II CSKP 1829/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną D.G. od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu, który utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Zakopanem. Sprawa dotyczyła uzgodnienia treści księgi wieczystej nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym w ten sposób, że nakazano wpisać w dziale II Skarb Państwa w miejsce D.G. Przedmiotem sporu była nieruchomość, która w latach 50. XX w. została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa, a poprzednia właścicielka otrzymała nieruchomość zamienną. Mimo że decyzja wywłaszczeniowa nie została ujawniona w księgach wieczystych, późniejsze transakcje sprzedaży nieruchomości przez osoby niebędące jej właścicielami zostały uznane przez sądy za nieskuteczne. Sądy ustaliły, że nabywcy nie chroniła rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych, ponieważ wiedzieli lub mogli łatwo dowiedzieć się o niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze z rzeczywistym stanem prawnym, co potwierdzało m.in. ostrzeżenie o toczącym się postępowaniu wywłaszczeniowym w dziale III księgi wieczystej. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego za nieuzasadnione, w szczególności w zakresie oceny dowodów, znaczenia ostrzeżenia o postępowaniu wywłaszczeniowym oraz domniemania dobrej wiary.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, znaczenia ostrzeżeń w księgach wieczystych oraz oceny dobrej i złej wiary nabywcy w kontekście historycznych wywłaszczeń.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji historycznej wywłaszczenia i późniejszych transakcji, ale jego zasady dotyczące rękojmi i dobrej wiary są uniwersalne dla spraw o uzgodnienie treści księgi wieczystej.
Zagadnienia prawne (3)
Czy ostrzeżenie o toczącym się postępowaniu wywłaszczeniowym w księdze wieczystej wyłącza rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, ostrzeżenie o niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości, w tym ostrzeżenie o toczącym się postępowaniu wywłaszczeniowym, wyłącza rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołując się na art. 8 u.k.w.h. oraz orzecznictwo, wskazał, że ostrzeżenie o niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości, w tym ostrzeżenie o toczącym się postępowaniu wywłaszczeniowym, ma skutek w postaci wyłączenia rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych.
Czy nabywca nieruchomości, który wiedział lub mógł łatwo dowiedzieć się o niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, jest chroniony rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nabywca nieruchomości, który wiedział lub mógł łatwo dowiedzieć się o niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, nie jest chroniony rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że ocena dobrej lub złej wiary nabywcy zależy od konkretnych okoliczności faktycznych. W niniejszej sprawie ustalono, że pozwany i jego poprzednicy prawni mieli świadomość lub mogli łatwo dowiedzieć się o tym, że nieruchomość nie była własnością zbywców, co wyłączało zastosowanie rękojmi.
Czy sąd powszechny jest uprawniony do kwestionowania okoliczności ustalonych w urzędowym zaświadczeniu wydanym przez organ administracji publicznej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd powszechny nie jest uprawniony do kwestionowania okoliczności ustalonych w urzędowym zaświadczeniu wydanym przez uprawniony organ administracji publicznej, chyba że dowiedzie się jego nieprawdziwości.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, powołując się na art. 244 § 1 i 2 k.p.c. oraz art. 252 k.p.c., wskazał, że zaświadczenie Starosty Tatrzańskiego potwierdzające prawomocność decyzji o wywłaszczeniu jest dokumentem urzędowym, korzystającym z domniemania prawdziwości. Strona kwestionująca jego treść powinna udowodnić jej niezgodność z prawdą, czego pozwany nie uczynił.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| D.G. | osoba_fizyczna | skarżący |
| Skarb Państwa – Starosta Tatrzański | organ_państwowy | powód |
| Skarb Państwa – Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej | organ_państwowy | inna |
Przepisy (40)
Główne
u.k.w.h. art. 6
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Niezgodność stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości. Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie chroni nabywcy, który działał w złej wierze lub mógł łatwo dowiedzieć się o niezgodności.
u.k.w.h. art. 8
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Wyłączenie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych przez wzmiankę o wniosku, skardze, apelacji, kasacji oraz ostrzeżenie dotyczące niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości.
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece art. 6 § 2
Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie chroni nabywcy, który działał w złej wierze lub mógł łatwo dowiedzieć się o niezgodności.
Pomocnicze
u.k.w.h. art. 10 § 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Niezgodność stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
k.c. art. 7
Kodeks cywilny
Domniemanie dobrej wiary.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Ciężar dowodu.
k.p.c. art. 365 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie prawomocnym orzeczeniem.
k.p.c. art. 321 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zakaz orzekania ponad żądanie.
u.g.n. art. 112 § 4
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Starosta jako organ właściwy w sprawach o wywłaszczenie nieruchomości.
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 3 § 1
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 3 § 2
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 10 § 1
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 10 § 2
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 10 § 3
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 10 § 4
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 4
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 15 § 1
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 15 § 2
pkt 1-8
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 15 § 3
pkt 1-4
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 15 § 4
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 20 § 2
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 22 § 1
pkt 5
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym art. 73 § 1
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym art. 73 § 2
k.p.c. art. 233 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasady oceny dowodów.
k.p.c. art. 244 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dokument urzędowy.
k.p.c. art. 244 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dokument urzędowy.
k.p.c. art. 245
Kodeks postępowania cywilnego
Dokument prywatny.
k.p.c. art. 252
Kodeks postępowania cywilnego
Zaprzeczenie prawdziwości dokumentu.
k.p.c. art. 177 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zawieszenie postępowania.
k.p.c. art. 156
Kodeks postępowania cywilnego
Odroczenie rozprawy.
k.p.c. art. 378 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji.
k.p.c. art. 328 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Uzasadnienie wyroku sądu drugiej instancji.
k.p.c. art. 398^13 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi.
k.p.c. art. 398^14
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 98 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Koszty postępowania.
k.p.c. art. 98 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Koszty postępowania.
k.p.c. art. 99
Kodeks postępowania cywilnego
Koszty postępowania.
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Koszty postępowania apelacyjnego.
k.p.c. art. 398^21
Kodeks postępowania cywilnego
Koszty postępowania kasacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Ostrzeżenie o toczącym się postępowaniu wywłaszczeniowym w księdze wieczystej wyłącza rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych. • Nabywca nieruchomości, który wiedział lub mógł łatwo dowiedzieć się o niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, nie jest chroniony rękojmią. • Decyzja o wywłaszczeniu z lat 50. XX w. skutecznie pozbawiła poprzednią właścicielkę prawa własności na rzecz Skarbu Państwa. • Zaświadczenie Starosty Tatrzańskiego potwierdzające prawomocność decyzji o wywłaszczeniu jest dokumentem urzędowym i wiążącym dla sądu powszechnego.
Odrzucone argumenty
Ostrzeżenie o toczącym się postępowaniu wywłaszczeniowym ma jedynie charakter ostrzegawczy lub sygnalizacyjny i nie wyłącza rękojmi. • Nabywca nie był w złej wierze, a możliwość dowiedzenia się o niezgodności stanu prawnego wymagała szczególnej staranności. • Domniemanie dobrej wiary nie zostało obalone. • Decyzja o wywłaszczeniu z 15 października 1958 r. jest nieważna i nieprawomocna. • Sąd drugiej instancji nie odniósł się do wszystkich zarzutów apelacji. • Sąd drugiej instancji wydał wyrok bez uwzględnienia całokształtu materiału dowodowego. • Odmowa zawieszenia postępowania była nieprawidłowa. • Uzasadnienie wyroku sądu drugiej instancji jest wadliwe. • Wyrok oparto na podstawie faktycznej niepowołanej przez powoda. • Sąd drugiej instancji naruszył zasady postępowania dowodowego. • Oparcie wyników postępowania dowodowego na dowodzie z przesłuchania stron było nieprawidłowe. • Zaświadczenie z 27 lipca 2016 r. nie jest dokumentem urzędowym. • Sąd powszechny jest uprawniony do kwestionowania okoliczności ustalonych w zaświadczeniu.
Godne uwagi sformułowania
nie można przyjąć, aby zachodziło związanie prawomocnym wyrokiem w sprawie o sygn. I C 144/11, zakończonej ostatecznie wyrokiem Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z 5 czerwca 2013 r., sygn. akt III Ca 381/13, którym oddalono poprzednie powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. • nie można mówić, aby w tym kontekście doszło do naruszenia konwencyjnej i konstytucyjnej zasady prawa do sądu. • nie można przyjąć, że nabycie nieruchomości przez T. L. w 2013 r. mogło być traktowane jako dokonane w dobrej wierze. • transakcje te były próbą wykorzystania przepisów o rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych do uzyskania własności spornej nieruchomości, która należała do Skarbu Państwa. • nie ma racjonalnego wytłumaczenia dla nabycia nieruchomości przez T. L. i nie da się przyjąć, że rozpoczął on prowadzenie działalności. • nie można przyjąć, iż pozwany powinien mieć świadomość, że nieruchomość nie była własnością zbywcy, była w przeszłości wykorzystywana przez przedsiębiorstwa państwowe, a następnie spółdzielnię, co zostało opisane w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.
Skład orzekający
Tomasz Szanciło
przewodniczący, sprawozdawca
Leszek Bosek
członek
Maciej Kowalski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, znaczenia ostrzeżeń w księgach wieczystych oraz oceny dobrej i złej wiary nabywcy w kontekście historycznych wywłaszczeń."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji historycznej wywłaszczenia i późniejszych transakcji, ale jego zasady dotyczące rękojmi i dobrej wiary są uniwersalne dla spraw o uzgodnienie treści księgi wieczystej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy długotrwałego sporu o własność nieruchomości, który sięga lat 50. XX wieku, co czyni ją interesującą z perspektywy historycznej i prawnej. Pokazuje, jak dawne decyzje administracyjne mogą wpływać na współczesne stosunki własnościowe i jak sądy interpretują przepisy dotyczące ochrony nabywców.
“Nieruchomość z lat 50. XX wieku: Jak wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa wpłynęło na współczesną własność?”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.