II CSKP 1959/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną uczestniczki postępowania w sprawie o umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym bez jej zgody. Sąd pierwszej instancji zarządził umieszczenie I. W. w szpitalu z powodu choroby psychicznej (organicznych uporczywych zaburzeń urojeniowych), która powodowała pogorszenie jej stanu zdrowia i negatywne relacje z rodziną. Sąd Okręgowy utrzymał to postanowienie w mocy. Skarga kasacyjna zarzuciła m.in. naruszenie art. 48 ust. 2 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, który nakazuje obligatoryjne ustanowienie pełnomocnika z urzędu dla osoby, której dotyczy postępowanie o przymusowe umieszczenie w szpitalu. Sąd Najwyższy uznał ten zarzut za zasadny, podkreślając, że przepis ten ma charakter bezwzględny i jego naruszenie skutkuje nieważnością postępowania z uwagi na pozbawienie możliwości obrony. Mimo że uczestniczka miała pełnomocnika z wyboru, sąd miał obowiązek ustanowić jej również pełnomocnika z urzędu. W związku z tym Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie, zniósł postępowanie apelacyjne i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie obligatoryjności ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawach o przymusowe leczenie psychiatryczne i konsekwencji jego braku dla ważności postępowania.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o ochronie zdrowia psychicznego i obowiązkami sądu w tym zakresie.
Zagadnienia prawne (2)
Czy brak ustanowienia pełnomocnika z urzędu dla osoby, której dotyczy postępowanie o umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym bez jej zgody, mimo posiadania przez nią pełnomocnika z wyboru, skutkuje nieważnością postępowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, brak ustanowienia pełnomocnika z urzędu w takiej sytuacji skutkuje nieważnością postępowania z uwagi na pozbawienie możliwości obrony swych praw.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy oparł się na wykładni art. 48 ust. 2 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, który nakłada na sąd bezwzględny obowiązek ustanowienia pełnomocnika z urzędu, niezależnie od posiadania przez stronę pełnomocnika z wyboru. Celem przepisu jest zapewnienie dodatkowej i pełnej ochrony prawnej osobom z zaburzeniami psychicznymi.
Czy sąd drugiej instancji prawidłowo oddalił apelację uczestniczki, która kwestionowała zasadność umieszczenia jej w szpitalu psychiatrycznym?
Odpowiedź sądu
Nie, sąd drugiej instancji nieprawidłowo oddalił apelację, ponieważ nie uwzględnił nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji wynikającej z braku ustanowienia pełnomocnika z urzędu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że badanie nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji w ramach kontroli kasacyjnej jest możliwe pośrednio, gdy skarżący zarzuci sądowi drugiej instancji naruszenie art. 386 § 2 k.p.c. poprzez nieuwzględnienie tej nieważności. W tym przypadku, wobec stwierdzenia nieważności postępowania apelacyjnego, nie było potrzeby analizowania pozostałych zarzutów dotyczących merytorycznego rozstrzygnięcia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. W. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| I. W. | osoba_fizyczna | uczestniczka |
| B. W. | osoba_fizyczna | świadek |
| T. W. | osoba_fizyczna | świadek |
Przepisy (6)
Główne
u.o.z.p. art. 29 § 1
Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego
Podstawa do umieszczenia osoby w szpitalu psychiatrycznym bez jej zgody, gdy jej stan psychiczny uzasadnia takie leczenie, a nieprzyjęcie do szpitala spowoduje znaczne pogorszenie stanu zdrowia psychicznego.
u.o.z.p. art. 48 § 2
Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego
Nakłada na sąd bezwzględny obowiązek ustanowienia adwokata lub radcy prawnego z urzędu dla osoby, której dotyczy postępowanie o umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym bez jej zgody, niezależnie od posiadania przez nią pełnomocnika z wyboru.
Pomocnicze
k.p.c. art. 379 § 5
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przesłanki nieważności postępowania, w tym pozbawienie strony możliwości obrony jej praw.
k.p.c. art. 386 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje obowiązek sądu drugiej instancji uchylenia zaskarżonego orzeczenia i zniesienia postępowania w przypadku stwierdzenia nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji.
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy stosowania przepisów o postępowaniu w sprawach o podział majątku, rozgraniczenie nieruchomości i inne sprawy, w tym dotyczące ochrony zdrowia psychicznego, w postępowaniu kasacyjnym.
k.p.c. art. 13 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje stosowanie przepisów k.p.c. do postępowań nieuregulowanych odrębnie.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez sąd drugiej instancji art. 48 ust. 2 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego poprzez nieuwzględnienie obowiązku ustanowienia pełnomocnika z urzędu dla uczestniczki, co skutkuje nieważnością postępowania.
Odrzucone argumenty
Zarzuty dotyczące naruszenia art. 29 ust. 1 pkt 1 oraz art. 278 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oraz art. 42 i art. 46 ust. 2 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, które nie były przedmiotem szczegółowej analizy z uwagi na stwierdzenie nieważności postępowania apelacyjnego.
Godne uwagi sformułowania
przepis ten ma na celu zapewnienie dodatkowej i pełnej ochrony prawnej osób z zaburzeniami psychicznymi • Obowiązek ten został wprowadzony przez ustawodawcę i ma charakter bezwzględny • niezapewnienie uczestnikowi pełnomocnika z urzędu, mimo istniejącego w tym zakresie obowiązku ustawowego, skutkuje nieważnością postępowania z uwagi na pozbawienie możliwości obrony swych praw
Skład orzekający
Mariusz Łodko
przewodniczący
Ewa Stefańska
sprawozdawca
Mariusz Załucki
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie obligatoryjności ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawach o przymusowe leczenie psychiatryczne i konsekwencji jego braku dla ważności postępowania."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o ochronie zdrowia psychicznego i obowiązkami sądu w tym zakresie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu ochrony praw osób z zaburzeniami psychicznymi, podkreślając znaczenie formalnych gwarancji procesowych, takich jak obowiązek ustanowienia pełnomocnika z urzędu.
“Brak pełnomocnika z urzędu to nieważność postępowania? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczową kwestię w sprawach psychiatrycznych.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.