II CSKP 1652/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia powoda T.P. o zapłatę odszkodowania od ubezpieczyciela X. SA w W. za zniszczony w pożarze dom i jego wyposażenie. Powód dochodził kwoty ponad 4,4 mln zł, argumentując, że niewypłacona część odszkodowania wynika z umowy ubezpieczenia. Sąd Okręgowy w Poznaniu zasądził na rzecz powoda 431.786,34 zł, oddalając powództwo w pozostałym zakresie. Sąd Okręgowy ustalił, że choć zasada odpowiedzialności ubezpieczyciela nie była sporna, powód nie przedstawił wystarczających dowodów na wykazanie pełnej wysokości szkody, a suma ubezpieczenia stanowiła jedynie górną granicę odpowiedzialności. Zarzut abuzywności klauzuli § 29 OWU został uznany za spóźniony, ale zbadany z urzędu i nie znalazł potwierdzenia. Sąd Okręgowy zasądził również odsetki za zwłokę w wypłacie odszkodowania. Sąd Apelacyjny w Poznaniu oddalił apelację powoda, akceptując ustalenia i ocenę prawną Sądu Okręgowego. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 marca 2024 r. oddalił skargę kasacyjną powoda. Sąd Najwyższy uznał, że sądy niższych instancji prawidłowo zastosowały przepisy prawa procesowego, w tym dotyczące spóźnionych wniosków dowodowych i oceny materiału dowodowego. Nie stwierdzono nierozpoznania istoty sprawy ani naruszenia przepisów prawa materialnego, w tym dotyczących klauzul abuzywnych. Sąd Najwyższy podkreślił, że powód, jako konsument, miał obowiązek udowodnienia wysokości szkody, a suma ubezpieczenia stanowiła jedynie górną granicę odpowiedzialności ubezpieczyciela. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na rolę brokera w negocjowaniu warunków umowy i świadomość powoda co do przyjętych rozwiązań.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaUstalanie wysokości odszkodowania z umowy ubezpieczenia, obowiązek udowodnienia szkody przez ubezpieczonego, ocena klauzul umownych pod kątem abuzywności w stosunkach z konsumentami, stosowanie przepisów prawa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności sprawy, w tym roli brokera i świadomości stron co do warunków umowy. Ocena abuzywności klauzul jest zawsze indywidualna.
Zagadnienia prawne (4)
Czy suma ubezpieczenia stanowi górną granicę odpowiedzialności ubezpieczyciela, czy też kwotę, którą ubezpieczający może dochodzić bez wykazywania wysokości szkody?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Suma ubezpieczenia wyznacza jedynie górną granicę odpowiedzialności ubezpieczyciela, nie stanowi natomiast kwoty, której wprost może zażądać ubezpieczający bez wykazywania rozmiaru szkody, jaką poniósł wskutek wystąpienia zdarzenia szkodzącego.
Uzasadnienie
Świadczenie odszkodowawcze ma na celu przywrócenie stanu sprzed szkody, co wymaga od poszkodowanego wykazania jej wysokości. Samo odwołanie się do sumy ubezpieczenia nie zwalnia z tego obowiązku.
Czy klauzule ogólnych warunków ubezpieczenia dotyczące sposobu ustalania wysokości szkody (np. § 29 OWU) mogą być uznane za niedozwolone postanowienia umowne (abuzywne) w stosunku do konsumenta?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w okolicznościach sprawy klauzule te nie zostały uznane za abuzywne, a powód, działając przez profesjonalnego brokera, miał świadomość warunków umowy.
Uzasadnienie
Powód, działając przez profesjonalnego brokera, negocjował warunki umowy i ostatecznie zgodził się na zastosowanie OWU pozwanego. Nie można przyjąć, że nie zdawał sobie sprawy z rozwiązań umownych lub ich konsekwencji. Cenniki budowlane stosowane przez ubezpieczyciela, oparte na danych rynkowych, nie są arbitralne.
Czy sądy niższych instancji prawidłowo oceniły materiał dowodowy i zastosowały przepisy prawa procesowego, w tym dotyczące spóźnionych wniosków dowodowych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sądy niższych instancji prawidłowo oceniły materiał dowodowy i zastosowały przepisy prawa procesowego.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny prawidłowo wyjaśnił przyczyny oddalenia wniosków dowodowych jako spóźnionych i nie naruszył przepisów dotyczących kontroli postanowień dowodowych oraz uzupełniania postępowania dowodowego. Sąd Okręgowy rozpoznał istotę sprawy.
Czy sąd pierwszej instancji miał podstawy do zastosowania art. 322 k.p.c. (zasądzenie odpowiedniej sumy według oceny sądu)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w okolicznościach sprawy nie było podstaw do zastosowania art. 322 k.p.c.
Uzasadnienie
Art. 322 k.p.c. ma charakter fakultatywny i może być stosowany tylko w wyjątkowych sytuacjach, gdy ścisłe udowodnienie wysokości żądania jest obiektywnie niemożliwe lub nader utrudnione, a nie wskutek zaniedbań strony. Powód nie wykazał takiej obiektywnej niemożliwości.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| T.P. | osoba_fizyczna | powód |
| X. spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (22)
Główne
k.c. art. 805 § § 1 i 2 pkt 1
Kodeks cywilny
Świadczenie ubezpieczyciela w ubezpieczeniu majątkowym polega na wypłacie odszkodowania za szkodę, a suma ubezpieczenia stanowi górną granicę odpowiedzialności.
Pomocnicze
k.c. art. 824 § § 1
Kodeks cywilny
Powód nie może domagać się sumy ubezpieczeniowej, lecz sumy pokrywającej wysokość szkody.
k.c. art. 322
Kodeks cywilny
Przepis ten nie może być stosowany w sytuacji, gdy niemożność udowodnienia wysokości żądania wynika z zaniedbań strony.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Swoboda kształtowania treści stosunku prawnego w granicach jego właściwości, celu i zasad współżycia społecznego.
k.c. art. 385 § 1
Kodeks cywilny
Ocena klauzul umownych pod kątem rażącego naruszenia interesów konsumenta i sprzeczności z dobrymi obyczajami.
k.c. art. 385 § 2
Kodeks cywilny
Ocena klauzul umownych w konkretnym stosunku obligacyjnym.
k.p.c. art. 207 § § 3 i 6
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd pomija spóźnione twierdzenia i dowody, chyba że strona uprawdopodobni brak winy lub że uwzględnienie nie spowoduje zwłoki.
k.p.c. art. 217 § § 1-3
Kodeks postępowania cywilnego
Strona może przytaczać okoliczności faktyczne i dowody do zamknięcia rozprawy, z zastrzeżeniem sankcji za zwłokę.
k.p.c. art. 232 § zdanie drugie
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd może dopuścić dowód z urzędu.
k.p.c. art. 224 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zamknięcie rozprawy.
k.p.c. art. 380
Kodeks postępowania cywilnego
Kontrola postanowień dowodowych sądu pierwszej instancji przez sąd drugiej instancji.
k.p.c. art. 381
Kodeks postępowania cywilnego
Uzupełnienie postępowania dowodowego przez sąd drugiej instancji.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawą orzekania sądu drugiej instancji jest materiał zgromadzony przez sąd pierwszej instancji.
k.p.c. art. 386 § § 4
Kodeks postępowania cywilnego
Uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w przypadku nierozpoznania istoty sprawy.
k.p.c. art. 387 § § 2 pkt 1 i 2
Kodeks postępowania cywilnego
Uchylenie wyroku w przypadku nierozpoznania istoty sprawy.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji.
k.p.c. art. 398 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawy kasacyjne - naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub zastosowanie.
k.p.c. art. 398 § 13
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Orzeczenie o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 98 § § 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada odpowiedzialności za wynik procesu w zakresie kosztów.
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów o kosztach do postępowania kasacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Suma ubezpieczenia stanowi górną granicę odpowiedzialności, a nie gwarantowaną kwotę odszkodowania. • Powód miał obowiązek udowodnienia wysokości szkody. • Sądy niższych instancji prawidłowo oceniły materiał dowodowy i zastosowały przepisy prawa procesowego. • Nie było podstaw do zastosowania art. 322 k.p.c. • Klauzule OWU nie nosiły cech abuzywności w kontekście konkretnej umowy i świadomości stron.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia prawa procesowego przez sądy niższych instancji (m.in. oddalenie wniosków dowodowych). • Zarzuty naruszenia prawa materialnego, w tym dotyczące abuzywności klauzul OWU. • Roszczenie oparte na sumie ubezpieczenia bez wykazywania wysokości szkody.
Godne uwagi sformułowania
Suma ubezpieczenia wyznacza przy tym górną granicę odpowiedzialności ubezpieczyciela, nie stanowi natomiast kwoty, której wprost może zażądać ubezpieczający bez wykazywania rozmiaru szkody, jaką poniósł wskutek wystąpienia zdarzenia szkodzącego. • Świadczenie będące odszkodowaniem ma co do zasady zmierzać do przywrócenia w majątku poszkodowanego stanu sprzed wyrządzenia mu szkody. • Nie sposób przyjąć, że powód nie zdawał sobie sprawy z rozwiązań umownych, na których zastosowanie w relacji z pozwanym ostatecznie się zgodził albo że nie miał świadomości, w jaki sposób w sytuacji wystąpienia szkody rozwiązania te zadziałają. • Przepisy tytułu XXVII k.c. poświęconego umowie ubezpieczenia zawierają normy o charakterze iuris cogentis.
Skład orzekający
Marta Romańska
przewodniczący, sprawozdawca
Grzegorz Misiurek
członek
Monika Koba
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Ustalanie wysokości odszkodowania z umowy ubezpieczenia, obowiązek udowodnienia szkody przez ubezpieczonego, ocena klauzul umownych pod kątem abuzywności w stosunkach z konsumentami, stosowanie przepisów prawa procesowego w postępowaniu kasacyjnym."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności sprawy, w tym roli brokera i świadomości stron co do warunków umowy. Ocena abuzywności klauzul jest zawsze indywidualna.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy dużej szkody w ubezpieczonym mieniu i pokazuje złożoność procesu likwidacji szkody oraz potencjalne spory dotyczące wysokości odszkodowania i interpretacji warunków umowy. Jest to przykład typowego, ale ważnego dla praktyki orzeczenia z zakresu ubezpieczeń majątkowych.
“Czy suma ubezpieczenia to gwarancja wypłaty? Sąd Najwyższy wyjaśnia obowiązki ubezpieczonego.”
Dane finansowe
WPS: 4 425 092,47 PLN
odszkodowanie: 431 786,34 PLN
skapitalizowane odsetki: 93 607,45 PLN
brakująca część odszkodowania za ruchomości: 7313,6 PLN
brakująca część odszkodowania za szkodę w budynku: 275 735,82 PLN
skapitalizowane odsetki: 23 590,04 PLN
skapitalizowane odsetki: 17 044,4 PLN
odsetki ustawowe: 14 495,03 PLN
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.