II CSKP 1734/22

Sąd NajwyższyWarszawa2024-06-27
SNCywilnezobowiązaniaWysokanajwyższy
wekselweksel in blancoporęczeniezabezpieczenieumowa kredytubankowośćskarga kasacyjnaSąd Najwyższyabstrakcyjny charakter zobowiązania

Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną banku od wyroku zasądzającego od poręczyciela kwotę z weksla in blanco, potwierdzając samodzielny i abstrakcyjny charakter zobowiązania wekslowego.

Sprawa dotyczyła zapłaty kwoty z weksla in blanco, który stanowił zabezpieczenie umowy kredytu. Bank wystąpił z pozwem przeciwko poręczycielowi (G.Z.). Sądy niższych instancji zasądziły należność, uznając weksel za samodzielne zobowiązanie, a ciężar dowodu co do jego nieprawidłowego wypełnienia spoczywa na dłużniku. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, podkreślając, że zarzuty dotyczące oceny dowodów i ustaleń faktycznych nie mogą być przedmiotem postępowania kasacyjnego.

Powód Bank S.A. w W. wniósł pozew o zapłatę kwoty 97 026,31 zł z weksla in blanco, który stanowił zabezpieczenie umowy kredytu zawartej z P.Z. Pozwaną w sprawie była G.Z., poręczycielka wekslowa. Sąd Okręgowy w Gdańsku wydał nakaz zapłaty, który następnie utrzymał w mocy wyrokiem z 8 października 2020 r., uznając odpowiedzialność pozwanej za solidarną z odpowiedzialnością P.Z. Sąd ustalił, że umowa kredytu była zabezpieczona wekslem in blanco poręczonym przez pozwaną, która podpisała również deklarację wekslową. W związku z niedotrzymaniem terminów spłat kredytu, bank wypowiedział umowę i wypełnił weksel. Pozwana kwestionowała zasadność i wysokość roszczenia, jednak nie przedstawiła dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację pozwanej, podkreślając abstrakcyjny charakter zobowiązania wekslowego i przerzucając na dłużnika ciężar dowodzenia zarzutów co do nieprawidłowego wypełnienia weksla. Sąd Apelacyjny wskazał również, że wadliwość stosunku podstawowego nie wpływa na ważność zobowiązania poręczyciela, a poręczenie wekslowe jest instytucją odrębną od poręczenia cywilnego. Zarzuty dotyczące skuteczności wypowiedzenia umowy kredytowej uznał za irrelewantne dla odpowiedzialności poręczyciela. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną pozwanej, uznając, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania stanowiły polemikę z oceną dowodów i ustaleniami faktycznymi, które są wiążące dla Sądu Najwyższego. Potwierdzono, że weksel in blanco ma charakter samodzielny i abstrakcyjny, a ciężar dowodu co do istnienia lub wysokości długu spoczywa na dłużniku.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, ciężar dowodu spoczywa na dłużniku, który musi udowodnić, że dług zabezpieczony wekslem nie istnieje lub istnieje w innej, konkretnie wskazanej i udowodnionej wysokości.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy potwierdził ugruntowany pogląd, że weksel in blanco ma charakter samodzielny i abstrakcyjny. Wręczając weksel, strony obejmują swoją wolą jego funkcję zabezpieczającą. Dlatego to dłużnik musi wykazać brak istnienia lub inną wysokość długu, a samo zakwestionowanie kwoty wskazanej przez wierzyciela nie jest wystarczające.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalenie skargi kasacyjnej

Strona wygrywająca

Bank S.A. w W.

Strony

NazwaTypRola
G.Z.osoba_fizycznaskarżąca
Bank S.A. w W.spółkapowód
P.Z.osoba_fizycznadłużnik solidarny

Przepisy (18)

Główne

pr.weksl. art. 32

Ustawa z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe

Potwierdzenie abstrakcyjnego charakteru zobowiązania awalisty i tego, że wadliwość stosunku podstawowego nie wpływa na ważność zobowiązania poręczyciela.

k.p.c. art. 365 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Wiążący charakter prawomocnego nakazu zapłaty dla sądu przy ustalaniu istnienia i zakresu zadłużenia.

k.p.c. art. 398^3 § 3

Kodeks postępowania cywilnego

Ograniczenie kognicji Sądu Najwyższego do kwestii prawnych, z wyłączeniem ustaleń faktycznych i oceny dowodów.

k.p.c. art. 398^13 § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji.

k.p.c. art. 398^14

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa oddalenia skargi kasacyjnej.

Pomocnicze

k.c. art. 58 § 1

Kodeks cywilny

Zastosowanie w kontekście zarzutów dotyczących skuteczności wypowiedzenia umowy kredytowej.

pr.bank. art. 75c § 1 i 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe

Zastosowanie w kontekście zarzutów dotyczących skuteczności wypowiedzenia umowy kredytowej.

k.c. art. 104

Kodeks cywilny

Zastosowanie w kontekście zarzutów dotyczących umocowania pełnomocnika.

k.p.c. art. 321 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Zakaz orzekania ponad żądanie.

k.p.c. art. 391 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Zakaz orzekania ponad żądanie w postępowaniu apelacyjnym.

k.p.c. art. 232

Kodeks postępowania cywilnego

Obowiązek dowodzenia przez strony.

k.p.c. art. 233

Kodeks postępowania cywilnego

Zasady oceny dowodów.

k.p.c. art. 245

Kodeks postępowania cywilnego

Dokumenty urzędowe.

k.c. art. 6

Kodeks cywilny

Ciężar dowodu.

k.p.c. art. 382

Kodeks postępowania cywilnego

Zasady postępowania apelacyjnego.

k.p.c. art. 385

Kodeks postępowania cywilnego

Zasady postępowania apelacyjnego.

k.p.c. art. 378 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Zakres rozpoznania sprawy przez sąd apelacyjny.

k.c. art. 97

Kodeks cywilny

Domniemanie umocowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Weksel in blanco ma charakter samodzielny i abstrakcyjny, a ciężar dowodu co do jego nieprawidłowego wypełnienia lub braku długu spoczywa na dłużniku. Wadliwość stosunku podstawowego nie wpływa na ważność zobowiązania poręczyciela wekslowego. Zarzuty dotyczące skuteczności wypowiedzenia umowy kredytowej są irrelewantne dla odpowiedzialności poręczyciela wekslowego. Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi i oceną dowodów sądów niższych instancji. Prawomocny nakaz zapłaty wiąże sąd przy ustalaniu istnienia i zakresu zadłużenia, ale dłużnik może przedstawić dowody podważające ten zakres.

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 75c pr.bank. przez błędną wykładnię i niezastosowanie (brak skutecznego wezwania do zapłaty przed wypowiedzeniem). Naruszenie art. 104 zd. 1 k.c. przez błędną wykładnię i niezastosowanie (brak wykazania umocowania pełnomocnika). Naruszenie art. 365 k.p.c. przez błędną wykładnię i zastosowanie (wiążący charakter nakazu zapłaty wobec jednego z dłużników solidarnych). Naruszenie art. 321 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. (orzeczenie ponad żądanie w oparciu o wygaśnięcie umowy, a nie wypowiedzenie). Naruszenie art. 232, 233, 245 k.p.c. oraz art. 6 k.c. (nieudowodnienie wysokości roszczenia przez powoda). Naruszenie art. 233 § 1 w zw. z art. 382 i 385 k.p.c. (dowolna ocena materiału dowodowego). Naruszenie art. 233 § 1 oraz art. 378 § 1 k.p.c. (dowolna ocena materiału dowodowego i uznanie irrelewantności zarzutów apelacyjnych).

Godne uwagi sformułowania

zarzuty skargi kasacyjnej nie mogą dotyczyć dokonanej przez sąd drugiej instancji oceny dowodów i dokonanych na ich podstawie ustaleń faktycznych Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami i oceną dowodów dokonaną przez sądy meriti weksel in blanco może być środkiem zabezpieczenia wierzytelności wynikających z różnorodnych stosunków prawnych. Zobowiązanie to ma charakter samodzielny i abstrakcyjny Ciężar dowodu, że zdarzenie, w związku z którym wystawca i poręczyciel podpisali weksel nie istnieje, względnie zakres ich odpowiedzialności jest mniejszy niż wynika to z treści weksla, spoczywa właśnie na wystawcy oraz poręczycielu wekslowym Roszczenie z weksla i roszczenie ze stosunku podstawowego, uzasadniającego jego wystawienie są dwoma odrębnymi roszczeniami, opartymi na różnych podstawach faktycznych i prawnych. powód mógł wypełnić weksel w każdym czasie w przypadku niedotrzymania umownych terminów spłaty kredytu, nie zaś wyłącznie w przypadku skutecznego wypowiedzenia umowy kredytu.

Skład orzekający

Tomasz Szanciło

przewodniczący

Marcin Łochowski

członek

Krzysztof Wesołowski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie abstrakcyjnego charakteru zobowiązania wekslowego, rozkładu ciężaru dowodu w sprawach wekslowych, oraz ograniczeń kognicji Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji poręczenia wekslowego zabezpieczającego umowę kredytu bankowego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z odpowiedzialnością poręczyciela wekslowego i charakterem zobowiązań wekslowych, co jest istotne dla praktyków prawa bankowego i cywilnego.

Poręczyłeś weksel? Nawet błędy banku mogą nie uwolnić Cię od długu – Sąd Najwyższy wyjaśnia zasady odpowiedzialności.

Dane finansowe

WPS: 97 026,31 PLN

należność z weksla: 97 026,31 PLN

Sektor

bankowość

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
SN
II CSKP 1734/22
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
27 czerwca 2024 r.
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Tomasz Szanciło (przewodniczący)
‎
SSN Marcin Łochowski
‎
SSN Krzysztof Wesołowski (sprawozdawca)
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 27 czerwca 2024 r. w Warszawie
‎
skargi kasacyjnej G.Z.
‎
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
‎
z 15 kwietnia 2021 r., I AGa 229/20,
‎
w sprawie z powództwa Bank  spółki akcyjnej w W.
‎
przeciwko G.Z.
‎
o zapłatę,
oddala skargę kasacyjną.
Marcin Łochowski              Tomasz Szanciło              Krzysztof Wesołowski
[SOP]
UZASADNIENIE
Pozwem w postępowaniu nakazowym powód Bank S.A. w W. wniósł o zasądzenie solidarnie od G.Z. i P.Z. 97 026,31 zł wraz z bliżej określonymi odsetkami należności z weksla, stanowiącego zabezpieczenie umowy kredytu.
W dniu 8 listopada 2018 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku wydał nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, orzekając nim zgodnie z żądaniem pozwu. Nakaz zapłaty uprawomocnił się wobec pozwanego.
Na skutek wniesienia przez pozwaną zarzutów, wyrokiem z 8 października 2020 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku
utrzymał w mocy ww. nakaz zapłaty z zastrzeżeniem, że odpowiedzialność pozwanej jest solidarna z odpowiedzialnością P.Z. wynikającą z ww. nakazu zapłaty oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania.
Sąd Okręgowy ustalił, że 12 czerwca 2013 r. powód zawarł z P.Z. umowę kredytu, na mocy której powód zobowiązał się udzielić pozwanemu kredytu w wysokości 200 000 zł z przeznaczeniem na finansowanie bieżącej działalności gospodarczej.
W przypadku stwierdzenia, że warunki udzielenia kredytu nie zostały dotrzymane, powodowi przysługiwało prawo wypowiedzenia umowy w całości lub w części z zachowaniem 30-dniowego terminu wypowiedzenia oraz prawo żądania od pozwanego po upływie okresu wypowiedzenia niezwłocznego zwrotu wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami za okres korzystania z kredytu. Strony postanowiły, że zabezpieczeniem umowy będzie weksel
in blanco
poręczony przez pozwaną, małżonkę kredytobiorcy, wraz z deklaracją wekslową. Pozwany podpisał weksel jako jego wystawca, zaś pozwana jako jego poręczyciel. Tego samego dnia pozwany podpisał deklarację wekslową wskazującą, że weksel
in blanco
jest zabezpieczeniem zobowiązań wynikających z ww. umowy kredytu.
Jednocześnie, w związku z poręczeniem za zobowiązania wekslowe, pozwana podpisała deklarację, w której oświadczyła, że przyjmuje do wiadomości, iż bank ma prawo wypełnić weksel w każdym czasie w przypadku niedotrzymania umownych terminów spłaty kredytu zaciągniętego przez kredytobiorcę na podstawie umowy kredytowej na sumy odpowiadające aktualnym roszczeniom banku w walucie, w jakiej są wyrażone, które są zgodne z księgami banku i obejmują kwotę wierzytelności głównej wraz z odsetkami i innymi kosztami na dzień przedstawienia weksla do zapłaty, jak również do opatrzenia weksla datą płatności według swego uznania, zawiadamiając o tym każdorazowo listem poleconym, wysłanym najpóźniej 7 dni przed terminem płatności do wystawcy i poręczyciela wekslowego. Deklaracja wskazywała również na obowiązek powiadomienia przez bank poręczyciela wekslowego o opóźnieniu w spłacie zobowiązania wynikającego z umowy listem poleconym w terminie 30 dni od dnia upływu terminu spłaty wskazanego w umowie kredytowej.
W dniach 21 listopada 2014 r. oraz 4 kwietnia 2016 r. strony podpisały aneksy do umowy kredytu, w których zostały ustalone nowe harmonogramy spłat.
W związku z niedotrzymaniem terminów spłat kredytu, pismem z 28 września 2016 r. powód wezwał pozwanego do spłaty powstałego zadłużenia przeterminowanego, informując jednocześnie o zamiarze wypowiedzenia umowy kredytu w przypadku niespłacenia zadłużenia we wskazanym terminie.
Wskutek nieuregulowania powyższego zadłużenia, pismem z 21 listopada 2016 r. powód wypowiedział pozwanemu umowę i wezwał do zapłaty całej wierzytelności w ciągu 30 dni od dnia otrzymania wypowiedzenia. Powód wskazał jednocześnie, że na dzień sporządzenia pisma zadłużenie wynosi łącznie 91 499,54 zł, zaś wpłata całości zadłużenia w ciągu 30 dni od otrzymania wypowiedzenia skutkować będzie uznaniem wypowiedzenia za bezskuteczne i utrzymaniem dotychczasowych warunków umowy kredytowej. Wobec braku wpłaty zadłużenia  powód wypełnił weksel na 97 026,31 zł.
Pismami z 29 sierpnia 2017 r. powód wezwał pozwanego i pozwaną do wykupu weksla w terminie do 11 września 2017 r.
Wezwania te, skierowane na adres wskazany w umowie do korespondencji, nie zostały przez nich podjęte w terminie.
Pismami z 20 marca 2018 r. pełnomocnik powoda wezwał pozwanego i pozwaną do spłaty zadłużenia w kwocie 100 579,31 zł w terminie 5 dni od daty otrzymania pisma.
Na tle tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Okręgowy uznał, że roszczenie powoda zasługiwało na uwzględnienie w całości.
Sąd Okręgowy podniósł, że jako podstawę swoich roszczeń powód wskazywał zobowiązanie wekslowe. Bezspornie istniał stosunek podstawowy wynikający z umowy kredytu, dla którego weksel pełnił rolę gwarancyjną. Sąd Okręgowy uznał za niewystarczające stwierdzenie pozwanej, że kwestionuje zasadność, jak i wysokość dochodzonego roszczenia. Zdaniem Sądu pierwszej instancji pozwana nie wykazała, jakoby roszczenie nie istniało, czy też istniało w innej wysokości, bowiem na poparcie swoich twierdzeń nie przedstawiła żadnych dowodów.
Z kolei powód w toku postępowania przedłożył obszerną dokumentację, z której wynikała wysokość zadłużenia pozwanej. Sąd Okręgowy uznał, że powód miał podstawy do tego, aby wypowiedzieć umowę i skutecznie to uczynił. Powód dysponował nie tylko oryginałem weksla, jak również deklaracją poręczyciela wekslowego, której treść wskazywała, że weksel ten został wypełniony zgodnie z deklaracją.
W ocenie Sądu Okręgowego osoba, która złożyła podpis na wezwaniu do zapłaty, a która pracowała w dziale restrukturyzacji powoda, posługiwała się jego papierem i pieczęcią, była przez niego umocowana do wystosowania takiego wezwania.
Wyrokiem z 15 kwietnia 2021 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację pozwanej. Sąd drugiej instancji wyjaśnił abstrakcyjny charakter zobowiązania wekslowego, wskazując że samo podpisanie dokumentu określonego mianem „weksel" zobowiązuje wystawcę, bez względu na przyczynę wystawienia. Wskazał także, że oparcie roszczenia na wekslu przerzuca na dłużnika ciężar dowodzenia zarzutów co do nieprawidłowego, to jest niezgodnego z deklaracją wekslową, wypełnienia weksla.
Powołując się na art. 32 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe (dalej: „pr.weksl.”) i wyrok Sądu Najwyższego z 9 stycznia 2019 r., I CSK 732/17, Sąd Apelacyjny wskazał na abstrakcyjny charakter zobowiązania awalisty oraz to, że wadliwość stosunku podstawowego nie wpływa na ważność zobowiązania poręczyciela. W konsekwencji wierzyciel wekslowy może domagać się zapłaty od awalisty, powołując się jedynie na treść weksla. Sąd Apelacyjny podkreślił także, że poręczenie wekslowe jest instytucją odrębną od poręczenia cywilnego uregulowanego w kodeksie cywilnym. Byt prawny poręczenia wekslowego nie zależy bowiem od istnienia wierzytelności, lecz od istnienia podpisu na wekslu.
Odnosząc się do zarzutów kwestionujących skuteczność wypowiedzenia umowy kredytowej z uwagi na brak elementów istotnych wypowiedzenia (tj. zarzutu opartego na wykładni art. 75c ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe; dalej: „pr.bank.”) oraz braku podpisu osoby uprawnionej do reprezentacji powoda, Sąd Apelacyjny przypomniał, że powód miał prawo wypełnić weksel w każdym czasie w przypadku niedotrzymania umownych terminów spłaty kredytu (pkt 2 ust. 1 deklaracji wekslowej), nie zaś w przypadku skutecznego wypowiedzenia umowy kredytu kredytobiorcy. Tym samym zarzuty odnoszące się do skuteczności wypowiedzenia umowy kredytowej pozostają, zdaniem Sądu Apelacyjnego, irrelewantne dla odpowiedzialności pozwanej jako awalisty.
Sąd Apelacyjny zauważył także, że bez względu na ocenę skuteczności wypowiedzenia umowy kredytowej, wygasła ona najpóźniej z upływem 8 czerwca 2018 r., a zatem w dacie wniesienia pozwu zobowiązanie z tytułu umowy kredytowej, bez względu na przyczynę ustania umowy, było wymagalne. Na marginesie Sąd Apelacyjny wskazał, że w prawomocnym nakazie zapłaty z 8 listopada 2018 r. odsetki ustawowe zostały zasądzone od 12 września 2018 r., czyli już po dacie wygaśnięcia umowy.
Sąd Apelacyjny powołując się na
wyrok Sądu Najwyższego z 17 stycznia 2008 r., III CSK 193/07 wskazał, że ciężar dowodu zarzutu nieprawidłowego wypełnienia weksla
in blanco
(tj. sprzecznego z deklaracją wekslową) zostaje przerzucony na dłużnika. Dla zakwestionowania wysokości zobowiązania wynikającego z weksla nie jest wystarczające przytoczenie ogólnych zarzutów o dokonywanych wpłatach na poczet długu. Zdaniem Sądu Apelacyjnego pozwana w żaden sposób nie wykazała, w jakim zakresie kwota wynikająca z weksla jest nienależna, w sytuacji gdy z materiału dowodowego wynika, że zadłużenie z tytułu kredytu istniało w wysokości wynikającej z weksla. Jednocześnie Sąd drugiej instancji zauważył, że zarówno istnienie, jak i wysokość zobowiązania pozwanego względem powoda wynika także z prawomocnego nakazu zapłaty, a na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. wiąże on Sąd przy ustaleniu co do istnienia i zakresu wymagalnego zadłużenia wobec powoda z tytułu zaciągniętego kredytu. Pozwana nie przeciwstawiła żadnego dowodu, który podważałby powyższe w odniesieniu do zakresu zadłużenia istniejącego po jej stronie, jako awalisty, wywodzonego z tej samej podstawy faktycznej.
Skargę kasacyjną w sprawie wniosła pozwana, która zarzuciła naruszenie:
- art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 75c pr.bank. przez jego błędną wykładnię i niezastosowanie, w sytuacji gdy powód nie wykazał, aby przed doręczeniem wypowiedzenia umowy skutecznie wezwał pozwanego do zapłaty zaległości, jednocześnie informując go o możliwości restrukturyzacji umowy kredytu;
-
art. 104 zd. 1 k.c. przez jego błędną wykładnię i niezastosowanie, w sytuacji braku wykazania umocowania pełnomocnika do złożenia oświadczenia woli, stanowiącego jednostronną czynność prawną;
- art. 365 k.p.c. przez jego błędną wykładnię i zastosowanie, przejawiające się w uznaniu, że uprawomocnienie się nakazu zapłaty przeciwko jednemu z dłużników solidarnych wiąże Sąd drugiej instancji co do istnienia i zakresu wymagalnego zadłużenia wobec powoda z tytułu zaciągniętego kredytu;
- art. 321 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przejawiające się w orzeczeniu przez Sąd drugiej instancji co do roszczenia nieopartego na postawie faktycznej wskazanej przez powoda do chwili zamknięcia rozprawy przed Sądem pierwszej instancji, tj. na podstawie wygaśnięcia umowy kredytu w czerwcu 2018 r., w sytuacji gdy powód konsekwentnie powoływał się na fakt wypowiedzenia umowy kredytowej;
- art. 232, 233, 245 k.p.c. a także art. 6 k.c. polegające na uznaniu, że powód udowodnił wysokość swojego roszczenia;
-
art. 233 § 1 w zw. z art. 382 i 385 k.p.c. przez dokonanie dowolnej
,
a nie swobodnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie;
- art. 233 § 1 oraz art. 378 § 1 k.p.c. przez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego oraz przyjęcie, że zarzuty apelacyjne pozwanej odnoszące się do niedopełnienia przez powoda przesłanek wynikających z art. 75c pr.bank. pozostawały irrelewantne dla odpowiedzialności pozwanej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
Sformułowane zarzuty naruszenia przepisów postępowania w istocie stanowią polemikę z dokonaną przez Sąd Apelacyjny oceną dowodów. Rozważania skarżącej odnoszą się bezpośrednio do sfery ustaleń faktycznych. Tymczasem
zarzuty skargi kasacyjnej nie mogą dotyczyć dokonanej przez sąd drugiej instancji oceny dowodów i dokonanych na ich podstawie ustaleń faktycznych (
art. 398
3
§ 3 k.p.c
). Sąd Najwyższy jest nimi związany (
art. 398
13
§ 2 k.p.c
). Sąd Najwyższy wielokrotnie wypowiadał się na temat tego ograniczenia swojej kognicji, wskazując że nie jest ona zależna od sposobu ujęcia zarzutów przez samego skarżącego, jako zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego lub materialnego, jeżeli w istocie zmierzają one do polemiki z ustaleniami faktycznymi lub oceną dowodów (zob. przykładowo postanowienia: z
6 sierpnia 2012 r., II CSK 108/12; z 8 listopada
‎
2013 r., II CSK 224/13;
z 11 kwietnia 2018 r., I CSK 701/17; z 28 lutego 2019 r., V CSK 394/18).
Odniesienie wywodów do ustaleń faktycznych poczynionych przez sądy powszechne oraz dokonanej przez nie oceny dowodów w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi kasacyjnej jest zatem niedopuszczalne z mocy art. 398
3
§ 3 k.p.c., bowiem Sąd Najwyższy jako sąd prawa, a nie sąd faktu, jest związany ustaleniami i oceną dowodów dokonaną przez sądy
meriti
.
Z powyższego względu zarzuty
naruszenia
art. 232, 233, 245 k.p.c. i art. 6 k.c., art. 233 § 1 w zw. z art. 382 i 385 k.p.c. oraz art. 233 § 1 i art. 378 § 1 k.p.c. nie mogą być skuteczne.
Należy przy tym zaznaczyć, że podstawowa dla rozstrzygnięcia sprawy kwestia, tj. rozkładu ciężaru dowodu na fakt istnienia (nieistnienia) i wysokości zadłużenia w przypadku dochodzenia należności z weksla, została przez Sąd Apelacyjny rozstrzygnięta w sposób prawidłowy.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym weksel
in blanco
może być środkiem zabezpieczenia wierzytelności wynikających z różnorodnych stosunków prawnych. Zobowiązanie to ma charakter samodzielny i abstrakcyjny, a więc niezależny od podstawy prawnej, która spowodowała jego zaciągnięcie. Wręczając i przyjmując weksel strony obejmują bowiem swoją wolą jego funkcję zabezpieczającą, z której wynika, że inkorporowana w nim wierzytelność ma ułatwić zaspokojenie wierzyciela. Ciężar dowodu, że zdarzenie, w związku z którym wystawca i poręczyciel podpisali weksel nie istnieje, względnie zakres ich odpowiedzialności jest mniejszy niż wynika to z treści weksla, spoczywa właśnie na wystawcy oraz poręczycielu wekslowym (wyrok SN z 9 stycznia 2019 r., I CSK 732/17, OSNC-ZD 2020, nr 1, poz. 11). Dla poniesienia tego ciężaru nie jest wystarczające wyłącznie zakwestionowanie kwoty wskazywanej przez posiadacza weksla. Konieczne jest udowodnienie, że dług zabezpieczony wekslem bądź w ogóle nie istnieje lub istnieje w innej konkretnie wskazanej i udowodnionej wysokości.
Niezasadny jest zarzut naruszenia
art. 321 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.
Zarzutu tego nie uzasadnia ustalenie przez Sąd Apelacyjny niepowoływanego przez powoda faktu
wygaśnięcia umowy kredytu najpóźniej
8 czerwca 2018 r. W świetle art. 321 § 1 k.p.c. zakaz orzekania ponad żądanie dotyczy bądź samego żądania (
petitum
), bądź jego podstawy faktycznej (
causa petendi
). Granic przedmiotu orzekania nie wyznacza natomiast kwalifikacja prawna żądania i do jej określenia zastosowanie mają zasady
da mihi factum ego dabo tibi ius
oraz
iura novit curia
.
W niniejszej sprawie powód wystąpił z powództwem opartym na wekslu. Roszczenie z weksla i roszczenie ze stosunku podstawowego, uzasadniającego jego wystawienie są dwoma odrębnymi roszczeniami, opartymi na różnych podstawach faktycznych i prawnych. Wierzyciel, którego wierzytelność została zabezpieczona wekslem gwarancyjnym, ma możliwość wyboru, czy skorzystać z uprzywilejowanej procesowej drogi dochodzenia roszczeń wekslowych, w której wystarczające jest co do zasady powołanie się jedynie na treść weksla (art. 485 § 2 k.p.c.), czy wytoczyć powództwo oparte na stosunku podstawowym. Powołanie się przez powoda na treść weksla oraz, uzupełniająco, na fakty i dowody usprawiedliwiające roszczenie ze stosunku podstawowego, nie zmienia podstawy faktycznej i prawnej żądania opartego na wekslu.  Także odwołanie się przez pozwanego w zarzutach od nakazu zapłaty do stosunku podstawowego wobec dochodzonego od niego roszczenia wekslowego, prowadzi do uwzględnienia tego stosunku w ramach oceny zasadności roszczenia wekslowego, natomiast nie prowadzi do zmiany ani podstawy faktycznej, ani prawnej żądania powoda (zob. wyroki SN: z 7 maja 2009 r., IV CSK 549/08;
‎
z 11 marca 2011 r., II CSK 311/10, OSNC-ZD 2011, nr 3, poz. 66, i z 3 czerwca 2015 r., V CSK 550/14). Przedmiotem postępowania pozostaje w dalszym ciągu roszczenie wekslowe z tą różnicą, że stosunek prawny uzasadniający wystawienie weksla należy również uwzględnić w ramach oceny zasadności roszczenia wekslowego. Ocena Sądu
meriti
powinna w takim wypadku prowadzić do ustalenia, czy istniało i w jakiej wysokości w ramach stosunku podstawowego roszczenie powoda zabezpieczone wekslem, czy miał on w konkretnych okolicznościach faktycznych, z  wagi na treść umowy i deklaracji wekslowej, uprawnienie do wypełnienia weksla i czy uprawnienie to zostało, w świetle przepisów prawa wekslowego, wykonane bez ich naruszenia (zob. wyrok SN z 16 grudnia 2015 r.,
‎
IV CSK 131/15).
W sprawie, której dotyczy rozpatrywana skarga kasacyjna, powód
mógł wypełnić weksel w każdym czasie w przypadku niedotrzymania umownych terminów spłaty kredytu, nie zaś wyłącznie w przypadku skutecznego wypowiedzenia umowy kredytu.
Okoliczność, czy doszło do skutecznego wypowiedzenia umowy kredytowej, czy też upłynął przewidziany nią okres spłaty kredytu nie miała w sprawie istotnego znaczenia. Odwołanie się przez Sąd Apelacyjny do „wygaśnięcia” umowy kredytowej miało zatem charakter posiłkowy i w żadnej mierze nie świadczy o wyrokowaniu ponad żądanie pozwu.
Uchylenia lub zmiany wyroku nie może powodować
zarzut naruszenia art. 365 k.p.c. przez uznanie, że uprawomocnienie się nakazu zapłaty przeciwko jednemu z dłużników solidarnych wiąże Sąd drugiej instancji co do istnienia i zakresu wymagalnego zadłużenia wobec powoda z tytułu zaciągniętego kredytu. Skarżąca, błędnie kwalifikując tę podstawę skargi kasacyjnej jako zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego; w jego uzasadnieniu wskazuje, że uprawomocnienie się nakazu zapłaty względem pozwanego nie może rzutować na wynik postępowania przeciwko niej, a nadto prawomocny wyrok oddalający powództwo wobec niej uwzględniałby zarzuty wspólne dla wystawcy oraz poręczyciela weksla (art. 47 pr.weksl. i art. 375 § 2 k.p.c.), co umożliwiłoby P.Z. na wystąpienie z żądaniem pozbawienia wykonalności wydanego w stosunku do niego tytułu wykonawczego na podstawie art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.
Jest rzeczą oczywistą, że błędne byłoby założenie, iż uprawomocnienie się nakazu zapłaty względem pozwanego P.Z. automatycznie przesądzało o wyniku postępowania przeciwko pozwanej. Sąd Apelacyjny nie uczynił jednak takiego założenia. Uznał jedynie, że na mocy
art. 365 § 1 k.p.c. nakaz zapłaty wiąże przy ustaleniu istnienia i zakresu wymagalnego zadłużenia wobec powoda z tytułu zaciągniętego kredytu. Pozwana miała jednak możliwość przedstawienia w postępowaniu wywołanym zarzutami do nakazu zapłaty dowodów, które podważałyby zakres istniejącego zobowiązania po jej stronie, jako awalisty.  Dowodów takich jednak nie przedstawiła. Ponadto w zakresie wysokości roszczenia powoda Sąd Apelacyjny nie
oparł się wyłącznie na treści nakazu zapłaty. Wyliczona przez powoda należność dochodzona z weksla poparta była załączonymi przez niego dokumentami prywatnymi, którym Sąd Apelacyjny dał wiarę, biorąc pod uwagę okoliczność, że pozwana nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów wskazujących na inną kwotę należności. Kwestia materiału dowodowego, który stanowił podstawę do wyliczeń oraz ewentualnych błędów w wyliczeniach uchyla się natomiast spod kognicji Sądu Najwyższego i nie może być przedmiotem jego rozważań.
Podobnie uchylenia lub zmiany wyroku nie może uzasadniać
naruszenie art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 75c pr.bank., w sytuacji gdy powód nie wykazał, aby przed doręczeniem wypowiedzenia umowy skutecznie wezwał pozwanego P.Z. do zapłaty zaległości, jednocześnie informując go o możliwości restrukturyzacji umowy kredytu. Jak już była mowa, Sąd Apelacyjny słusznie przyjął, że kwestia skuteczności wypowiedzenia umowy
w sytuacji oparcia powództwa o stosunek wynikający z wystawienia i poręczenia weksla oraz wobec możliwości wystawienia weksla bez względu na fakt wypowiedzenia umowy kredytu, pozostaje bez znaczenia.
Powyższa argumentacja aktualna pozostaje także w odniesieniu do zarzutu błędnej wykładni i braku zastosowania art. 104 zd. 1 k.c. Niezależnie od tego, słuszne jest odwołanie się w tym zakresie do domniemania z art. 97 k.c. Wyłączenie tego domniemania musiałoby się zatem opierać na wskazaniu konkretnych okoliczności. W sytuacji, gdy osoba, która złożyła podpis na wezwaniu wykonywała pracę w dziale restrukturyzacji, posługiwała się papierem firmowym oraz pieczęcią banku, a pozwana nie przedstawiła konkretnych dowodów na to, że osoba ta nie była przez powoda umocowana do wystosowania takiego wezwania, nie ma podstaw do tego by twierdzić, że nie była ona umocowana do działania w imieniu banku.
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 398
14
k.p.c.
Marcin Łochowski              Tomasz Szanciło              Krzysztof Wesołowski
(R.N.)
[ms]

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI