naruszenia art. 233 § 2 k.p.c. są niedopuszczalne w postępowaniu kasacyjnym, ponieważ dotyczą oceny dowodów i ustaleń faktycznych, co jest wyłączone spod kognicji Sądu Najwyższego w tym trybie.
Czy w sprawie o dział spadku można rozliczać umowę dożywocia, jeśli nie została ona ustalona przez sądy niższych instancji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, rozliczenie umowy dożywocia wymagałoby uprzedniego ustalenia jej zawarcia i wpływu na dział spadku, czego w sprawie nie poczyniono.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że zarzut naruszenia art. 686 i 618 k.p.c. w kontekście umowy dożywocia był niezasadny, ponieważ brak było ustaleń faktycznych co do zawarcia takiej umowy, a art. 618 k.p.c. nie znajduje samodzielnego zastosowania w postępowaniu o dział spadku.
Czy można zastosować art. 931 § 2 k.c. per analogiam do art. 1041 k.c. w celu ograniczenia zaliczenia darowizny na schedę spadkową?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nie zachodzą podstawy do zastosowania art. 931 § 2 k.c. per analogiam do art. 1041 k.c., ponieważ art. 1041 k.c. nie jest niepełny i wprowadza spójne zasady rozliczeń.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że art. 1041 k.c. nie zawiera luki prawnej, a jedynie odmienne od oczekiwań skarżącego uregulowanie, co wyklucza możliwość wnioskowania z analogii. Zastosowanie analogii jest dopuszczalne tylko w przypadku luki konstrukcyjnej, a nie aksjologicznej.
Czy przepisy dotyczące współwłasności (art. 195, 197 k.c.) i wspólności majątkowej małżeńskiej (art. 50¹ k.r.o.) mogą wpływać na sposób zaliczenia darowizny dokonanej przez oboje małżonków na rzecz ich syna?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w okolicznościach sprawy przepisy te nie miały zastosowania, zwłaszcza ze względu na datę zawarcia darowizny (przed wejściem w życie art. 50¹ k.r.o.) oraz brak ustaleń co do umownego ustroju majątkowego małżonków.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że art. 195 i 197 k.c. nie miały zastosowania, gdyż nie ustalono, że spadkodawczyni i jej mąż byli współwłaścicielami nieruchomości na zasadach kodeksowych. Ponadto, art. 50¹ k.r.o. wszedł w życie po dacie darowizny, a jego retroaktywne stosowanie wymagałoby odpowiednich przepisów międzyczasowych, których skarżący nie przywołał. Sąd wskazał również, że art. 50¹ k.r.o. dotyczy sytuacji ustania wspólności majątkowej umownej, a nie ustawowej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A.Z. | osoba_fizyczna | skarżący |
| I.Z. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| M.M. | osoba_fizyczna | uczestnik |
Przepisy (14)
Główne
k.c. art. 1041
Kodeks cywilny
Dalszy zstępny spadkodawcy obowiązany jest do zaliczenia na schedę spadkową darowizny oraz zapisu windykacyjnego dokonanych przez spadkodawcę na rzecz jego wstępnego. Obowiązek ten dotyczy darowizn dokonanych przez spadkodawcę na rzecz wstępnego dalszego zstępnego, a nie na rzecz zstępnych tego dalszego zstępnego. Wartość darowizny obliczana jest zgodnie z art. 1042 § 2 k.c. Zaliczenie nie dotyczy kwoty rzeczywistego przysporzenia, które dalszy zstępny uzyskał w swym majątku wskutek darowizny na rzecz wstępnego.
Pomocnicze
k.c. art. 1039 § § 1
Kodeks cywilny
Darowizny uczynione przez spadkodawcę podlegają zaliczeniu na schedę spadkową, chyba że spadkodawca postanowił inaczej.
k.c. art. 1042 § § 1
Kodeks cywilny
Wartość darowizn podlegających zaliczeniu oblicza się według stanu z chwili ich dokonania, a według cen z chwili działu spadku.
k.c. art. 1042 § § 2
Kodeks cywilny
Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według jego wartości z chwili zawarcia umowy darowizny.
k.c. art. 931 § § 2
Kodeks cywilny
Wnuk lub prawnuk spadkodawcy, który dziedziczy z powołania do spadku, choćby nie było go przy otwarciu spadku, otrzymuje część spadku odpowiadającą udziałowi jego wstępnego.
k.c. art. 195
Kodeks cywilny
Własność rzeczy ruchomej podzielonej między różne osoby stanowi współwłasność w częściach ułamkowych.
k.c. art. 197
Kodeks cywilny
Domniemywa się, że udziały współwłaścicieli są równe.
k.r.o. art. 50¹
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przepis ten dotyczy sytuacji powstającej w razie ustania wspólności majątkowej małżeńskiej, a ponadto – przypadku wspólności majątkowej ustanowionej umową, a nie ustawowym ustrojem majątkowym. Obowiązuje od 20 stycznia 2005 r.
k.p.c. art. 398¹³ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
W postępowaniu kasacyjnym nie jest dopuszczalne powoływanie nowych faktów i dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.
k.p.c. art. 398³ § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.
k.p.c. art. 233 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis normujący postępowanie przed sądem pierwszej instancji, dotyczący domniemań faktycznych.
k.p.c. art. 686
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozliczeń w postępowaniu o dział spadku.
k.p.c. art. 618
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zniesienia współwłasności i nie znajduje samodzielnego zastosowania w postępowaniu o dział spadku.
u.u.w.g.r. art. 9
Ustawa o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych
Nabycie własności nieruchomości na podstawie tej ustawy nie narusza przepisów Kodeksu cywilnego o zaliczaniu darowizn na poczet schedy spadkowej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Obowiązek zaliczenia darowizny na schedę spadkową przez dalszego zstępnego na rzecz wstępnego zgodnie z art. 1041 k.c. • Niedopuszczalność kwestionowania ustaleń faktycznych i oceny dowodów w postępowaniu kasacyjnym. • Brak podstaw do zastosowania art. 618 k.p.c. w sprawie o dział spadku. • Brak podstaw do zastosowania art. 50¹ k.r.o. w okolicznościach sprawy.
Odrzucone argumenty
Zaliczenie na schedę spadkową powinno uwzględniać jedynie rzeczywistą korzyść uzyskaną przez dalszego zstępnego. • Darowizna dokonana przez oboje małżonków powinna być zaliczona tylko w części odpowiadającej udziałowi spadkodawczyni. • Konieczność rozliczenia umowy dożywocia. • Możliwość zastosowania art. 931 § 2 k.c. per analogiam do art. 1041 k.c.
Godne uwagi sformułowania
Z interpretacji językowej art. 1041 k.c. wynika, po pierwsze, że każdy dalszy zstępny spadkodawcy, będący jego spadkobiercą, jest obowiązany do zaliczenia na przypadającą mu schedę spadkową każdej niewyłączonej z zaliczenia darowizny dokonanej przez spadkodawcę na rzecz wstępnego tego spadkobiercy. • Kryterium indywidualnej korzyści po stronie dalszego zstępnego spadkodawcy pozostaje zatem indyferentne prawnie. • W sprawach o dział spadku, prowadzonych nierzadko wiele lat po otwarciu spadku, nie ma bowiem konieczności obliczania wartości korzyści, którą dalszy zstępny spadkodawcy uzyskał w związku z darowizną poczynioną na rzecz swego wstępnego...
Skład orzekający
Mariusz Łodko
przewodniczący
Beata Janiszewska
sprawozdawca
Agnieszka Jurkowska-Chocyk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie art. 1041 k.c. w kontekście zaliczania darowizn na schedę spadkową przez dalszych zstępnych dziedziczących w miejsce wstępnych, a także zasady postępowania kasacyjnego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji dziedziczenia przez dalszych zstępnych i zaliczania darowizn na ich rzecz. Interpretacja art. 50¹ k.r.o. i jego zastosowanie w kontekście historycznym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie wyjaśnia złożoną kwestię zaliczania darowizn na schedę spadkową, co jest częstym problemem w praktyce. Szczegółowe omówienie art. 1041 k.c. i jego wykładni jest cenne dla prawników spadkowych.
“Czy darowizna dla dziadka obciąża wnuka w spadku? Sąd Najwyższy rozstrzyga kluczową kwestię art. 1041 k.c.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.